RecensieUlrich Alexander Boschwitz

Verloren gewaand manuscript van Joodse balling is beklemmend en opvallend evenwichtig (vier sterren)

Ulrich Alexander Boschwitz: De reiziger

Uit het Duits vertaald door Irene Dirkes en Izaak Hilhorst.

Lebowski; 240 pagina’s; € 21,99.

Op 29 oktober 1942 zinkt het passagiersschip MS Abosso, op weg van Zuid-Afrika naar Engeland, na een Duitse torpedo-aanval. Aan boord is ook de 27-jarige Ulrich Alexander Boschwitz, een Duitse Jood die sinds 1935 in ballingschap leeft. De herwerkte versie van zijn laatste manuscript, tot dan toe alleen in Engelse vertaling verschenen, verdwijnt met de auteur in de golven.

Het is te danken aan redacteur Peter Graf dat De reiziger bijna tachtig jaar later alsnog in de oorspronkelijke taal (en nu in Nederlandse vertaling) te lezen is. In het Deutsche Exilarchiv in Frankfurt stuitte hij op het  ongeredigeerde  typoscript, dat hij naar eigen inzicht bewerkte.

Boschwitz schreef zijn tweede roman eind 1938, toen hij in Parijs hoorde van de verontrustende ontwikkelingen in zijn vaderland. Zijn wanhoop en verontwaardiging over de pogromnacht van 9 november, die Joden in heel Duitsland op de vlucht joeg, verwerkte hij in beklemmend en opvallend evenwichtig proza.

De welgestelde Berlijnse zakenman Otto Silbermann weet met een koffer vol geld aan zijn belagers te ontkomen. Hij besluit de trein naar Hamburg te nemen, zijn compagnon achterna; met zijn ‘arische’ uiterlijk valt hij voorlopig toch niet op. Als blijkt dat zijn (nationaal-socialistische) zakenpartner geen vinger zal uitsteken om Silbermann te helpen, begint hij aan een zwerftocht door Duitsland. ‘Ben ik nog steeds Silbermann, de zakenman Silbermann?’ vraagt hij zich af. Hij kan het zich steeds moeilijker voorstellen. De ontmoetingen met medereizigers versterken zijn gevoel van vervreemding.

Onberispelijk is Silbermann niet. Hij denkt eerst aan het redden van zijn vermogen, dan pas aan zijn vrouw. Korzelig constateert hij dat er ‘te veel Joden’ in de trein zitten, die brengen iedereen in gevaar. ‘U compromitteert me’, hoort hij zichzelf zeggen tegen een Joods uitziende kennis. Juist in dit soort wrange details ligt de kracht van deze roman.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden