Verloren zoon Heesters kan het nog steeds

Johan Heesters werd zaterdag als een verloren zoon onthaald in Amersfoort. De tenor van weleer zong de sterren van de hemel, op zijn manier: met pathos en vibrato, maar vooral ingeleefd.

Van onze verslaggever Hein Janssen

‘Dames en heren, het duurt vanavond twee keer vijftig minuten en daarna bent u er voor eeuwig vanaf.’ De welkomstwoorden van Pieter Erkelens, directeur van schouwburg De Flint in Amersfoort, klonken harder dan hij bedoelde. Maar het was al met al wel een persoonlijke ontboezeming: na alle ellende en gedoe vooraf, zat dan nu eindelijk iedereen in de zaal en kon het optreden van Johan Heesters beginnen.

Het duurde uiteindelijk ruim twee uur voordat het publiek zaterdagavond door de detectiepoortjes en paspoortcontrole heen was. Die veiligheidsmaatregelen waren nodig om te voorkomen dat actievoerders van het comité Heesters Raus! naar binnen konden komen om de comeback van de zanger na veertig jaar afwezigheid in Nederland te verstoren.

Warm bad
Niets daarvan deze avond, integendeel. Geen enkele wanklank, geen luid en geen stil protest, niet één keer boegeroep. De 104-jarige artiest werd in zijn geboortestad Amersfoort als een verloren zoon binnengehaald, in een warm bad gestopt en daarna onder een deken van verzoening.

De vraag of Heesters, die zijn glansrijke carrière in Duitsland en Oostenrijk in de jaren 1940-1945 gewoon doorzette en zelfs met zijn theatergroep het concentratiekamp Dachau bezocht, al dan niet fout was in de oorlog, deed hier binnen in De Flint in het geheel niet ter zake.

Daar gingen de actievoerders buiten over. Heesters was hier gekomen om nog één keer in zijn eigen stad en vaderland te zingen. Uit een soort halsstarrigheid die wel vaker voorkomt bij oude mensen, die de dingen niet voorbij willen laten gaan. Dus hij zong, en hoe!

Ingeleefd
Wie vooraf volkomen terecht had gedacht dat een 104-jarige nauwelijks nog een enigszins redelijke klank uit zijn strot zou kunnen persen, kwam hier bedrogen uit. De tenor van weleer kon het nog steeds – en zong op zijn manier de sterren van de hemel: met veel pathos, een stevig vibrato, en vooral ingeleefd. Hier stond een zanger die kon acteren, en een acteur die kon zingen. De geluidstechnicus die de volumeknop op voluit had gezet, moest zelfs wat gas terugnemen, anders zou Heesters tot ver over de Utrechtse Heuvelrug hoorbaar zijn geweest.

Zijn bescheiden repertoire – Heesters zong uiteindelijk ongeveer tien nummers – bestond uit een mengeling van Nederlandse en Duitse liederen. Heel slim begon hij met O mooie, oude Wester, de ode aan de Westertoren in Amsterdam, en sloot af met Daar bij die molen, waarbij de hele zaal meezong, met uitzondering van de vele Duitse journalisten die aanwezig waren.

Verder natuurlijk diverse beroemde operette-aria’s uit Der Bettelstudent en Die lustige Witwe, alsmede het nummer Erinnerungen, dat bijna een persoonlijk statement werd doordat de zanger daarin terugkijkt op zijn leven en constateert nergens spijt van te hebben.

Vitaal
Tijdens zijn optreden stond Heesters als het ware vastgeklonken aan de piano, bijna als een in stelling gebracht wassenbeeld. Zijn vitaliteit zat ‘m niet meer in het lichamelijke, maar wel degelijk nog in de geest. Hij dronk een slokje bier, zwierde zijn ene been bevallig over het andere, maakte kleine grapjes en elke handeling, elke woord, elk lied werd beloond met een gul applaus, een staande ovatie dan wel bravogeroep.

Meer nog dan aan het zingen, werd veel tijd besteed aan het digitaal bladeren door het fotoboek van Heesters’ leven en carrière. Dit onderdeel werd gepresteerd door zijn 57-jarige vrouw Simone, een even charmante als doortastende Duitse. Alle hoogtepunten kwamen voorbij – van zijn eerste grote rol in theater Carré en zijn engagement bij het toneelgezelschap van Willem Rooyaards in Amsterdam, tot aan zijn doorbaak in Wenen en later in Duitsland als operetteprins en charmezanger.

Het dieptepunt werd niet vermeden - op serene wijze werd stil gestaan bij dat ene, specifieke en heikele moment: Heesters bezoek aan Dachau. Ook die foto’s werden vertoond, met daarbij de verklaring dat hij zich voor dat bezoek zijn hele leven diep heeft geschaamd.

Media-event
Verder was de komst van Heesters naar Amersfoort bovenal een media-event. In de pauze liepen de cameraploegen en fotografen elkaar bijna omver om twee bezoekers vast te leggen die op hun overhemden de tekst ‘Welkom thuis, Jopie!’ hadden geschilderd.

In de Johan Heesters Shop werd met de verkoop van cd’s en jubileumboeken goede zaken gedaan en nieuwsgierig gebladerd in Het Vitaliteit Boek (‘150 tips om morgen al vitaler te zijn’) van Gerard van Vliet, de initiatiefnemer van dit concert. Wat Bekende Nederlanders betreft viel de opkomst een beetje tegen: alleen ex-AVRO-presentator Karel van de Graaf en acteur en operetteliefhebber Carol van Herwijnen liepen rond.

Na het concert mocht de voltallige pers de inmiddels zichtbaar vermoeide zanger nog uitgebreid fotograferen en filmen, waarbij Simone niet van zijn zijde week. Of Nederland hem nu wel of niet had uitgekotst, wilde iemand weten. ‘Uitgekotst? Hoezo? Ik heb niets, helemaal niets gedaan waarom ik uitgekotst zou moeten worden’, zei hij met een plotselinge felheid. Toen het doek al dicht was, riep hij nog 'Auf Wiedersehen! Auf Wiedersehen!' naar de inmiddels nagenoeg lege zaal.

Merkwaardig
Daarmee kwam een eind aan een merkwaardige avond, waarin de sfeer een mengeling was van opgetogenheid en gelatenheid. Een Wiedergutmachung in een benauwde vesting, een feest waarvan de buitenwereld even geen weet had. Tegen middernacht waren de detectiepoortjes en de beveiligingsmannen alweer verdwenen.

Op de balie stonden bloembakken met blauwe druifjes en witte krokussen - een nieuwe lente, een nieuw geluid. De Flint kan zich na een uiterst tumultueuze periode gaan opmaken voor de komende voorstellingen, waaronder de satirische klucht Uitgedokterd en het cabaretduo Veldhuis & Kemper met de reprise van Tijd heelt alle Zonden.

De 104-jarige zanger Johan Heesters trad zaterdag op in theater De Flint in Amersfoort. Het is zijn eerste optreden in Nederland in veertig jaar. (ANP) Beeld ANP
De 104-jarige zanger Johan Heesters trad zaterdag op in theater De Flint in Amersfoort. Het is zijn eerste optreden in Nederland in veertig jaar. (ANP)Beeld ANP

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden