Verbazing om Susan Boyle: gespeeld of echt?

Binnen een paar seconden werd ze wereldberoemd: Susan Boyle, de Schotse vrouw die de sterren van de hemel zong in Britain’s Got Talent. De verrassing was totaal, maar hoe spontaan was die?

Voor de enkeling die nog niets zag van de filmpjes op televisie of YouTube: Boyle is de 47-jarige werkloze kerkwerkster, die naar eigen zeggen nog nooit door een man is gezoend en in een kleurloze jurk en met niet al te glamoureus kapsel opkwam voor een jury en een volle zaal die zinderde van ingehouden leedvermaak. Totdat ze haar nummer inzette: I dreamed a dream, uit de musical Les Misérables. Jury en zaal waren overdonderd, binnen drie seconden was een ster geboren.

ITV is elders op de wereld niet te ontvangen, maar het YouTube filmpje is wereldwijd inmiddels meer dan vele tientallen miljoenen keren bekeken – hard op weg naar de status van best bekeken filmpje.

Allemaal gespeelde verbazing, zegt Van de Tonnekreek beslist. Manipulatie volgens de wetten van de hedendaagse televisieroem. Behalve hoofdredacteur van een aantal roddelbladen schreef ze een boekje over roem en was ze hoofdredacteur van de eerste edities van Big Brother, en zodoende genoegzaam bekend met de finesses van het genre reality-tv. De casting, de verbazing bij de juryleden over het engelachtige stemgeluid van Boyle: het kon volgens haar geen geheim zijn voor de juryleden die zo theatraal verbaasd keken bij de eerste zangnoten van Boyle. Van de Tonnekreek: ‘Natuurlijk zingt onder de makers onmiddellijk rond dat er een kandidaat tussenzit met de stem van een leeuwerik. En daar dan verbaast over zijn tijdens het eerste tv-optreden? Kom nou!’

Boyle kan zingen, dat lijdt geen twijfel. Maar het geheim achter de verpletterende opkomst, was het contrast tussen haar stem en haar alledaagse verschijning. Nee, Van de Tonnekreek wil niet beweren dat de tv-producenten het uiterlijk van Boyle expres wat onaantrekkelijker hebben gemaakt dan de werkelijkheid biedt. Maar: ‘De programmamakers hebben er ook niets aan gedaan het beeld te verfraaien. Ze hebben haar niet geadviseerd een modieuzere jurk aan te trekken of haar kapsel te moderniseren. Het contrast moest maximaal blijven’.

Als ervaren tv-maakster herkende ze een televisiepraktijk in de make up van Boyle: hier was volstaan met een ‘waasje’. Dat betekent: ‘Een minuutje met de poederkwast over het gezicht, en dat is alles.’ Ze heeft lang geleden zelf met dat fenomeen kennisgemaakt: ‘Ik ben eens als verfoeide roddeljournalist verschenen in het programma van Sonja Barend. Een waasje was alles dat ik kreeg. Met een beetje scherpe belichting zie je er dan snel uit als een heks – precies het beeld dat het programma van me wilde schetsen. Het staat in geen verhouding tot de visagie van de presentator.’

Voor ITV kwam de zingende engel als een geschenk uit de hemel. De zender zit in de problemen door inzakkende reclame-inkomsten. Vandaar ook dat het parachuteren van deze nieuwe ster grondiger was voorgekookt dan de gespeelde verbazing deed vermoeden. Al maanden wist ITV dat ze goud in huis hadden gehaald. De aflevering van Britain’s Got Talent waarin Boyle optrad, was al op 21 januari opgenomen in het SECC-complex in Glasgow.

Eerste interviews
Het Britse publiek werd zorgvuldig opgewarmd: al vóór de uitzending op 11 april hadden diverse media aandacht besteed aan het fenomeen Boyle, op basis van beeldmateriaal dat de zender had toegestuurd. Zelfs de eerste interviews met de Schotse zangeres verschenen toen al.

Zo spontaan als de uitzendingen ogen, is de show niet. De deelnemers worden tijdens het wachten voor hun optredens al gescreend door het productieteam, die soms al interviews afnemen en vragen en informatie doorspelen aan de driekoppige jury.

Die bestaat onder anderen uit Amanda Holden (38), bij Britten bekend als actrice uit een dramaserie van ITV. Dan is er Piers Morgan (44), ex-hoofdredacteur van de tabloids News of the World en de Daily Mirror, die vaak wordt bespot vanwege zijn ongeëvenaarde ijdelheid maar als geen ander verstand heeft van volkssentiment. De centrale figuur is echter Simon Cowell (49). Hij speelt met verve de rol van botterik, die kandidaten soms op genadeloze wijze afmaakt, zoals in Nederland Henkjan Smits die rol vertolkte in Idols en later in de X-factor.

Cowell is echter meer dan een gewoon jurylid; velen beschouwen hem als de machtigste man van de Britse muziekindustrie. Zijn bedrijf Syco heeft een groot belang in de BGT-formule, net zoals hij een stuwende kracht is achter programma’s als The X Factor en American Idol. Voor de rechten van eerstgenoemd programma betaalt ITV hem jaarlijks naar schatting 7,5 miljoen euro, terwijl zijn jurylidmaatschap van American Idol op zo’n 29 miljoen dollar per jaar wordt begroot.

Pikant is dat Cowell het alleenrecht heeft om platencontracten te sluiten met kandidaten uit BGT of The X Factor. Hiertoe heeft Syco een eigen platenlabel, dat onderdeel is van Sony Music. Kort nadat Susan Boyle de wereld veroverde, werd bekend dat ze onderhandelt over een contract – met Cowell.

Lucratief
Hij weet hoe lucratief deze deals kunnen zijn. Zo strikte hij ook Paul Potts, een vertegenwoordiger in telefoons die in hetzelfde programma een niet onverdienstelijk operazanger bleek. Nadat hij de competitie won in 2007 werd hij een internationaal fenomeen. Zijn debuutalbum veroverde in dertien landen de eerste plaats in de hitlijsten.

Cowell weet uitstekend de weg in de Amerikaanse tv-wereld, en hij was het die in de publiciteit fijntjes liet vallen dat Susan Boyle was gevraagd voor een optreden bij Oprah Winfrey. De Schotse is daar nog steeds niet geweest, maar Cowell zou dat graag zien. ‘Als je bij Oprah bent geweest, is de kans groot dat je album op nummer één eindigt’.

Hoe het precies is gegaan in Glasgow is niet bekend, maar het is bepaald niet ondenkbaar dat Susan Boyle extra dik is aangezet als potentiële flop, om het schokeffect des te groter te maken. Dat de makers van Britain’s Got Talent het niet altijd even nauw nemen met de werkelijkheid, blijkt uit de werkwijze van de cameraploeg die voor een sfeerimpressie naar haar woonplaats werd gestuurd, nadat de producenten hadden ontdekt dat Boyle hoge ogen zou gooien.

De zangeres woont in het plaatsje Blackburn in het district West Lothian, niet ver van Edinburgh. Het dorp staat vol grauwe woonkazernes en ook Boyle woont in een niet bepaald frivool huurhuis van de gemeente.

Tegen lokale inwoners – zo viel reeds voor de uitzending van 11 april in de Schotse pers te lezen – verontschuldigden de cameralieden zich dat Blackburn ‘te saai’ was om als achtergrondbeeld te dienen bij haar levensverhaal.

Piers Morgan was duidelijker: hij omschreef het plaatsje als een ‘vuilnisbelt’. Vandaar dat het filmpje over Boyle werd geschoten in de beter ogende plaats Bathgate, enkele kilometers verderop, waar ze dus niet vandaan komt.

Een detail misschien, maar tekenend voor de wijze waarop een beeld wordt gemanipuleerd ten dienste van de beoogde roem.

Susan Boyle zelf maakt zich intussen geen enkele zorgen. ‘Simon is een goede man. Ik vertrouw hem en zou graag voor hem werken.’ Tenzij er een ramp gebeurt, zal haar succes vermoedelijk nog lang aanhouden. Er zijn al bookmakers die weddenschappen aannemen over welke actrice – of acteur; boosaardige columnisten vergeleken haar al met Shrek of Guus Hiddink – de rol van Susan Boyle gaat spelen in de verfilming van haar levensverhaal.

Een week na het optreden van Boyle tapte BGT uit hetzelfde vaatje met Shaheen Jafargholi, een 12-jarig jongetje dat in zijn eerste nummer (‘Valerie’) niet erg uit de verf kwam, maar halverwege zijn optreden door jurylid Cowell werd aangespoord het melodramatische nummer ‘Who’s loving you’ van Michael Jackson te zingen; met de weergaloze wijze veroverde hij binnen seconden de harten van de kijkers. Zelfde procedé van de verrassingsstrategie: bij het eerste nummer de verslagenheid en teleurstelling bij juryleden die hun handen voor hun gezichten houden, en dan de openbaring bij het tweede nummer, die zich ontlaadt in ovationele reacties uit de zaal.

Massa in beweging
Henkjan Smits, producer en jurylid in Holland's got Talent, Idols en X-Factor, is opgetogen over nieuwe televisiesterren als Boyle. 'Ik vind het zo gaaf dat de massa zo in beweging komt door zo’n fragment. Ongelooflijk. Een geweldig interessant fenomeen: iedereen heeft het gezien en praat elkaar na. Ook interessant: niemand heeft meer een eigen mening. Iedereen zegt hetzelfde: Susan Boyle is onooglijk en ze is ook ongelooflijk goed.’

Smits heeft ‘met open mond’ zitten kijken naar de beelden, zegt hij. 'Ik zou heel blij zijn als zo iemand bij ons was langsgekomen. Maar, met alle respect, iedereen doet nu alsof zij de beste is na Maria Callas, en dat is ze nou ook weer niet.’

Smits gelooft in het verhaal achter Boyle. ‘Het is geen doorgestoken kaart. Ik geloof dat zij nog nooit met een man gezoend heeft, zoiets verzin je niet. Maar ik denk wel dat de juryleden vooraf wisten dat zij goed kon zingen. Kijk, zo maak je televisie, dat kunnen ze in Engeland goed. Het is prachtig opgebouwd. Echt of niet, dat maakt mij niet uit, want ik geniet ervan.’

Via deze weg kan Boyle volgens Smit een wereldster worden. De X-factor heeft ze niet, en paradoxaal genoeg is dat juist haar kracht: ‘Ze moet niet een volledige metamorfose ondergaan, maar haar eigen karakter behouden. Het is zaak dat je Susan Boyle blijft zien. Ze moet niet ineens een soort diva worden.’

Ook Hummie van de Tonnekreek voorziet grote kansen. De sterstatus van Boyle past volgens Van de Tonnekreek haarfijn in een trend die zij ontwaart: ‘De vrouw zonder botox en nepborsten wint weer terrein. Dat zie je aan tv-series als Ugly Betty, waarin een zogenaamd lelijke vrouw beeldschoon blijkt te zijn. En Boyle past in die trend. Heel geruststellend voor veel vrouwen die nu in een druk huishouden aan de afwas staan: je leven kan altijd nog anders. Dat geeft hoop.’

TV-roem gedijt nu dus op die boodschap. Niet eindeloos, denkt Van de Tonnekreek: ‘Je kunt dit nog twee of drie keer herhalen, dan is de truc uitgewerkt’.

Jurylid Amanda Holden van Britain's Got Talent reageert op de eerste noten van Susan Boyle. Gespeeld of echt? (YouTube/ITV) Beeld
Jurylid Amanda Holden van Britain's Got Talent reageert op de eerste noten van Susan Boyle. Gespeeld of echt? (YouTube/ITV)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden