Verbeeldingskracht, daar gaat het in het leven om

Morgen opent in Kunsthal Kade in Amersfoort een overzichtstentoonstelling van het werk van beeldend kunstenaar Maria Roosen. Met de Volkskrant bespreekt ze waarom ze maakt wat ze maakt.

Maria Roosen met haar kunstwerk Widow 1, 2017. Beeld Sanne De Wilde

Maria Roosen heeft een sprookje paraat. Het heet De rijke bramenplukker, en het werd geschreven door Godfried Bomans. Dit sprookje, zegt Roosen, zegt veel over haar oeuvre.

Lang geleden leefde er een bramenplukker in een ver bos, die dacht dat hij de enige mens op aarde was. Op een dag komt er een ontdekkingsreiziger langs die voor een overnachting in het bos wil betalen. Hoeft niet, zegt de bramenplukker, hij is toch al zo rijk? En hij vertelt de reiziger over de velden vol diamanten en parels, over zijn paleis met spiegels en zalen, en grote zuilen, en plafonds van bewegend mozaïek. De reiziger gaat meteen meer mensen halen. Want diamanten en parels willen ze allemaal wel, en wonen in paleizen waaraan geen einde komt ook. Jullie hebben geluk, zegt de bramenplukker, als ze even later voor zijn deur staan. Ik heb nog nooit zoveel parels gezien als vandaag. De mensen kijken. Ze zien niks. De parels en diamanten blijken dauwdruppels. De zuilen de bomen, de spiegels de meren, en het bewegende plafond de sterrenhemel.

Maria Roosen: 'En toen waren de mensen zo boos dat ze de bramenplukker hebben opgehangen.'

Verbeeldingskracht, wil ze maar zeggen, daar gaat het in het leven om.

CV 

Maria Roosen werd in 1957 geboren in Oisterwijk. Na de lerarenopleiding textiele werkvormen en tekenen aan het Mollerinstituut in Tilburg, ging ze naar de kunstacademie in Arnhem. Haar internationale doorbraak was in 1995, op de Biënnale in Venetië. Het werk van Roosen is tentoongesteld in binnen- en buitenland, en werd aangekocht door onder andere het Groninger Museum, Museum Arnhem en Museum Boijmans Van Beuningen en de Caldic Collectie. Ze won twee oeuvreprijzen: in 2006 de Wilhelminaring, in 2009 de Singerprijs. Roosen wordt vertegenwoordigd door galerie Fons Welters (Amsterdam) en Roberto Polo Gallery (Brussel).

Voor de sterkste man (1985)

'Het begin van mijn carrière viel samen met de dood van mijn geliefde, beeldend kunstenaar Gerrit van Bakel. Ik was 27 toen hij aan een hartaanval overleed, en de grond verdween onder mijn voeten. Ik noem dit werk mijn kruisbeeld. Omdat het aan de muur hangt, als een kruis. Maar vooral omdat het op een kruispunt in mijn leven is gemaakt. Nog nooit had 'iets maken' zo noodzakelijk gevoeld. Ik kon niet anders dan maand na maand in mijn atelier zitten, en in houtblokken hakken, beitelen en schuren tot ze deze ronde, troostende vormen hadden. Sindsdien vraag ik me bij elk nieuw werk af: is het nodig om te maken? Zo niet, laat het dan.

'Voor de sterkste man kun je zien als een voorstudie op mijn latere Roosenkransen in glas. Ik heb er vier gemaakt. In andere kleuren, andere vormen, in andere fases van mijn leven. Ja, waarom rozenkransen? Ik heb ze Roosenkrans genoemd, omdat het zo iets van mij wordt, een zelfportret. Misschien denk jij: het is niet best met je gesteld, als je zulke grote kransen nodig hebt. Dan heb je blijkbaar veel troost nodig.'

Voor de sterkste man (1985).

Jan van Eyck was hier (1434-1989)

'Ik werkte aan een glazen bol die ik in een mand kon leggen. Ik weet nog dat de glasblazer de bol aan het maken was, en het rode hete glas door afkoeling langzaam zwart werd. De bol werd een spiegel waarin de hele glasblazerij zichtbaar werd, inclusief ikzelf. Het was overrompelend, alsof ik in die bol gezogen werd. Ik wist meteen: die moet niet in een mand, maar aan de muur. Ik wist ook dat ik zo'n soort beeld al een keer gezien had. Ik ben in boeken gaan zoeken, en kwam Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw tegen, van Jan van Eyck. Op de achtergrond hangt een spiegel waarin het echtpaar zichtbaar wordt.

'De zwarte bol was mijn doorbraak. Ik wist: ik heb iets heel goeds gemaakt, misschien wel de vrouwelijke variant op Zwart Vierkant van Malevich!'

Jan van Eyck was hier (1434-1989)

Spine (2017)

'Als je jezelf steeds de vraag stelt of het werk waarmee je bezig bent urgentie heeft, is het antwoord ook wel eens 'nee'. Ik gebruik mijn schetsboek met aquarellen om dat te onderzoeken. Wat heeft een beeld nodig? Welk formaat, welke kleur, welke vorm? Aquarel heeft dezelfde vloeibare kwaliteit als glas, beide materialen passen heel goed bij mijn manier van werken. Ik begin niet met het tekenen van een lijntje aan de buitenkant, om vervolgens het oppervlak op te vullen. Ik begin juist van binnenuit, en laat het materiaal voor me werken.

'De ene keer is een aquarel een voorstudie voor een object in glas. Ik blaas niet zelf, soms sta ik naast de glasblazer met mijn aquarelpapier of gooi ik de verf erop, om uit te leggen wat voor beweging ik erin wil.

'De andere keer is een aquarel een autonoom werk, zoals deze Spine. Ook hier gaan veel versies aan vooraf, om het formaat te bepalen, te kijken of ik genoeg ruimte heb om er woorden in te schrijven. Ik heb eerder dit soort aquarellen gemaakt van billen. Ik ging back to basics - het was een tijd waarin ik mezelf voorbij was gelopen. De rug heeft ook een directe aanleiding. Ik had last van migraine en ben alle woorden die in me opkwamen langs de ruggenwervel gaan schrijven. Ik noem mijn werken Tools for feelings, een houvast voor mezelf, iets om gevoelens weer te geven.'

Spine (2017) Beeld Foto: Sander Luske

Glossy 

Nadenkend over welke allure de tentoonstelling in Kunsthal Kade moest hebben, dacht Maria Roosen aan modeblad Vogue. 'Elegant, shiny en van hoge kwaliteit.' Door Vogue kwam ze op het idee zelf de glossy Vuur te maken, waarin ze foto's laat zien van beelden die in de tentoonstelling terecht zijn gekomen, maar ook van het maakproces. 'Dat is net zo belangrijk als het uiteindelijke beeld.' Vuur is te koop voor 12 euro.

Borsten

'De eerste borst die ik maakte, was roze. De glasblazer haalde 'm uit de oven en hield hem voor zich: zo'n grote man met een borst voor zijn lichaam: het werkte meteen. Ik heb roze borsten gemaakt, beige, blauwe, zilveren, bruine. Ik heb ze op bed gelegd, in een perenboom gehangen, er trossen van gemaakt. In 1995 hingen de borsten in een pruimenboom op de Biënnale van Venetië. Chris Dercon, destijds directeur van kunstcentrum Witte de With en samensteller van de tentoonstelling, zei: 'Jouw werk gaat over verlangen.'

'Na de borsten kwamen de billen en de piemels en de spermatozoïden. Dan krijg je in de kunstwereld al snel het stempel: Maria Roosen, dat is die van de geslachtsdelen. Maar mijn werk is nooit vies. Nooit pornografisch. Het gaat over leven, dood, vruchtbaarheid.'

Borsten. Beeld Sanne De Wilde

Widow (2017)

'Een paar jaar geleden deed ik mee aan een ontwerpwedstrijd voor een beeld in een dorp vlak bij Diepenheim, ter nagedachtenis aan twee vrouwen die daar ooit tot de brandstapel waren veroordeeld. Ik had uit een stuk boomstam twee vrouwenfiguren gedraaid, een soort baboesjka's. Mijn ontwerp werd niet gekozen, maar ik heb de beeldjes altijd bewaard. Vorig jaar zomer wist ik ineens wat ik ermee wilde doen. Ik was gaan kijken in de houtloods van Kevin van Braak, op de beeldendekunsttentoonstelling Sonsbeek, in Arnhem. Daar waren kunstenaars aan het werk met gerooide bomen uit het park. Ik mocht een flinke boom uitzoeken en heb toen naar verschillende manieren gezocht om daar vrouwenfiguren uit te zagen.

'Ik hou van het rock-'n- rollgehalte van werken met glas en werken met hout. De erotiek van het hete rollende vloeibare glas, de brullende ovens, de zwetende stoere glasblazers die met blaaspijpen met gloeiende glasklonten staan te zwiepen en zwaaien. De gierende zaag, de grote boomstammen, en hier ook: het vuur, dat uit grote branders kwam om het hout te bewerken.

Werken op dit formaat, met dit materiaal, is weer een nieuwe stap, en tegelijkertijd denk ik, als ik naar de beschilderde Widow 1 (bovenaan dit artikel) kijk: is dit nu zoveel anders dan mijn aquarellen?'

Vuur, oud en nieuw werk van Maria Roosen, van 1/10 t/m 7/1 te zien in Kunsthal Kade in Amersfoort.

Widow (2017).
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden