Verliefd op liefde: in Guillermo del Toro's The Shape of Water zijn gevoelens de nieuwe punk

De Mexicaanse regisseur Guillermo del Toro (52) maakt dikke kans op een Oscar met zijn monstersprookje The Shape of Water. Op het IFFR gaat-ie in voorpremière. 'Een film die verliefd is op de liefde', aldus Del Toro.

Sally Hawkins in The Shape of Water.

Guillermo del Toro legt twee van een schaal gegriste blauwe druiven voor zich op tafel. Proviand, voor tijdens het interview. Drie dagen later, als de jury van het Filmfestival van Venetië hem de Gouden Leeuw toekent, vat de eerste Mexicaanse winnaar van 's werelds oudste festival zichzelf als volgt samen in zijn dankwoord: 'Ik ben 52, ik weeg 136 kilo en ik heb tien films gemaakt.'

Die tiende van de in Guadalajara geboren cineast is het monstersprookje The Shape of Water. Del Toro stak enkele honderdduizenden dollars van zijn eigen geld in schetsen, ontwerpen en een team monstersculptuur-bouwers vóór hij zijn filmplan voorlegde aan de filmstudio in Hollywood. 'Ze zeiden meteen ja, bij Fox. Dat is me in mijn carrière twee keer overkomen, bij Pan's Labyrinth en bij deze film. Het ging exact hetzelfde: ik vertelde het verhaal van begin tot eind, aan het slot van de pitch moest iedereen huilen en financierden ze de film. Er was één opmerking van de studio: 'Luister, als je een liefdesverhaal ten tijde van de Koude Oorlog wil maken, over een vrouw en een vissenman, in zwart-wit, trekken we dáár de grens. Kun je het ook doen in kleur?' Tuurlijk, zei ik.'

Verliefd op liefde

In The Shape of Water valt een schoonmaakster zonder spraakvermogen (Sally Hawkins) voor een amfibisch wezen uit de Amazone. Het wezen wordt in een geheim laboratorium door de Amerikaanse overheid vastgehouden en gemarteld. Het is 1962 en ook de Russen, bang om achter te raken in de wapenwedloop, jagen op het over mysterieuze krachten beschikkende vismonster.

'Ik vond het belangrijk om een film maken die verliefd is op liefde', zegt Del Toro tegen het vijftal journalisten aan zijn tafel. 'Het gaat niet alleen over 1962, ook over nu. We leven in een rare wereld. Cynisme en haat bepalen het discours. Als je over liefde praat, klink je als een idioot. Ik vond het belangrijk om een film te waken over wat stilte is, over gevoelens. Gevoelens zijn de nieuwe punk. Water kent geen vaste vorm, net als liefde. Je wordt gewoon verliefd, waanzinnig verliefd. Ik wilde een film maken die zeer politiek is, zonder dat het politieke er bovenop ligt. De rollen van het kwaadaardige monster en de held zijn omgedraaid: was The Shape of Water een film uit de jaren vijftig, dan zou je gruwelen bij het zien van een monster dat een meisje draagt.'

Lees verder onder de afbeelding

IFFR 2018

In Rotterdam begint 24 januari het International Film Festival Rotterdam (IFFR), waar al het moois dat internationale filmmakers te bieden hebben centraal staat. Tickets zijn vanaf 19 januari 20:00 uur hier te koop. Ook dit jaar organiseert de Volkskrant weer een Volkskrantdag - met een dwarsdoorsnede van het mooiste wat IFFR te bieden heeft. Deze is op zondag 4 februari.

The Shape of Water, Guillermo del Toro.

Prachtig ongewoon

Zo niet in zijn The Shape of Water: hier kunnen het watermonster en het meisje ook met elkaar vrijen, heel gewoon - of prachtig ongewoon eigenlijk. 'Het idee bestaat al natuurlijk, dat is Beauty and the Beast. Maar als je stilstaat bij alle incarnaties van dat verhaal (Het origineel, La belle et la bête, stamt uit 1740, red.) zijn er grofweg twee versies. Een puriteinse, waar ze geen seks hebben: ze dineren, ze zingen, en dan verandert hij in een prins en héél misschien, in de toekomst, hebben ze seks. En er is de andere, pervers bedoelde versie: kinky, bestialiteit. Geen van de twee interesseerde me. Ik wilde een liefdesverhaal vertellen waarin de seks níét het punt is, maar wel voorkomt. Het mocht ook geen ontwaken zijn: geen pure Disney-prinses die dankzij het monster ineens seks ontdekt. Daarom laat ik in de eerste minuten van de film ook al zien hoe Sally's personage masturbeert. Dit is een wereld waarin seksualiteit gewoon bestaat.'

Del Toro's door de jaren heen verzamelde privécollectie van monster-filmprops, inclusief die levensgrote, vaalbleke demon met ogen in z'n handpalm uit het Spaanse burgeroorlogsprookje Pan's Labyrinth (Oscar voor art direction, cinematografie en make-up), reist momenteel als tentoonstelling rond in Amerika en Canada. Zoals z'n katholieke familie de afbeeldingen van heiligen en martelaren eerde, zo raakte de cineast als kind in vervoering van Frankenstein en al die andere menselijke horrorfilmwezens. 'Patroonheiligen voor imperfectie', noemt hij ze. Guillermo, zoon van een autoverkoper die een mep geld in de loterij won, was zo verzot op horror dat z'n oma tot twee keer toe de boos geachte geesten bij hem trachtte uit te drijven, tevergeefs.

Oscarnominatie

Na de Mexicaanse filmacademie volgde een leertijd in dienst van de befaamde monster en special make-up artiest Dick Smith (o.a. The Exorcist, The Godfather). Del Toro's regiedebuut Cronos werd in 1993 geselecteerd voor Cannes: een duistere vertelling over een man die na een steek van een eeuwenoud mechanisch apparaat in een vampier verandert. Toen hij drie jaar later op de set stond voor zijn eerste Hollywoodfilm Mimic, een Weinstein-productie over enorme kakkerlakachtige wezens in de metro van New York, werd zijn vader Federico ontvoerd, thuis in Mexico. James Cameron schoot bij en gaf zijn jonge collega terstond één miljoen dollar cash voor het losgeld. Na de vrijlating, 72 dagen later, verkaste de familie Del Toro naar de Verenigde Staten.

Mocht Del Toro over een paar weken de Oscar voor beste regie winnen (The Shape of Water won op 7 januari al de Golden Globe in dezelfde categorie), dan is hij de vierde winnende Mexicaanse regisseur in vijf jaar tijd. En tevens de vierde ooit. De landgenoten die hem voorgingen zijn Alejandro González Iñárritu (in 2015 voor Birdman, in 2016 voor The Revenant) en Alfonso Cuarón (voor Gravity, 2014). De drie zijn goed bevriend, delen het productiebedrijf Cha Cha Cha Films en hielpen elkaar in de jaren negentig al op en om de toen nog Mexicaanse set.

Ultieme outcast

Del Toro schreef de zwijgende hoofdrol in The Shape of Water speciaal voor de Engelse actrice Sally Hawkins. 'Als je een film zoals deze maakt met een actrice die eruitziet als een parfummodel, vernietigt dat je film. Sally ziet er anders uit dan alle andere menselijke wezens op deze planeet. Het is iets magisch... ze heeft het mooiste gezicht dat je maar kunt bedenken, voor cinema. Ik was al fan toen ik haar zag in de tv-serie Fingersmith (BBC, 2005). Zo sensueel, zo krachtig, heel sexy. En daarna in Happy Go Lucky (Mike Leigh, 2008), zo vrolijk makend puur... Toen ik aan het script begon zag ik Blue Jasmine. Oh my God! Iedereen had het over Cate Blanchett, maar het was als een tenniswedstrijd, met Sally aan de ene kant van het net, die elke service van Cate met dezelfde kracht retourneert.'

De personages in The Shape of Water vormen een verzameling buitenstaanders: de niet voor vol aangeziene stomme schoonmaakster, haar Afro-Amerikaanse collega (Octavia Spencer), haar heimelijk homoseksuele buurman (Richard Jenkins), het monster. Zelfs de giftige kolonel die de vissenman (Michael Shannon) martelt, lijkt onzeker over zijn status in de niet voor iedereen ideale Amerikaanse samenleving van de jaren zestig. 'De hoogste uiting van liefde waartoe de mens in staat is', zegt Del Toro, 'is de ander te zien. Als ik jou zie, erken ik dat je bestaat. Ideologie doet dat teniet, ideologie maakt de ander een ding. Je bent Joods, je bent Mexicaan, je bent een monster - de ultieme outcast.'

Hij heeft zelf ook zo z'n ervaringen, als Mexicaan in Noord-Amerika. 'Dat een familielid met een kwaal naar de dokter gaat, die dan gewoon zegt: er is wel een operatie mogelijk, maar die kunt u zich niet veroorloven. Toen mijn cameraman Guillermo Navarro, die een Oscar won voor Pan's Labyrinth, een agent zocht, was er een die zei: 'Waarom zou ik een Mexicaan willen? Ik heb al een tuinman.'

Sally Hawkins in The Shape of Water.

Jongleren

'Zo kan ik doorgaan. Als ik een verkeersovertreding maak en ik word aangehouden... Kijk, ik heb een bleke huid en licht haar, maar zodra ik dan spreek en ze m'n accent horen...' Knipt met zijn vingers. 'Dan verandert het. Niet altijd, maar het gebeurt.'

Filmen is als jongleren boven op een rijdende trein, parafraseert Del Toro. 'Dat zei Francis Ford Coppola ooit. En zo is het. Op de set probeer je een reeks ongelukken te controleren. De zon, de wind, een acteur, een prop, een effect - alles kan elk moment veranderen, weg van wat jij voor ogen had. En dan is er de marketing, die je nog minder kunt controleren. Jij denkt dat de film dit is, maar de marketing zegt iets anders.'

The Shape of Water.

Buitenstaander

Het overkwam hem meermaals, ook bij zijn gothic-spookfilm Crimson Peak (2015). 'Die werd in de markt gezet als een horrorfilm, maar was geschreven, geacteerd en geregisseerd als een liefdesromance.' Hij zucht. 'Daar heb je geen invloed op. Je maakt de muesli, niet de verpakking. Ik denk dat er misschien vier regisseurs in de wereld zijn die wel invloed hebben op de marketing van een film die vijftig miljoen dollar of meer kost. Dat leerde ik van Crimson Peak. Die film had ik voor de helft moeten maken. Als The Shape of Water (budget: 20 miljoen dollar) 70 miljoen dollar had gekost, zou je nu een soort actieavontuur-trailer zien vol explosies, waarin het monster achter het meisje aan rent.'

Of hij zich, na zoveel jaar in de filmindustrie, nog een buitenstaander voelt in Hollywood? 'O ja ja', antwoordt Del Toro vlug. 'Geheel. Het is een mirakel dat ik in staat ben geweest al die films te maken. Ik ben zeer dankbaar. Mijn films kwamen op heel uiteenlopende manieren tot stand. De ene keer een grote film, dan weer een onafhankelijke Europese productie. Ik pas niet helemaal in de artistieke mal, maar voor de commerciële mal ben ik soms weer te artistiek. Dat geeft niet. Cronos kostte een miljoen, Pacific Rim (Del Toro's zeemonsters-versus-robots-blockbuster uit 2014) kostte 195 miljoen. Belangrijk is dat men me toestaat te werken. Of het nu lokaal theater is of een enorme film, zolang ik maar mijn verhalen kan vertellen.'

Vrolijke lach. 'Ik wil alleen maar doen wat ik wil. Om dat te kunnen, móét je een outsider blijven.'

The Shape of Water gaat in voorpremière op het IFFR en is vanaf 15/2 te zien in de bioscoop.

Deze 18 films moet je zien op het International Film Festival Rotterdam

De filmredactie koos alvast achttien favoriete films uit het enorme, in totaal 512 korte en lange films tellende IFFR-programma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden