Veel pratende hoofden en een late moord

Theater..

ROTTERDAM Een Karamazov is gepassioneerd, emotioneel en bovenal onmatig. Het is dus niet zo raar dat regisseuse Alize Zandwijk bij haar RO Theater een theatervoorstelling maakt over deze fraaie Russische familie die door Fjodor Dostojevski uitvoerig is beschreven in De gebroeders Karamazov (1880). Deze grote Russische roman is behalve een filosofische onderzoeking naar het lijden van de mensheid ook een onvervalste detective.

Het boek zit zo boordevol ideeën en verhaallijnen dat in een theaterbewerking van drie uur keuzes gemaakt moeten worden, en die zijn in dit geval niet altijd even gelukkig. Zeker voor Zandwijks doen bevat deze voorstelling weinig beeldende hoogstandjes en veel pratende hoofden.

Er dient ook heel wat uitgelegd te worden. De oude, losbandige Fjodor Pavlovitsj Karamazov wordt op een dag dood gevonden. Een van zijn zoons heeft hem vermoord. Allemaal hebben ze een geloofwaardig motief. De streng gelovige Aljosja wordt door zijn vader uitgelachen. Ivan is de denker van het stel, zijn nihilistische credo is: ‘Alles is geoorloofd.’ Dan is er de opvliegende Dimitri die met zijn vader een vete uitvecht over een vrouw. En ten slotte dwaalt er nog een onbetrouwbare bastaardzoon van Karamazov over het landgoed, ene Smerdjakov, die immer het doelwit is van de spot van het gezin.

De theaterbewerking van Tom Kleijn probeert recht te doen aan de veelzijdigheid en gedetailleerdheid van de lijvige roman door veel verhaallijnen en anekdotes van personages mee te nemen. Het gevolg is dat na een twee uur durend exposé eindelijk de moord plaatsvindt. In het uur na de pauze volgt het onderzoek naar de moord en de valse beschuldiging en uiteindelijk veroordeling van Dimitri.

Zandwijk weet alle tekst die Kleijn van Dostojevski heeft behouden maar moeilijk in sprankelend theater om te zetten. De stuk voor stuk eigengereide familieleden zitten aan een lange, houten tafel die vol staat met flessen wodka en wijn. Ze vertellen over de kommer en kwel die hun leven kenmerkt. Soms gunnen de spelers het publiek even een blik in de gerafelde ziel van de altijd klaagzuchtige Russen. Maar meestal volgt daarop een vervelend lange babbelmonoloog.

Wanneer de starre vorm van de voorstelling dat toelaat, spelen de RO-acteurs deze veelal heftig reagerende personages fysiek en zonder in te houden. Jack Wouterse is vanzelfsprekend gecast als de autoritaire en ongemanierde vader Karamazov. Opvallende rolinvullingen zijn er van onder anderen Fania Sorel. Zij speelt Aljosja, de jongste zoon, met een gelukzalige glimlach die niet van haar gezicht te slaan is.

Ook bijzonder is hoe Lukas Smolders gestalte geeft aan de bastaardzoon Smerdjakov, een vermakelijke karikatuur van geniepigheid en ongezonde adoratie van de volle Karamazov-zonen.

De onstuimige Karamazovs lijken geboren voor op een podium, maar in deze voorstelling houdt Zandwijk haar onbehouwen mannen ongewild kort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.