Verlangen naar moedermelk

Weinig recente romans zullen het leven van de Engelse upper class zo trefzeker en venijnig hebben uitgebeeld als het drieluik Never Mind, Bad News en Some Hope van Edward St Aubyn....

Hoewel het hele milieu wordt neergezet als snobistisch, zelfingenomen en gecorrumpeerd door macht en rijkdom, is vader David de absolute schurk van met name het eerste deel. Hij vernedert zijn echtgenote, Eleanor, onder meer door haar te dwingen ten overstaan van een gezelschap gasten een vijg van de vloer te eten, en treitert een dienstertje door expres een gesprek met haar aan te knopen (en eindeloos te rekken) terwijl zij iets buitengewoon zwaars in haar handen heeft.

Maar het absolute dieptepunt bereikt hij wanneer hij zijn 5-jarige zoon Patrick seksueel misbruikt. De gedachtegang die St Aubyn vervolgens optekent, toont David Melroses morele stand van zaken: ‘Tijdens de lunch had David het gevoel dat hij zijn minachting voor de preutsheid van de middenklasse misschien iets te ver had doorgedreven. Zelfs aan de bar van de Cavalry and Guards Club kon je niet opscheppen over homoseksuele, pedofiele incest in het vertrouwen dat die mededeling gunstig zou worden ontvangen. Wie kon hij vertellen dat hij zijn 5-jarige zoon had verkracht? [*] Hij glimlachte naar Yvette, zei hoe uitgehongerd hij was en schepte lamsvlees met flageoletboontjes op.’

De gevolgen van de activiteiten van deze huistiran laten zich raden. Zijn vrouw wordt een pillenslikkende alcoholiste die meestal van huis is om in de derde wereld goede daden te verrichten, terwijl Patrick, zodra de kans zich voordoet, zijn heil zoekt in een alternatieve wereld van alcohol en drugs. Dat neemt allemaal niet weg dat ook hij is gezegend met het superioriteitsgevoel van de bovenklasse, een gegeven dat het hem overigens des te moeilijker maakt afscheid te nemen van zijn verslavingen en iets met zijn leven te gaan doen. Pas in Some Hope slaagt hij, dertig jaar oud onderhand, daar min of meer in.

Uit interviews weten we dat veel van Patricks wederwaardigheden zijn gebaseerd op St Aubyns persoonlijke ervaringen, inclusief de verkrachting, de coke- en heroïneverslaving en zijn rijkdom. Of beter: zijn voormalige rijkdom, want het schijnt dat hij inmiddels door zijn moeder (vader is al jaren dood) is onterfd. Het zal op zijn minst ten dele de passie en overtuigingskracht van zijn boeken verklaren.

Ruim tien jaar na verschijnen van de Some Hope-trilogie is Patrick Melrose terug. Mother’s Milk heet St Aubyns nieuwe roman, een titel die onder meer verwijst naar het gegeven dat ouders – of zij en hun kinderen dat nu willen of niet – onmiskenbaar het nodige van zichzelf doorgeven aan hun nageslacht. Het boek begint met een beschrijving van de geboorte van Patricks eerste zoon, Robert, en wel vanuit het perspectief van de baby . ‘Waarom hadden ze bij zijn geboorte gedaan of ze hem vermoordden?’, vraagt de zuigeling zich in de eerste regel af, om te vervolgen: ‘Misschien was het om zijn nostalgie voor de oude wereld te vernietigen.’ Welkom in het aardse tranendal, Robert.

Vijf jaar later krijgt Robert gezelschap van een broertje, Thomas. Als op een dag, tijdens een lunchfeestje, zijn moeder haar jongste kind de borst geeft, weigert Thomas zijn quiche te eten en roept: ‘Ik wil wat Thomas krijgt.’ Waarmee een tweede en derde betekenis van de titel wordt gesuggereerd: moedermelk is een laatste herinnering aan het gelukkige leven voor de geboorte, maar ook een symbool voor (hier kennelijk tekortschietende) moederliefde.

Aan dat laatste, aan ouderliefde in het algemeen, heeft het zowel Patrick als zijn vrouw Mary in hun jeugd ontbroken. Het heeft hen voor het leven gevormd en tot twee zeer krampachtige ouders gemaakt, wier streven om toch vooral niet dezelfde fouten te maken als hun ouders averechts dreigt te werken. Zo heeft Mary, om er helemaal voor haar kinderen te zijn, Patrick uit het huwelijksbed verstoten, wat onder meer halfhartige buitenechtelijke escapades van zijn kant tot gevolg heeft.

Maar uiteraard is harmonie tussen beide ouders een voorwaarde voor de liefderijke en geborgen jeugd die Patrick en Mary voor hun kinderen op het oog hebben. Van die voorwaarde komt in de praktijk weinig terecht, zoals het geforceerde karakter van de opvoeding van beide jongens, die uiteraard gepaard gaat met schaamteloze verwenning, hen niet zozeer evenwichtig en weerbaar maakt, als wel met een druk opzadelt en met verwachtingen die noch zijzelf noch ‘het leven’ zullen kunnen inlossen.

Mother’s Milk speelt zich af gedurende vier achtereenvolgende augustusmaanden, de eerste drie op het Zuid-Franse landgoed Lacoste, een van de laatste herinneringen aan de rijkdom en grandeur van de Melroses. Maar ook dat is een aflopende zaak. Eleanor heeft zich, in het verlengde van haar derdewereldwerkzaamheden, ook op het New Age-gedachtegoed geworpen en is onder de invloed geraakt van een voormalig verpleegkundige, Seamus Dourke, die nu de sjamaan uithangt met geestverlichtende verrichtingen als holotropic breathwork en soul retrieval.

Met een perversie, typerend voor de familieverhoudingen, heeft Eleanor Patrick, inmiddels jurist, belast met de overdracht van het landgoed aan Seamus’ Transpersonal Foundation, wat in feite neerkomt op zijn eigen onterving.

Ondertussen lijkt Patricks angst dat het hij het ‘gif’ van zijn ouders ook aan zijn eigen kinderen heeft doorgegeven, te worden bewaarheid. Wanneer de onterving zijn beslag heeft gekregen, besluit het gezin zijn volgende zomervakantie in Amerika door te brengen. Daar mijmert de inmiddels 8-jarige Robert in een pizzarestaurant over de ‘goede oude tijd’ van de pizza’s in het Franse Les Lecques.

Het is een variant op zijn verlangen naar ‘moedermelk’. Wie als 5- en 8-jarige al verteerd wordt door nostalgie, heeft van het leven weinig te verwachten. Een venijniger beeld om de teloorgang van de vermolmde Engelse upper class te schetsen had St Aubyn nauwelijks kunnen kiezen.

Edward St Aubyn: Mother’s Milk. Picador, import Nilsson & Lamm; 279 pagina’s; € 22,75. ISBN 0 330 43589 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden