Vermaard dirigent Harnoncourt neemt afscheid

De vermaarde dirigent Nikolaus Harnoncourt kondigt zijn afscheid aan, daags voor zijn 86ste verjaardag. Dat hoogbejaarde maestro's zo lang doorzwaaien, heeft zo zijn redenen.

Nikolaus Harnoncourt.Beeld anp

Met handgeschreven woorden op een inlegvel eindigde zaterdag een fenomenale dirigentencarrière. 'Geliefd publiek', schreef Nikolaus Harnoncourt 1 aan bezoekers van de Weense Musikverein, 'mijn lichamelijke krachten gebieden me af te zien van verdere plannen.'

Harnoncourt presenteerde het briefje daags voor zijn 86ste verjaardag. Vermoedelijk met tandengeknars, want de Oostenrijker behoort tot de onstuitbare maestro's van 80 jaar en ouder die het liefst zouden doorzwaaien tot hun laatste snik.

Bernard Haitink (86) is er ook zo een. Hij heeft nog kracht genoeg om af en toe lucht te geven aan zijn haat-liefdeverhouding met het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO). Daar ontvangt men volgende maand een andere dirigerende doordouwer: de Zweed Herbert Blomstedt (88). En ook Sir Neville Marriner (91) is niet stil te krijgen, al wil zijn vrouw dat hij de zomermaanden vrijhoudt.

Zit de wereld op deze senioren te wachten? Zelf ervaren ze van wel. Toporkesten strijden om de gunsten van deze veteranen, die hun kwaliteiten decennialang hebben bewezen. Ook stroomt het publiek af op hun concerten - en niet alleen vanuit het sentiment 'dat het misschien wel de laatste keer is'.

Een ware artiest blijft immers rijpen. Oktober 2013: Nikolaus Harnoncourt geeft zijn laatste optreden in Nederland. Op de KCO-lessenaars staat de Vijfde symfonie van Anton Bruckner. De vijfsterrenrecensie in de Volkskrant portretteert de dirigent als jonge hond. Of neem Bernard Haitink: die slaat in april 2013 vanaf dezelfde bok dampen en ijsregens uit Bruckner Acht.

Bernard Haitink.Beeld anp

Geen gezonder beroep dan dirigent, zo lijkt het. Het urenlange maaien met het stokje tijdens repetities en concerten vormt een pittige work-out. En ook de geest blijft getraind, want de gelaagde klassieke meesterwerken dagen doorlopend uit tot een nieuwe kijk.

Aan de andere kant eist de stress van het beroep soms zijn tol. KCO-chef Eduard van Beinum stierf in 1959 in het harnas tijdens een repetitie, slechts 58 jaar. Zijn verre opvolger Mariss Jansons had meer geluk. Die overleefde in 1996 een hartaanval, terwijl hij in Oslo Puccini's opera La bohème leidde.

Dat vooral dirigenten niet van wijken weten, kan Sir Neville Marriner verklaren. Tot zijn 40ste werkte hij als violist. Spelen op topniveau, zei Marriner ooit, is vanwege de fijne motoriek uitzonderlijk moeilijk. Met het klimmen der jaren wordt het er 'fysiek en technisch' niet gemakkelijker op. Dat de meesterpianist Menahem Pressler (bijna 92) het nog altijd volhoudt, vormt de uitzondering op de regel.

Sir Neville signaleert nog een troef van de maestro-op-leeftijd: artistiek en psychologisch overwicht. 'Bij jonge dirigenten hebben orkestmusici vaak het gevoel: als iemand van ons daar staat, doet hij het minstens zo goed.'

En zo kon het gebeuren dat Leopold Stokowski in 1976 op z'n 94ste nog zat te onderhandelen over een platencontract. En dat Pierre Monteux als 86-jarige in 1961 nog een verbintenis aanging met het London Symphony Orchestra. De grappenmaker eiste een contract voor 25 jaar, 'met uitzicht op verlenging'.

Sir Neville Marriner (R).Beeld anp

Drie dirigerende 85 plussers

Sir Neville Marriner (91, Brit) 2
Richtte in 1959 het kamerorkest Academy of St Martin in the Fields op. Dook onlangs voor een Mozartplaat de studio in met de pianobroers Lucas en Arthur Jussen.

Herbert Blomstedt (88, Zweed) 3
Weigert als zevendedagsadventist te werken op vrijdag en zaterdag. Omdat hij concerten geven niet beschouwt als werken, stapt hij in januari 2016 toch op de bok bij het Koninklijk Concertgebouworkest.

Bernard Haitink 4 (86, Nederlander)
Waarschuwt orkesten die hem willen strikken steevast met de woorden: 'Je kent m'n geboortedatum, ik kan niet garanderen dat ik over twee jaar nog in de buurt ben.'

Tot de gelouterde maestro's die recentelijk capituleerden behoren Georges Prêtre (91), Pierre Boulez (90), Kurt Masur (88), Michael Gielen (88), André Previn (86) en Christoph von Dohnányi (86).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden