Recensie Theater

Veel personages en ontwikkelingen komen in ‘De wereld volgens John’ niet goed uit de verf ★★★☆☆

De wereld volgens John door Het Nationale Theater. Beeld © Sanne Peper

‘Als het vreugdevuur niet doorgaat, kan ik net zo goed doodgaan. Dan kan ik net zo goed dood.’ Hij meent het, de bleke, boze jongeman. Voor hem is de jaarlijkse traditie van het vreugdevuur aan het strand van levensbelang, en niet alleen voor hem: ouders, vrienden, alle wijkgenoten gaan elk jaar vol voor dat vuur, een enorme toren van pallets waar uiteindelijk de fik in gaat.

We zijn in Duindorp, een wijk van Den Haag waarin theatermaker Eric de Vroedt zich verdiepte voor zijn nieuwe voorstelling bij Het Nationale Theater. De wereld volgens John is een spin-off van De Vroedts succesvolle marathonvoorstelling The Nation die de Haagse Schilderswijk als uitgangspunt nam. In De wereld volgens John keren personages uit The Nation terug, maar wie die Netflixachtige theaterthriller niet zag, kan De wereld volgens John toch zonder probleem volgen.

John uit de titel is een populistische en tegelijkertijd invloedrijke talkshowpresentator, een man die verschrikkelijke, veelal racistische moppen tapt, maar volgens velen uit de volkswijken iemand die eindelijk durft te zeggen waar het op staat. John wil ‘linkse gekkies verslaan’, en spreekt zich graag uit tegen de komst van allochtonen in wijken als Duindorp waar de autochtonen de weinige arbeidsplaatsen die er überhaupt zijn, voor hun neus weggekaapt zien worden door ‘buitenlanders’. John Landschot, zoals hij voluit heet, kunnen we kennen uit The Nation.

De wereld volgens John door Het Nationale Theater. Beeld © Sanne Peper

Nieuw is Jan K., de bleke boze jongeman met een missie: hij wil koste wat kost het vreugdevuur ‘redden’, dat wordt bedreigd door de komst van een exclusieve club voor creatives aan het strand. De wereld die via John de ether in wordt geknald, is vooral die van Jan K.: de verontwaardigde kansarme wijkbewoner, niet alleen in Duindorp – in al die wijken van Nederland waar ‘eenheid en samenhang hoger in het vaandel staan dan vrijheid en diversiteit’, aldus de regisseur.

De tekst is grotendeels geschreven door Joeri Vos, met wie De Vroedt vaak samenwerkt en die onder meer auteur is van mooi werk waarin eveneens de rafelranden van de samenleving worden verkend. Voor De wereld volgens John baseerden de makers zich losjes op The Hairy Ape van Eugene O’Neill uit 1922, een stuk over een bonkige arbeider die uiteindelijk bij geen enkele maatschappelijke klasse meer aansluiting heeft; iets dat Jan K. aan het einde ook ondervindt.

Maar helaas komt een heel aantal personages en verwikkelingen in dit stuk niet goed uit de verf. Zo wordt Jan K. in het kader van een podcast gevolgd door een zekere Kim, gespeeld door Whitney Sawyer. Kim blijft een vlak figuur, net als haar tante Annemieke van der Poot (hier ook een verband met The Nation). De zieke vader van Jan K. – Hein van der Heijden in een rolstoel, met slangetjes in zijn neus -, Betty Schuurman als zijn grofgebekte moeder, zijn vrienden, het blijven clichématige types.

De manier waarop Soho House, exclusieve club en ongrijpbare uitbuiter, wordt neergezet, is voorts nogal voorspelbaar. En de terugkeer van PvdA’er Wouter Wolff en politiechef Thomas Sørensen uit The Nation lijkt niet echt noodzakelijk hier. Van eenieder is de tekst, hoe puntig ook, zo vaak gehoord dat het flauw overkomt en het spel van de meeste acteurs is er dan ook niet tegen opgewassen.

Daar tegenover staan ook zeker geslaagde elementen, zoals de scenografie (Maze de Boer) en de fraaie muzikale inbreng van Florentijn Boddendijk en Remco de Jong. En de mooie ingreep in de chronologische volgorde, waardoor Jan K. een groot deel van de voorstelling vecht met een grote harige gorilla (die in aapachtige vertolking van Bilal Bachir ook echt goed is), is zowel qua idee als in uitvoering sterk.

En dan last but not least is er het enerverende spel van Bram Coopmans en Joris Smit. Coopmans als talkshowhost John, met een timing, snelheid en een tekstbehandeling waar je u tegen zegt. En Joris Smit speelt de rol van zijn leven als Jan K., boos, bleek, wanhopig en aandoenlijk – waardoor hij je keer op keer meesleept in zijn scènes, en je toch geroerd bent aan het eind.

De wereld volgens John door Het Nationale Theater. Tekst Joeri Vos. Concept, tekst & regie Eric de Vroedt. 20/4, Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 8/6.

The Hairy Ape

Anderhalf jaar geleden ging The Nation in première, een marathonvoorstelling over de op hol geslagen multiculturele samenleving. Na een tijdje vond regisseur Eric de Vroedt dat er iets aan ontbrak, zo schrijft hij in een introductie op De wereld volgens John: het verhaal van de ‘boze witte man’. Dat wil hij met deze spin-off goedmaken. Het plan voor The Hairy Ape Show, zoals dat er aanvankelijk lag, werd daarmee losgelaten. Maar Eugene O’Neills stuk uit 1922 bleef de inspiratiebron. O’Neill spitste zijn verhaal toe op Yank, stoker op een trans-Atlantisch passagiersschip. Na een confrontatie met een dame van bovendeks – zij zou hem hebben bekeken als ware hij een harige aap – maakt hij zich overal onmogelijk door provocatief gedrag. Uiteindelijk zoekt hij aansluiting bij een aap in de dierentuin, in wie hij zijn gelijke ziet. De aap doodt hem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden