Verfilming Argentijnse cultroman Zama is van zelden vertoonde schoonheid

Film (drama) - Zama

Zama overrompelt met een bloedmooie vormgeving en een fascinerende geluidsband.

Drama Regie Lucrecia Martel Met Daniel Giménez Cacho, Lola Dueñas, Matheus Nachtergaele, Juan Minujín 115 min., in 13 zalen

Overplaatsing. Daar heeft Don Diego de Zama zijn zinnen op gezet. Hij heeft de Spaanse koning lang genoeg gediend in deze koloniale uithoek, ver weg van de beschaafde wereld, ver weg ook van zijn vrouw en kinderen, van wie hij nog maar zelden iets verneemt. Een brief is drie of vier maanden onderweg.

Zama is als hoge ambtenaar van het Spaanse rijk aan het eind van de 18de eeuw terechtgekomen in een rivierstadje in de binnenlanden van Zuid-Amerika. Hij hoopt er weg te komen dankzij een aanbeveling van de plaatselijke gouverneur. Tevergeefs. Gouverneurs komen en gaan, ondergeschikten worden overgeplaatst of gaan dood, maar Zama blijft waar hij is, de verliezer in elk conflict. Zama is als de vissoort waarover een jongen hem heeft verteld. Een vis die al zijn energie verbruikt om op dezelfde plek in de rivier te blijven.

Zama blijft waar hij is, als de vis die al zijn energie verbruikt om op dezelfde plek in de rivier te blijven.

Het was lang wachten op een nieuwe speelfilm van Lucrecia Martel, de Argentijnse die in 2002 met haar droomdebuut La Ciénaga in een klap bewees bij de belangrijkste hedendaagse regisseurs te horen. Na La niña santa (2004) en La mujer sin cabeza (2008) is Zama, naar de gelijknamige cultroman van Antonio di Benedetto uit 1956, haar eerste film die zich niet in hedendaags Argentinië afspeelt. Toch heeft het periodedrama veel raakvlakken met haar eerdere werk, misschien nog wel het meest met haar debuut, waarin een verveelde, rijke Argentijnse familie een zomer lang rondhangt bij een vervuild zwembad.

Zama toont dezelfde starre klassenmaatschappij, maar dan een paar eeuwen eerder. Tradities uit Europa worden verheerlijkt, ook al botsen ze met het verzengende klimaat. Alle personages zijn gevangenen van hun maatschappelijke rol. Ze zijn hypocriet zonder het door te hebben, vastgelopen in halfslachtige goede bedoelingen.

Dat geldt boven alles voor Zama, die zich steeds meer verliest in zijn gedachten en wanen. Het duidelijkst komt zijn huichelarij tot uiting in zijn verhouding tot vrouwen: hij blijft zogenaamd zijn echtgenote trouw, verkondigt alleen op blanke vrouwen te vallen (die hij wanhopig probeert te verleiden), maar heeft een kind bij een indiaanse. Een kind waarop hij, op zijn kromme manier, toch trots is.

Martel vertelt geen klassiek opgebouwd verhaal, maar geeft Zama’s lot weer als een koortsdroom, raadselachtig en hypnotiserend, met een bloedmooie vormgeving en een fascinerende geluidsband. Zama is een film waaraan je je rustig  moet overgeven. De beloning is rijk, zeker wanneer de treurige held dan toch eindelijk in beweging komt, op weg naar een onvermijdelijke, fantastische ondergang. Het laatste half uur van Zama is van een zelden vertoonde schoonheid; een verbluffend tropisch visioen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.