Veilige proeftuin

Een veilige testomgeving moet het zijn. De komende drie dagen biedt NPO3 ruimte voor uitprobeersels op tv. Maar houdt TV Lab nog wel van het ware experiment? En wat doen al die bekende koppen er toch weer in?

Beeld Murth Mossel en Roué Verveer in Meer, meer, meer

Het persbericht viel eind juni de mailbox binnen. In de onderwerpregel stond Alle dagen seks met Arie Boomsma, een tot de verbeelding sprekende kop, die zondagavond onmiddellijk zijn werk deed. Maandagochtend kon KRO/NCRV tevreden beginnen met afvinken. Een bericht op Telegraaf.nl? Check. Op de radio, in Metro en zo'n beetje alle regionale kranten? Check. Uitgebreide stukken in Trouw en de gidsen? Check. Column in NRC Handelsblad? Zowel top als flop in de rubriek Top & Flop in deze krant? Dubbelcheck.

Overal viel te lezen waar Boomsma's zomerprogramma - een 'sexperiment', om met de bedenkers te spreken - om draait: hoe is het om dertig dagen achter elkaar seks te hebben met je partner en wat betekent dit voor je relatie? De koppels reflecteren sinds 25 juli via internet, radio en social media op hun routineus verrichte geslachtsdaden en de beren op de weg naar bed, aanrecht of bos. Vanaf vandaag komt Boomsma eraan te pas, met een climax van drie live-uitzendingen in TV Lab op NPO 3.

Meer, meer, meer (VARA/BNN)

Met bijna 17 miljoen inwoners zijn bijna alle nationaliteiten in Nederland vertegenwoordigd. Als reactie op Wilders' 'minder, minder, minder' reizen Roué Verveer en Murth Mossel af naar Brunei om te kijken wie ze kunnen overtuigen ook naar Nederland te komen. 21/8, 21.20 u.

Kreezie (VARA/BNN)

Drie goochelaars houden mensen in alledaagse situaties voor de gek, geregistreerd met verborgen camera. 23/8, 21.20 u.

Oudtopia (VPRO)

Jonge documentairemakers Tim den Besten en Nicolaas Veul nemen een voorproefje op hun oude dag door een maand lang samen te leven met senioren in een Haags verzorgingshuis. 21/8, 20.26 u.

Voor het zesde jaar op rij test de publieke omroep programmaformats uit in 'de week van vernieuwende televisie'. Voor het eerst duurt die week slechts drie avonden. Aan publiciteit hebben de TV Lab-inzendingen doorgaans geen gebrek, maar de kijkcijfers zijn laag, de afgelopen jaren gemiddeld tussen de 100- en 200 duizend kijkers, en tot nu toe kregen relatief weinig programma's een vervolg. Wat heeft het laboratorium de afgelopen vijf jaar opgeleverd, naast een traditiegetrouwe stroom van kritiek?

Dit is hoe het vooralsnog werkt in Hilversum. Door het jaar heen is elk net gebonden aan een genreschema. Omroepen kunnen intekenen op tijdslots en programmatypen. Voordat er een prijzige serie in de maak kan, moeten ze netmanagers overtuigen en een plek in het schema bemachtigen.

Om binnen die structuur meer ruimte te bieden aan vernieuwende formats introduceerde toenmalig netmanager van Nederland 3 (nu NPO 3) Roek Lips het TV Lab in 2009. De jaarlijkse proeftuin moest innovatie stimuleren bij de omroepen. Het uitproberen van nieuwe formats maakte het mogelijk te onderzoeken wat wel of niet in de smaak valt bij de kijker, die wordt aangemoedigd via sociale media zijn mening te geven.

De Donuts (VPRO)

YouTube-makers bundelen hun krachten en maken vanuit alle continenten een programma. De pilotaflevering rondom het thema De Kunst Van Het Versieren wordt aan elkaar gepraat door Lize Korpershoek. Metropolis meets The Office, aldus de VPRO. 22/8, 21.14 u.

In veel gevallen bleken ideeën op papier leuker dan op tv. Sommige programma's kwamen als geschikt uit de bus en kregen een vaste plek in de programmering, zoals NOS op 3, Rambam (VARA) en De tiende van Tijl (AVRO). Een aantal formats kon bij voorbaat niet kapot, maar werd ingebracht om puntjes op de 'i' te zetten. De MaDiWoDoVrijdagshow (VARA/BNN) van Paul de Leeuw en Filemon Wesselink en Claudia op Vrijdag (VARA) waren bijvoorbeeld al opgenomen in de uitzendschema's, dus echt afschrijven kon de kijker ze niet.

Waren er in de eerste jaren van TV Lab steeds rond de twintig formats te zien, dit jaar krijgen we negen nieuwe programma's voorgeschoteld. Dat er maar drie dagen voor zijn uitgetrokken heeft volgens waarnemend netmanager Suzanne Kunzeler te maken met het hoog houden van de kwaliteit. Aanbod was er genoeg, 'maar we moeten niet vernieuwen om het vernieuwen'.

Bedoelt ze dat de kwaliteit van de inzendingen niet was om over naar huis te schrijven? Veelgehoorde kritiek op TV Lab is tenslotte dat de uitprobeersels te slap of niet vooruitstrevend genoeg zijn, te veel ook leunen op Bekende Nederlanders. Dat is niet aan de orde, zegt Kunzeler, die Lips begin dit jaar opvolgde. Een aantal omroepmedewerkers zegt niet graag hardop wat ze vermoeden: de echte reden voor de ingekorte TV Lab-week zou de duurbetaalde Champions League zijn. De netmanager spreekt dat tegen: met geld- en ruimtegebrek heeft het niets te maken.

Beeld Stefanie van Leersum in Zes Dates

Zes Dates (VPRO)

Eerder uitgezonden op het digitale kanaal VPRO TV, nu in TV Lab: de zes afspraakjes en hoge verwachtingen van Sara en Joris, met alle ongemakkelijkheid van dien. 21/8, 21.45 u.

Ongeveer een kwart van de geteste programma's kreeg tot nu toe een vervolg. Kunzeler vindt dat geen verkeerde score. 'Bij vernieuwing gaat ook veel verloren.' Kijkcijfers zijn volgens haar niet leidend, al zou ook zij liever meer aan de buis gekluisterden zien. 'We bereiken veel mensen op sociale media. En het voornaamste doel blijft om makers de ruimte te geven voor creatieve ideeën. Vernieuwing is een belangrijke opdracht voor de publieke omroep en TV Lab is een mooi podium.'

Bijdragen komen dit jaar van drie (fusie)omroepen: VARA/BNN, KRO/NCRV en de VPRO. Experimenten van andere omroepen, enthousiaste deelnemers van eerdere edities, staan de komende dagen niet op het menu. AVROTROS en EO vonden dinsdag en woensdag niet de tijd om te reageren op hun afwezigheid. Volgens Kunzeler hadden ze wel voorstellen ingediend.

De VPRO wil elk jaar met ten minste twee formats vertegenwoordigd zijn, zegt hoofdredacteur televisie Stan van Engelen. Dit jaar lukt dat ruimschoots, met Oudtopia, Zes dates, de serie Tokyo Reverse en De donuts. Drie dagen TV Lab volstaat volgens Van Engelen niet om jong talent in Hilversum een kans te geven. 'In de reguliere uitzendschema's staan te weinig deuren voor ze open. Alles wordt ver van te voren ingevuld, terwijl je tegen jonge makers wilt kunnen zeggen: ga het maar doen.'

Als voorbeeld geeft hij de gang van zaken rondom Oudtopia van documentairemakers Tim den Besten en Nicolaas Veul, dat aanvankelijk misschien een plek zou krijgen in het najaarsaanbod. 'Zij kwamen in januari met het idee en kregen in maart groen licht. Ook de netmanager was enthousiast maar kon geen ruimte toezeggen. In juni bleek in de herfstprogrammering geen plaats. Zo kan het gebeuren dat je iets een jaar in de kast moet leggen.'

Weestlent (VARA/BNN)

Vooralsnog het moeilijkst voor te stellen format: Dennis Storm en Valerio Zeno overleven in de post-apocalyptische samenleving zonder autoriteiten. 23/8, 23.00 u.

Muntz als Hitler

Tussen 1995 en 2005 zond de VPRO Waskracht! uit, een satirisch tv-programma waarin een jonge generatie tv-makers kon experimenteren. Hoofdredacteur televisie van de VPRO Stan van Engelen noemt het 'TV Lab plus'. Het werd door verschillende mensen gemaakt, onder wie Sunny Bergman, Sanne Wallis de Vries, Maurice Dekkers en Martijn Oosterhuis. Er ontstond geregeld rumoer over het programma, vooral na de aflevering waarin Rolf Muntz verkleed als Hitler door de straten van Wenen wandelde en orthodoxe joden lastigviel.

Het is een bekend probleem, dat opnieuw zichtbaar zal worden in de plannen voor het nieuwe televisieseizoen, die de omroepen komende weken presenteren. De trek naar het veilige midden met bekende figuren laat zich eenvoudig verklaren, onderschrijft Van Engelen. Het is er niet eenvoudiger op geworden om uitzendtijd te bemachtigen. Onder druk van krimpende budgetten ontstaat vanzelf de neiging vast te houden aan vaste waarden, die meer zekerheid op succes bieden. Zo blijft er minder ruimte en geld over voor kortlopende formats. Het is immers goedkoper om meer afleveringen van één programma te maken.

Juist daarom zou TV Lab inhoudelijk spannender mogen zijn, vindt VPRO'er Van Engelen. 'De wil is er, maar er is lef voor nodig om het goed voort te zetten.' Hij pleit voor minder gearriveerde gezichten en meer 'echte vernieuwing'. 'Als een plan nu ook maar iets in de richting van experiment gaat, wordt het risico op mislukken ingeperkt door een BN'er aan te trekken. Durf de deuren eens echt open te zetten. Juist in zo'n week mag er best iets misgaan.'

Beeld Streetlab

Streetlab (KRO/NCRV)

Vier jeugdvrienden voeren voor de camera allerlei sociale experimenten uit en onderzoeken zo het menselijk gedrag. 21/8, 22.50 u.

Nicolaas Veul van Oudtopia denkt er hetzelfde over, maar vindt tegelijkertijd dat hij veel aan TV Lab te danken heeft. 'Als conceptontwikkelaar heb ik er het een en ander kunnen uitproberen, met meer en minder succes', zegt hij. Hij werkte in 2010 mee aan Dr. Ellen (VARA) en in 2011 aan U hoort nog van ons (NTR). Met Den Besten produceerde hij in 2010 Hollands next talkshow, 'echt voor een prikkie'. Het was een talkshow waarin alles nep was. Er zat een jonge homo aan tafel die zich van binnen een Marokkaan voelde. 'We moesten alles zelf doen, en dat zag je eraan af. Houtjetouwtje-tv, maar wel leuke en leerzame. TV Lab is een plek waar we ideeën kwijt kunnen en vlieguren kunnen maken, in de hoop dat je genoeg credibility opbouwt om iets nieuws te mogen doen.'

Hun eerste documentaire Gay-K, over de eerste gaypride in Oekraïne, vlak voor het EK voetbal in 2012, kreeg de VPRO niet geplaatst op tv. 'Op zich logisch', zegt Veul. 'We waren totaal onbekend, twee broekies met een ideetje. Toen hebben we de film toch gemaakt, voor online, met een budget waar je een mooie nieuwe bank voor kunt kopen. Uiteindelijk zijn we alsnog uitgezonden na een voetbalwedstrijd, omdat het toch tv-waardig werd bevonden. Toen hadden we opeens een voet tussen de deur. Maar ik herinner me onze gesprekken nog: we dachten dat we er nooit tussen zouden komen.'

Beeld Still uit Alle dagen seks

TV Lab 2014, 3 dagen op NPO3

Alle dagen seks (KRO/NCRV)

Arie Boomsma volgt een aantal stellen die een maand lang elke dag seks hebben. 21/8, 22.05 u.

Netmanager Kunzeler wil geen toezeggingen doen over een volgende editie van TV Lab, maar benadrukt dat er ook door het jaar heen wel degelijk ruimte is voor nieuwe programma's en het in beeld brengen van unusual suspects. 'We beginnen bijvoorbeeld binnenkort met Zondag met Lubach, een latenightshow met Arjen Lubach.'

Is er een alternatief denkbaar voor TV Lab? De VPRO lanceert komend voorjaar samen met NPO3 een project met de werktitel 3Lab: een talent- en experimentplatform, waarbij innovatieve programma-ideeën via internet worden getest. Bij genoeg duimen omhoog komen formats op zondagavond op tv. In het alternatieve laboratorium zijn alle omroepen welkom. De nieuwe generatie mediamakers moet net als Veul en Ten Besten een permanente voet tussen de deur kunnen krijgen, zeggen ze bij de VPRO.

Ook Veul ziet internet als aangewezen oefenruimte, niet te verwarren met een onbewaakte vrijplaats. 'Makers moeten goed en serieus begeleid worden. Ja, dat kost geld en tijd, maar het is belangrijk voor een vitale innovatieve publieke omroep. Als je nieuw geluid geen kans geeft, droog je op. Arie Boomsma kan niet alleen de NPO vooruittrekken. En dat zeg ik als fan.'

Beeld Still uit Tokyo Reverse

Tokyo Reverse (VPRO)

Oorspronkelijk negen uur slow-tv, voor TV Lab gereduceerd naar zes uur: een surrealistische, hypnotiserende observatie van een jongen die vooruitloopt terwijl de stad om hem heen achteruit beweegt. 23/8, 23.34 u.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden