Beeldvormers Debat Johnson vs Corbyn

Verloor Corbyn het debat vanwege de wonky glasses?

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: het verkiezingsdebat tussen de Britse premier Boris Johnson en Labourleider Jeremy Corbyn.

Premier Boris Johnson (rechts) tijdens het livedebat met Labourleider Jeremy Corbyn op dinsdag 19 november. Beeld EPA

Het is het land van Helen Mirren, Rowan Atkinson, James Bond en The Crown. En dus zou je verwachten dat de twee hoofdrolspelers in het belangrijkste politieke theater van het Verenigd Koninkrijk minstens met een schuin oog zouden kijken naar het grootse acteerwerk waarop die natie wereldwijd kan bogen. Lieten de conservatieve Boris Johnson en Labourleider Jeremy Corbyn zich inspireren door de rijke Britse acteertraditie, tijdens hun eerste, door 6,7 miljoen kiezers bekeken verkiezingsdebat, dinsdag op ITV? 

Natuurlijk werden ze in de eerste plaats geacht zinnige zaken aan de orde te stellen en politieke vergezichten te bieden. Maar om een fijne presentatie, zo zullen hun mannetjesmakers hun toch zeker hebben ingewreven, kunnen moderne politici niet heen.

Ik keek het debat van bijna een uur tussen de twee mannen nog een keer terug met in gedachten de rake woorden uit 1960 van de Canadese mediafilosoof Marshall McLuhan: ‘The medium is the message’ – vrij vertaald: niet wat je zegt is belangrijk, maar via welk medium, en hoe je dat doet. 

Het debat werd kundig geleid door de journalist Julie Etchingham, die al haar dressuurcapaciteiten moest aanwenden om te voorkomen dat de twee debaters, eenmaal aan het woord, de ander geen spreektijd meer zouden gunnen. In ongeliktheid deden de twee kemphanen wat dat betreft niet voor elkaar onder: nooit gaven ze meteen gevolg aan het verzoek hun betoog af te ronden, ook al gingen hun laatste zinnen steevast verloren door Etchinghams kordate ingrijpen.

Niet wát ze zeggen, maar hoe: het was, het kan niet anders worden geconcludeerd op grond van McLuhans wetten, een ongelijke strijd, waaruit Johnson als winnaar naar voren kwam. Het begon al met wat The Guardian daags na het debat de wonky glasses van Corbyn noemde: het grootste deel van het debat stond zijn bril scheef op zijn neus, wat het zicht op zijn ogen bemoeilijkte en waardoor hij een professorale, afwezige indruk maakte.

Labourleider Jeremy Corbyn (met ‘wonky glasses’) tijdens het livedebat met Boris Johnson op dinsdag 19 november. Beeld EPA

Johnson, wel gecoiffeerd voor zijn doen, heeft zijn schrandere oogjes mee en wist daar een variëteit aan emoties mee over te brengen: spot, ironie, twijfel, warmte. Hij heeft een gezicht als een open boek, waar Corbyns baard en snor, zijn bril en zijn emotionele houterigheid voorkomen dat je als kijker door hem wordt gegrepen.

Johnson had meestal minimaal een flauwe lach op de lippen, Corbyn lachte in het uur zelden, waarbij opmerkelijk genoeg alleen de rechterhelft van zijn gezicht – de kant met het afgezakte montuur – meedeed.

Corbyns debattechniek was verbeten: met driftige kapbewegingen probeerde hij verder te praten als Etchingham hem afstopte. Johnson daarentegen deed op vergelijkbare momenten alsof de gespreksleider lucht was. En al was hij op die pijnlijke momenten niet te verstaan, zijn achterban in het publiek beloonde hem dan met een royaal applaus.

Corbyn liet zijn handen voortdurend rusten op de katheder: dat straalt soliditeit uit, maar kan ook worden opgevat als een onzekerheid, zoeken naar houvast. Hij benutte zo bovendien veel minder het arsenaal aan lichaamstaal. En spraken zijn handen, dan was het met een opgeheven vinger, een kordate balling der vuisten of – opmerkelijk genoeg en onbedoeld bij het onderwerp, de zwakkeren in de samenleving – met een wegschuifgebaar.

Johnson stond stevig op zijn benen en had een veel rijkere lichaamstaal. Als hij beloofde te investeren in de gezondheidszorg, was het alsof hij met zijn handen een fundament plaatste, ritmisch een heipaal in de grond duwde. Voegde hij daaraan toe dat die investeringen very substantial zouden zijn, dan was het alsof hij een flinke kerstkalkoen naar de feesttafel droeg. Het was van een gulheid die je bijna deed vergeten dat zijn Conservatieven de afgelopen negen jaar verantwoordelijk waren voor de tekortschietende gezondheidszorg.

Tenenkrommend, noemde Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn het moment halverwege de krachtmeting waarop de tegenstanders elkaar op verzoek van Etchingham de hand schudden. Toch was het ook hier Johnson die de punten binnenhaalde. Blijkbaar waren de twee van tevoren op de hoogte gesteld van het ongebruikelijk temerige verzoek, want nog voor de gespreksleider het had geformuleerd, maakte Johnson aanstalten om naar Corbyn toe te stappen. Hij hield zich in tot zij was uitgesproken en liep vervolgens meteen met uitgestoken hand naar zijn rivaal toe. De schijnbare initiatiefnemer komt er beter van af dan degene die het verzoeningsgebaar ondergaat, zo kinderachtig kan het zijn.

Tenenkrommend, noemde Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn het moment halverwege de krachtmeting waarop de tegenstanders elkaar op verzoek van gespreksleider Etchingham de hand schudden. Beeld Getty

Als acteur was Johnson Corbyn vrijwel steeds de baas, en het leek moeilijk voor te stellen dat de tweede dat kon compenseren met hoe hij zich als zijn authentieke onverstoorbare zelf presenteerde. Op één moment deed hij dat trouwens wel. Gevraagd naar de stand van de Britse monarchie – daags na het desastreuze tv-interview van prins Andrew – zei Corbyn met gevoel voor understatement dat die wel a bit of improvement kon gebruiken. Hij maakte dat lachje met zijn halve gezicht, en opeens doemde er achter die blik een wereld van ironische mogelijkheden op. Too little, too late.

Interessant was Johnsons respons op de vraag. Hoewel hij zich langer dan zijn rivaal op een antwoord kon voorbereiden, oogde hij opeens gespannen. Zijn onderlip trilde gedurende een lange tel, en toen zei hij, onderstreept door drie krachteloze uppercuts: ‘Het instituut van de monarchie is onaantastbaar.’ Een bezweringsformule waarvan hij zichtbaar wist dat hij er, in de week van de kamikazeprins, niet mee wegkwam. Zelfs de applausmachine in de zaal haperde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden