Venetië in de ban van Picasso's enige reis naar Italië

Een schilderij van ruim tien bij zestien meter, opgehangen aan de spanten van de glazen overkapping, domineert de centrale hal van het Palazzo Grassi....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

VENETIE

Het achttiende-eeuwse Palazzo Grassi aan het Canal Grande is als tentoonstellingspaleis van Fiat gewend aan meesterwerken. Maar nog nooit is een expositie in dit kapitale pand voor zoveel geld verzekerd als de bijna driehonderd Picasso's die hier sinds zondag zijn te bewonderen: 1,2 biljoen lire, bijna 1,4 miljard gulden.

'Veel werken zijn hier voor het eerst te zien, en vermoedelijk voor vele jaren ook voor het laatst', zegt curator Jean Clair, directeur van het Picasso Museum in Parijs. Uit 44 musea en particuliere collecties uit tien landen heeft hij Picasso's bijeengebracht van alle soorten, maten en technieken: olieverfschilderijen op linnen of hout, tekeningen, gouaches, etsen, en daarnaast een groot aantal documenten. Twintig werken zijn geleend door Picasso's kinderen Maya en Claude en kleinkinderen Christine, Marina en Bernard.

Picasso was geen groot reiziger. In Venetië is hij nooit geweest. Zou Gae Aulenti, huisarchitecte van Palazzo Grassi, bij de inrichting van deze tentoonstelling de stad daarom hebben buitengesloten? Anders dan in de vorige exposities heeft ze de ramen van alle 25 zalen geblindeerd. Daardoor heeft Picasso geheel genoeg aan zichzelf.

In februari 1917, midden in de Eerste Wereldoorlog, sleept de schrijver Jean Cocteau zijn vriend Pablo Picasso mee naar Rome. Van daaruit maken ze reizen naar Napels, Pompei en Florence. Eind april zijn ze terug in Parijs. Hoe ingrijpend en langdurig de artistieke gevolgen zijn geweest van Picasso's korte, gelukkige verblijf in het vaderland van zijn moeder, is volop te zien in Palazzo Grassi.

In Rome huurt Picasso een atelier aan de Via Margutta bij de Piazza di Spagna. Daar werkt hij aan de decors en costuums van Parade, een ballet van de Rus Diaghilev, op tekst van Cocteau en muziek van Erik Satie. Het immense doek beeldt circusartiesten uit in een surrealistische ambiance. Het is een krankzinnige mix van sprookje en werkelijkheid, van cubisme en naturalisme.

Picasso wordt verliefd op een van Diaghilevs Russische danseressen, Olga Kokhlova. Hij schildert haar vele malen. Portret van Olga in fauteuil, afgebeeld tegen een kale achtergrond, is een schok voor iedereen die Picasso ziet als iemand die altijd maar vooruit is gehold. Dit verfijnde portret ademt Ingres, Manet, Cézanne.

In 1918 trouwen Pablo en Olga in Parijs. Drie jaar later wordt Picasso's oudste kind geboren, Paul. Zijn zoontje en het duo moeder en kind worden nieuwe bronnen van klassieke inspiratie. Vooral ontroerend is Paul gekleed als harlekijn, de mascotte van de expositie.

Harlekijnen, pierrots, acrobaten en andere circusfiguren blijven Picasso in Rome obsederen. Maar Italiaanse en klassieke motieven komen erbij: vrouwen en boeren, mythologische thema's, Napolitaanse scènes, vrouwen bij een fontein die lijken op antieke zuilen, een op het strand liggend gezin met de gezichten van Griekse goden.

Is dit Picasso? Of zijn het Rafael, de meesters uit de Galleria Borghese, de wandschilders van Pompei? Nee, het is een figuratieve Picasso die de klassieke oudheid en de Italiaanse meesters diep op zich heeft laten inwerken. Intussen vergeet hij het cubisme niet en werkt aan nieuwe experimenten, zoals het decor voor het ballet Mercure. Dat doek heeft 35 jaar lang opgerold gezeten. Na restauratie is het nu voor het eerst weer te zien, en voor het eerst samen met Parade.

Indrukwekkend is Twee vrouwen die over het strand rennen, wraakgodinnen die enorme lichamelijke proporties paren aan een overrompelende lichtheid van beweging. Het laatste werk van de expositie is een nieuw hoogtepunt. De Panfluit toont twee bijna blote herdersjongens, met hoog achter hen de horizon van de Middellandse Zee, ze verbeelden Hermes en Apollo.

Picasso 1917-1924, de reis naar Italië. Tot en met 28 juni in Palazzo Grassi, Venetië. Toegang 14.000 lire, catalogus 80.000 lire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden