Veertig jaar sinds Anarchy in the U.K. insloeg als een bom

Een single als een clusterbom, met minstens zo grote gevolgen. Op 26 november 1976, zaterdag veertig jaar geleden, brachten de Sex Pistols de single Anarchy in the U.K. uit. Die leidde tot heel veel gedoe in het Verenigd Koninkrijk, grote maatschappelijke en politieke onrust, een oververhit koningshuis én een wereldwijde punkexplosie. Anarchy in the U.K. is een punkmonument en een liedje dat de pop in één klap radicaal veranderde. Een topvijf mét bonustrack, van de beste punkliedjes na (én net voor) Anarchy in the U.K.

Sex Pistols-zanger Johnny Rotten tijdens een optreden in Polen in juli 2008. Beeld epa

1. Ramones - Blitzkrieg Bop

Over de origine van de punk kan worden gedebatteerd, en dat gebeurt dus ook al veertig jaar. Sex Pistols of toch Ramones? Of moeten we de Amerikaanse proto-punk van Iggy and the Stooges en MC5 maar eens als echte punk gaan beschouwen? Hoe dan ook waren de Ramones de Sex Pistols voor, met hun titelloze debuut. Dat verscheen in april 1976, een half jaartje eerder dan de single Anarchy in the U.K. dus. Het nummer Blitzkrieg Bop werd een blauwdruk voor het perfecte punkliedje; ultrakort, raggend gitaartje, stekelig refrein. Maar mooier nog is die aanmoedigingskreet met eeuwigheidswaarde: 'Hey! Ho! Let's go!'

Ramones, onverwoestbare punk zonder poespas

De Ramones gelden als pioniers van de punk. Maar speelden de vier New Yorkers wel lelijk genoeg? Drie bezoekers van hun eerste concerten in Nederland blikken terug.

2. The Clash - London Calling

In het nummer London Calling van de gelijknamige plaat van The Clash schemert al de nieuwe tijd, de postpunk van de latere jaren tachtig. En tegelijk wordt de Jamaicaanse reggae aangehaald, en dus eigenlijk de Caribische rebellenmuziek. In het nummer ziet Joe Strummer de Apocalyps naderen. Nog steeds actueel. Wordt het een nucleaire oorlog, of toch maar de zondvloed? 'London is drowning and I live by the river.'

3. The Dead Kennedys - Holiday in Cambodia

Wat krijgen we nou? Een episch punknummer met iets als een ontwikkeling, een gitaarsolo, en een bijna poëtische tekst? De Californische band The Dead Kennedys van zanger en schrijver Jello Biafra verlegde de grenzen op de eerste plaat Fresh Fruit For Rotting Vegetables uit 1980. Het nummer Holiday in Cambodia is een cynische en briljant verwoordde aanklacht tegen Amerikaanse yuppen én dictator Pol Pot. 'Kiss ass while you bitch, so you can get rich, but your boss gets richer of you.'

Rakketax, Amsterdamned en andere Nederlandse punk nu online

In 1976 explodeert in Groot-Brittannië de punk, na een listige mediacampagne van Sex Pistols-manager Malcolm McLaren. De jeugd wordt gek en scheert de kop kaal. De Sex Pistols worden groot en het punktijdperk kan beginnen. Precies veertig jaar geleden dus.

4. The Ex - Barricades

Nederlands punktrots, en eigenlijk een van de grootste punkbands ter wereld. Omdat The Ex altijd relevant is gebleven. The Ex heeft de punk omgeleid naar jazz en improvisatie en maakt nog steeds verpletterend goede muziek, de hele wereld rond. De plaat History Is What's Happening is een vroege en pure punkplaat uit het hart van de Amsterdamse kraakscene. Krakersrellen, de Slag om de Blauwbrug, 'geen woning geen kroning', dus beklim die barricades: 'There's nowhere to hide, teargas in our eyes, dogs that really bite, they're never on our side.'

Een mooie tijd, die rare punkjaren, ondanks alles

Filmmuseum EYE blikt terug op de punkcultuur, nu 40 jaar oud. Volkskrant-muziekrecensent Robert van Gijssel herkent in de films van toen een gevoel en een soms onbedoeld effect.

5. Stiff Little Fingers - Nobody's Hero

De Noord-Ierse band Stiff Little Fingers zat om onderwerpen natuurlijk niet verlegen, in de vroege jaren tachtig en dus de hoogtijdagen van 'The Troubles' - de eufemistische benaming van het Noord-Ierse conflict. Toch weet zanger Jake Burns in Nobody's Hero het grote en geopolitieke terug te brengen tot het kleine en persoonlijke. 'Don't let heroes get your kicks for you. It's up to you and no one else.' Een heerlijk knauwende punkmotivatiespeech.

Bonus: Green Day - Bang Bang

Natuurlijk, de punkpopband Green Day heeft betere nummers gemaakt. American Idiot bijvoorbeeld, die single kon na de verkiezingen van 8 november ook zó weer de Billboard-charts in. Maar Green Day is momenteel bijzonder actueel met het nummer Bang Bang van de laatste plaat Revolution Radio, dat is uitgegroeid tot een van de minder subtiele protestliederen tegen Trump. Bij de tv-show rond de uitreiking van de American Music Awards vorige week joelde zanger Billie Joe Armstrong 'no Trump, no KKK, no fascist USA' door het nummer heen, en daar had heel Amerika het over de volgende dag. Punk in het nieuws, alsof er geen veertig jaar zijn verstreken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden