Recensie Blue World van John Coltrane

‘Verloren’ album van John Coltrane is mooi, maar echte bezieling ontbreekt ★★★☆☆

Deze opnamen van Coltranes legendarische kwartet waren nooit voor uitgave bedoeld. 

John Coltrane tijdens een optreden rond 1962. Beeld Getty

Het moet voor actieve componerende jazzmuzikanten jaloersmakend zijn, de wereldwijde aandacht die uitgaat naar nieuw gevonden werk van de grootheden uit de jazzgeschiedenis. Het uitbrengen van zogeheten ‘lost albums’ is niet exclusief voorbehouden aan jazzwereld, maar de belangstelling die de uitgave van Both Directions At Once van John Coltrane vorig jaar ten deel viel, leek groter dan die voor alle andere jazz-uitgaven van dat jaar bij elkaar opgeteld.

De in 1967 overleden tenorsaxofonist behoort natuurlijk naast Miles Davis, Louis Armstrong en Charlie Parker tot de allerberoemdste muzikanten die de jazz heeft voortgebracht, maar het was alsnog uniek dat hij met een niet eerder verschenen album uit 1963 in Nederland voor het eerst de album Top 20 haalde. Wereldwijd werd er een voor jazz astronomisch hoog aantal van een kwart miljoen exemplaren verkocht.

Het was dan ook een bijzondere uitgave. Vooral onbekende stukken, gespeeld door Coltrane met zijn kwartet, dat tot de beste bands uit de jazzgeschiedenis wordt gerekend. Het was bovendien een echt ‘lost album’, waarvan nauwelijks iemand het bestaan kende.

Het succes moet voor het fameuze, enkele jaren geleden gereanimeerde Impulse! Label (met die prachtige oranje-zwarte vormgeving) een opsteker zijn geweest. Dat je nog zo veel fysieke albums kon verkopen van een al lang overleden jazzmuzikant van wie al tientallen, misschien wel honderden titels te koop zijn, is bijzonder.

Misschien is dat ook wel de reden dat er al zo snel weer een ‘nieuwe’ John Coltrane op de markt wordt gebracht. De plaat Blue World, die vrijdag verscheen, is opnieuw een plaat met opnamen die nog niet eerder zijn verschenen. Coltrane nam de stukken op in juni 1964, met hetzelfde fameuze kwartet waarmee hij een jaar eerder Both Directions At Once maakte: McCoy Tyner op piano, Jimmy Garrison op bas en Elvin Jones op drums. Maar hij speelde hij stukken die hij eigenlijk nooit voor uitgave op de plaat had bedoeld. Hij verleende een soort vriendendienst aan de Canadese regisseur Gilles Groulx, die Coltrane gevraagd had muziek te maken voor zijn film Le chat dans le sac.

Kat in de zak?

De muziek van het album Blue World van John Coltrane was exclusief bedoeld als soundtrack bij Le chat dans le sac, de zwart-witfilm van Gilles Groulx. De Canadese regisseur zou slechts drie stukken van de plaat gebruiken. De gehele film is hier terug te zien.

Groulx was bij de opnamen in Rudy van Gelders studio in New Jersey aanwezig en had zijn verlanglijstje klaar. Coltrane speelt onder meer twee versies van een van zijn mooiste ballads, Naima (oorspronkelijk van de lp Giant Steps, 1960) en een nieuwe bewerking van de jazzstandard Out Of This World, dat hij vermoedelijk om auteursrechtelijke redenen omdoopt tot Blue World.

Mooie muziek, uitstekend gespeeld door het kwartet, maar niet het soort jazz waar Coltrane op dat moment, zomer 1964 zelf nog erg mee bezig was. Zijn intense, enigszins abstract klinkende album Crescent was net uit en hij werkte toe naar zijn spirituele carriérehoogtepunt A Love Supreme, dat hij een half jaar later zou opnemen.

Coltrane gaf die middag de banden zonder ze ergens te registreren mee aan de regisseur, die er enkele fragmenten van gebruikte, waarna er niets meer van de originele tapes werd vernomen.

En ineens doken ze weer op en werden ze materiaal voor al weer een mooie Coltrane-plaat. Blue World zal opnieuw beter verkopen dan de meeste andere jazzplaten. Coltrane speelt met een aangename warmte en diepte en in Traneing In horen we ook een fraai staaltje bandimprovisatie. Maar echt veel bezieling klinkt er niet in door. De saxofonist speelt zijn oude stukken met plezier, wetende dat het wellicht voor het laatst was. Hij had zijn vizier al op de toekomst gericht, werkte aan een nieuwe, meer spirituele sound en schonk wellicht daarom geen enkele aandacht meer aan de muziek die hij meegaf naar Canada.

Blue World

John Coltrane

★★★☆☆

Impulse!/Universal

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden