Verbluffende enscenering van Bolaño's 2666

De enscenering van het boek 2666 van Roberto Bolaño heeft een verbluffende theaterervaring van pakweg twaalf uur als resultaat. Hoewel er nooit sprake is van identificatie met de karakters, laat het geheel je niet onberoerd.

Antoine Ferron (links) en Noémie Gantier. Beeld AFP

Benno von Archimboldi is de schimmige held van dit theatrale verhaal. Althans, van het begin ervan - en aan het eind zal hij ook weer opduiken. En ondertussen zullen we ons soms afvragen waar hij eigenlijk is gebleven. Maar niet heel vaak, want er gebeurt ongelooflijk veel in 2666, de voorstelling naar het gelijknamige, circa duizend pagina's tellende boek van de Chileen Roberto Bolaño (1953-2003).

Julien Gosselin, de jonge theatermaker uit Lille die recentelijk zijn naam vestigde met een wervelende bewerking van Elementaire deeltjes van Michel Houellebecq, beet zich vast in een nog omvangrijker project: de enscenering van Bolaño. Dat resulteerde in een vaak verbluffende theaterervaring van pakweg twaalf uur. Vrijdag was de wereldpremière op het Festival d'Avignon. In mei komt het stuk naar Amsterdam.

2666 verscheen na de dood van Bolaño in 2003. Het manuscript bestaat uit vijf delen, die Bolaño eerst apart wilde publiceren. Uiteindelijk werd het één groot caleidoscopisch epos, waarin hij talloze personages, gebeurtenissen, plekken en ambiances samenbrengt. Een heel duidelijke lijn houdt hij daarbij niet aan.

Gosselin laat ook zijn enscenering uit vijf delen bestaan. Die wisselen in lengte en sfeer; uiteindelijk beklijft het gevoel van een soort wereldreis door corrupte, vergeten uithoeken, door troebele tijden, langs kille metropolen en uiteenlopende continenten waarin we verscheidene personages voor een bepaalde tijd volgen op hun levenspad, met alles wat daar in praktische en emotionele zin bijhoort. En hoewel er nooit echt sprake is van identificatie met een van hen of betrokkenheid bij hun lot, het geheel laat je niet onberoerd achter.

2666

Theater, Naar de roman van Roberto Bolaño door Si vous pouviez lécher mon coeur (internationale coproductie).
Bewerking en regie: Julien Gosselin.

8/7, Festival d'Avignon, komend seizoen te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam in twee losse delen (17 en 18/5) of als marathon (21/5).

Voornoemde Archimboldi bijvoorbeeld, is de geheimzinnige schrijver van een bescheiden oeuvre dat door een klein gezelschap zeer wordt gewaardeerd, blijkt in het eerste deel. Het is eind jaren negentig van de vorige eeuw. Vier academici - een Brit, Italiaan, Fransman en Spanjaard - zijn van plan hem een eerbetoon te brengen en gaan naar hem op zoek. In de tussentijd gebeurt er van alles tussen dit viertal, ook op het gebied van de liefde. Uiteindelijk komen ze terecht in Santa Teresa, een fictieve stad aan de Mexicaanse grens, waar in alle verhaaldelen belangrijke dingen gebeuren.

Gosselin en zijn team verbeelden dit alles op wonderschone wijze. Op de speelvloer staan grote verplaatsbare 'dozen'; ruimten die op allerlei manieren kunnen draaien en keren en aan elkaar worden geschoven. Om vervolgens bijvoorbeeld een chic appartement te vormen en daarna een congreszaal. Gosselin speelt met hoogten, licht en video. Hij durft te kiezen voor muziek (van Guillaume Bachelé en Rémi Alexandre) en voor volume. En dan zijn er de acteurs, die zich schijnbaar moeiteloos door de elkaar in rap tempo opvolgende scènes bewegen, de ene keer ingeleefd in hun personage, de andere keer snel even een anekdote oplepelend. Zelfverzekerd, overtuigend.

De carrière van de jonge Franse theatermaker Julien Gosselin

Met de bewerking van het boek Elementaire deeltjes gold Gosselin direct als belofte in Frankrijk. Ook zijn nieuwe voorstelling slaat aan.

Julien Gosselin (1987) studeert in 2009 af aan de theaterschool van Lille en richt met zeven gelijkgestemden een collectief op genaamd Si vous pouviez lécher mon coeur (oftewel: 'Als u mijn hart zou kunnen likken', ontleend aan een zin uit de film Shoah). Hun doel is theater maken over de maatschappij waarin we nu leven, scherp en nauwgezet, naar hedendaagse teksten. Met de bewerking van Les particules élémentaires (Elementaire deeltjes) van Michel Houellebecq geldt Gosselin in 2013 als belofte van het Franse theater. Het is pas zijn derde regie, een energieke, vier uur durende mix van razende monologen en dialogen, vol dubbelrollen, decorwisselingen en muziek, over een gezin en een maatschappij die steeds meer mankementen vertonen. De voorstelling, de eerste Houellebecq-enscenering in Frankrijk, beleeft haar première op het Festival van Avignon. Daarop wordt het gezelschap uitgenodigd voor internationale festivals, zoals de Berliner Festspiele. Afgelopen september was Les Particules in de Stadsschouwburg Amsterdam te zien. De schouwburg wil Gosselin in de toekomst volgen en steunen en is coproducent van 2666.

Deel twee heeft niet veel van doen met het eerste, maar opnieuw wordt hier meeslepend gespeeld, gaat het over liefde en verlies, filosofie en poëzie, poëtisch is de toon. De daaropvolgende delen zijn 'fysieker': de muziek treedt meer op de voorgrond (we komen in ongure discotheken, er zijn bokswedstrijden, het milieu wordt gewelddadiger), de video idem.

Deel vier is gedurfd: het bestaat voor een groot deel uit een opsomming van moorden die gedurende een bepaalde periode werden gepleegd op vrouwen. Een en ander gaat gepaard met gruwelijke details en dat wordt nog versterkt door een almaar onheilspellender aanzwellende soundscape. Het is een hallucinerende ervaring, appellerend aan duistere emoties.

Het laatste deel stelt een beetje teleur. Archimboldi duikt weer op en er is veel dat moet worden verteld. Maar wat eraan voorafging, was dermate indrukwekkend, dat je als toeschouwer haast gelouterd en in trance de zaal uit loopt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden