Vergankelijkheid in een wereld van volksverhalen en sprookjes

'Aanvankelijk was Verna niet van plan geweest iemand te vermoorden. Ze wilde gewoon alleen maar op vakantie, meer niet.' De eerste zin van het titelverhaal van Het stenen matras is typerend voor de negen vertellingen die in dit boek gebundeld zijn: komisch en een tikje morbide. De schrijfster, de gevierde Canadese Margaret Atwood (1939), noemt haar verhalen in haar nawoord expliciet vertellingen, 'omdat daarmee een wereld wordt opgeroepen van volksverhalen en sprookjes.'


De hoofdpersonen hebben affiniteit met het sprookjesachtige. Constance, de hoofdpersoon uit de eerste vertelling, is schatrijk geworden met het schrijven van een fantasyreeks, en Jack, uit een andere vertelling, is de auteur van de horrorklassieker De dode hand houdt van je', zoals te lezen valt op een gedenkplaatje dat tot zijn frustratie aan zijn huis is bevestigd.


Constance en Jack zijn niet echt gelukkig geworden van hun succes; ze hebben zich er de jaloezie en hoon van hun artistieke vrienden mee op de hals gehaald. Jack probeert zijn pulphorror te verdedigen door te beweren dat het over 'het materialisme' gaat, 'vanuit een existentieel perspectief'. Constance benadrukt dat ze met haar 'kabouterverhaaltjes' de biertjes kan betalen van de arme kunstenaars met wie ze in de kroeg hangt.


Verder duiken er zo nu en dan monsters, vampiers, gevriesdroogde bruidegoms of dansende kabouters op. En er is één demon die in elke vertelling terugkeert: de ouderdom, die 'roestige, krakerige wrede machinerie'. Al Atwoods personages zijn oud, hun gelach klinkt als 'een windvlaag door herfstbladeren', ze ruiken naar 'traag verval en onwillekeurige lekkage' en hun huid heeft 'een zombie-achtige teint'. Atwood laat de vrouwen, besmeurd met dikke lagen foundation, in hun glorie vergaan en de mannen hun impotentie betreuren.


Maar de ouderdom heeft hen één troef gegeven: een onverschillig soort fatalisme. Juist omdat de dood elk moment kan toeslaan is dit het moment af te rekenen met het verleden. Door te bedriegen, van zich af te bijten of zelfs, zoals in het geval van Verna, te moorden.


Atwood zelf, de 70 ruimschoots gepasseerd, heeft een voorbeeld genomen aan de opgeruimde heldhaftigheid van haar personages door in haar vertellingen zonder blikken of blozen lichtvoetige fantasy en horror met de tragiek van de ouderdom te vermengen. Door dat te doen in een frisse, humoristische stijl laat ze zien dat jeugdige bravoure van alle leeftijden is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.