Recensie Boeken

Verhaal over de jaren van Josef Mengele in Zuid-Amerika is spannend, toegankelijk en geloofwaardig (drie sterren)

De verdwijning van Josef Mengele

Olivier Guez; Uit het Frans vertaald door Geertrui Marks, Saskia Taggenbrock en Martine Woudt. Meulenhoff; 223 pagina’s; € 19,99.

Romans gebaseerd op historische figuren, waarin feitelijk materiaal wordt aangevuld met de fantasie van de schrijver, blijven onverminderd populair. In het Frans wordt de categorie aangeduid met exofiction (als tegenvoeter van de autofiction, die over de schrijver zelf gaat).

Vorig jaar won de Franse Olivier Guez de Prix Renaudot met zijn roman over de jaren van Josef Mengele (1911-1979) in Zuid-Amerika, waar de Beierse eugeneticus een veilig heenkomen zocht na de Tweede Wereldoorlog. In De verdwijning van Josef Mengele volgen we hem in het peronistische Argentinië waar hij het breed kan laten hangen. Eind jaren vijftig wordt het daar te gevaarlijk. De rest van zijn leven brengt hij door in eenzaamheid en angst, eerst op een afgelegen boerderij in Paraguay, later in een krot ergens in São Paulo, Brazilië.

Ondanks de bemoeienis van de uitstekende vertaalster Martine Woudt met deze tekst, is die hier en daar houterig (‘hij loopt tegen zijn angsten op’, ‘een bos bloemen en bonbons wachten het bruidspaar in hun kamer’) of oubollig door de vele idiomatische uitdrukkingen. Op één pagina wordt Mengele iets op de mouw gespeld, maken families zich uit de voeten, is zijn vermeende contactpersoon in geen velden of wegen te bekennen en deelt hij een taxi met twee bepakte en bezakte Calabriërs, die een pagina verder de draak met hem steken.

De kern van de roman blijft gelukkig overeind. Het verhaal is spannend, toegankelijk en geloofwaardig. Het blijft verbazingwekkend dat de Argentijnse nazikliek haar gang kan gaan en nog tot tien jaar na het einde van de oorlog overtuigd is van een wedergeboorte van het Derde Rijk. Mengele komt naar voren als een trotse, aristocratische en kille nazi, die alleen bezig is met zijn eigen succes. Het laatste deel, waarin Guez een feitelijke opsomming geeft van wat er gebeurt ná Mengeles dood, eindigt te vet met de zin die stelt dat we mensen moeten wantrouwen. Die aansporing hadden we niet nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden