Venetië is al jaren de springplank naar een Oscar

Venetië trapt af met een gekrompen Matt Damon in de geslaagde ecologische komedie Downsizing. 's Werelds oudste filmfestival verkeert in uitstekende vorm.

Beeld RV

'Nou, wat ik denk...', begint Matt Damon zijn antwoord op een vraag over de openingsfilm Downsizing. Sorry, de vraag was voor Chau, klinkt het uit de perszaal in Venetië. 'Voor mij, Matt, voor mij', zegt zijn tegenspeelster Hong Chau, ironisch glimlachend. 'Pff, zo ging het ook op de set.'

De relatief onbekende Amerikaanse actrice, dochter van Vietnamese migranten, oogst het luidste applaus als haar naam wordt afgeroepen in het festivalpaleis, waar regisseur Alexander Payne (Sideways, Nebraska) en zijn cast aanschuiven op de eerste dag van het filmfestival in Venetië.

Krimpen

Chau speelt een krakkemikkig doch fel Engelssprekende activist en vluchteling, die als straf door de Vietnamese overheid is gekrompen. Ook het personage van Damon, een sullige Amerikaanse burgerman, is tot miniatuur gemaakt in Paynes satirische sciencefictionkomedie. Maar dan vrijwillig: in Downsizing kunnen mensen zich dankzij een Noorse wetenschappelijke doorbraak tot 12 centimeter doen krimpen, ten bate van een schonere wereld. Kleiner is ook goedkoper: een trumpiaans bestaan inclusief megavilla en kostbare juwelen lijkt ineens voor iedereen weggelegd.

Payne, die zijn vorige film Nebraska in een ontwricht Amerika situeerde, wenst niet te speculeren over een mogelijke reactie van Trump-aanhangers op zijn nieuwe komedie. 'Het is een film voor iedereen', merkt de regisseur op. 'Beantwoord ik de vraag zo voldoende vaag?'

Veel beter dan de echte wereld is de ecologisch verantwoorde utopie in Downsizing niet - ook in de afgeschermde madurodamwereld leiden veel migranten een armzalig bestaan. En bij de resterende, niet gekrompen bevolking leeft onvrede: minimensen dragen onvoldoende bij aan de economie én miniterroristen kunnen zo de grens over glippen.

Een wetenschapper als consulent op de set was onnodig, legt Payne uit. 'Al hebben we wel wat wetenschap geraadpleegd. Als je echt zo klein bent, verandert je stem en de wijze waarop je loopt, maar daar hebben we ons niet te veel van aangetrokken.'

Anders dan zijn Franse collega's in Cannes weerstaat artistiek directeur Alberto Barbera al jaren de verleiding te openen met een middelmatig arthousedrama van eigen bodem.

Festivaldirecteur Alberto Barbera Beeld epa

Turven

Zoals bij elk voornaam filmfestival zijn ook in Venetië bezoekers jaarlijks aan het turven. Dit jaar slechts één vrouwelijke regisseur in de 21 films rijke competitie om de hoofdprijs, de Gouden Leeuw. Het is Vivian Qu, uit China, met haar drama over een baliemedewerkster in een motel die getuige is van de aanranding van twee schoolmeisjes. Niet onze schuld, verdedigt Barbera zich tegen de mannelijke dominantie: de productietak van de filmindustrie moet veranderen, zijn programmeurs selecteren zonder sekseonderscheid.

Barbera heeft wel, voor het eerst in een jaar of tien, een vrouwelijke jurypresident benoemd: actrice Annette Bening. Samen met de Amerikaanse ster wandelt de directeur woensdagmiddag gemoedelijk over de voor publiek vrij toegankelijke promenade voor het festivalpaleis, kort voor de openingspersconferentie. Ook Venetië kan niet zonder plukjes politie met mitrailleurs en wegversperringen, maar de antiterreurkubusjes voorzien van Gouden Leeuw-logo langs de rode loper ogen eleganter dan de megabloembakken waarmee het afgelopen mei ongekend intensief beveiligde Cannes de wandelpaden afschermde.

Er is ook Oscar-geturfd, door de Amerikaanse pers. Sinds 2013 doopt de Mostra Internazionale d'Arte Cinematografica, zoals het festival officieel heet, consequent de latere winnaar in de Oscarcategorie beste film dan wel beste regie. Birdman, Gravity, Spotlight en La La Land beleefden alle hun première in de zinkende Italiaanse stad. De geselecteerde premièrefilms vergaarden in totaal 72 Oscarnominaties en 23 Oscars.

Zo geldt Venetië in Hollywood als ideale filmspringplank en seizoensaftrap, een positie die een paar jaar voor de inzet van Barbera's succesreeks nog onvoorstelbaar leek. Toen lag het festivalhart op het Lido er armoedig bij: het kapitaalkrachtige Toronto (Canada) en het exclusieve Telluride in Colorado (VS) snoepten veel titels af, terwijl de Italianen kampten met falende projectie, een half braakliggend festivalterrein - iets met asbest - en een perszaal in het vervallen paleis die bij regenval onderliep en geëvacueerd moest worden.

Artisticiteit

Inmiddels oogt alles opgeknapt, na diverse diepte-investeringen. Minstens zo belangrijk: Barbera stroomlijnde de selectie en zette in op artisticiteit, maar reserveerde de eerste festivaldagen voor de grotere en met sterren gevulde titels. Doordat de Gouden Leeuwen diezelfde edities keer op keer werden toegekend aan minder bekende en eigenzinniger films, zoals The Woman Who Left van de Filipijn Lav Diaz (in 2016) en Desde allá van de Venezolaan Lorenzo Vigas, behoudt het festival zijn imago als primair podium voor filmkunst.

Daarbij is er geen onderscheid tussen speelfilm en documentaire; dit jaar is de Chinese kunstenaar Ai Weiwei een van de kanshebbers op een Gouden Leeuw met zijn vluchtelingendocumentaire Human Flow.

Festivaldirecteur Barbera met een deel van de VR-jury: John Landis en Ricky Tognazzi. Beeld epa

Anders dan in 2016, toen Martin Koolhoven met Brimstone meedong naar de Gouden Leeuw in wat alom werd beschouwd als de sterkste competitie in jaren, lopen er dit jaar geen Nederlandse regisseurs rond in Venetië. Alleen via het arthousedrama Zama van de prominente Argentijnse cineast Lucrecia Martel is er nog een vleugje vaderlandse inbreng: een van de coproducenten is het Nederlandse Lemming Film.

Mogelijk spraakmakend en voorzien van een lugubere Hollandse connectie is Caniba, een portret van een veroordeelde Japanse kannibaal die in 1981 een Nederlandse student in Parijs vermoordde en haar deels opat.

Virtual reality

Nieuw in Venetië: een competitie voor virtualrealityproducties. Geen cinema, benadrukt artistiek directeur Alberto Barbera, 'maar een nieuwe kunstvorm'. In de speciale nieuwe vr-zaal is onder meer werk te zien - en beleven - van de Amerikaanse kunstenaar Laurie Anderson. Ook de Italianen dragen bij aan de internationale competitie: bezoekers van het festival kunnen virtueel rondstappen in het maffiadecor van Palermo, zoals verbeeld in de populaire tv-serie Gomorra.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden