'Veel leerkrachten zeggen: je hebt me mijn vak teruggegeven'

Met zijn iPadschool is Maurice de Hond een speler geworden om rekening mee te houden. Maar er is veel kritiek. Hoe verweert hij zich?

Beeld NoCandy

Nog maar vier jaar geleden maakte Maurice de Hond bekend dat hij het onderwijs ging opschudden. Hij wilde een eigen basisschool oprichten, vertelde hij bij De Wereld Draait Door, een school waar iPads een cruciale rol zouden spelen.

In het publiek zat degene voor wie hij het deed: dochter Daphne, eerste kind uit zijn derde huwelijk, bijna 3 jaar oud. Ze speelde in de box al met een digitale rammelaar, zei De Hond, een kleurige, bliepende baby-app op een iPhone.

Zijn plan raakte een snaar. Eindelijk iemand die het onderwijs durft te vernieuwen, verzuchtten sommigen. Anderen vroegen zich af wat die sociaal-geograaf, die opiniepeiler, die internetgoeroe nou van onderwijs wist. Wat moest een kind de hele dag met zo'n iPad?

Maar De Hond liet zich niet afschrikken. In augustus 2014 begonnen de eerste veertig leerlingen op De Ontplooiing in Amsterdam-West. Nu zijn dat er al 120. In Amsterdam-Zuidoost heeft zijn stichting Onderwijs voor een Nieuwe Tijd (O4NT) nog een tweede, kleinere school: De Voorsprong. Ook circa twintig bestaande scholen besloten de afgelopen jaren volgens het onderwijsmodel van De Hond te gaan werken.

Het iPadonderwijs wint dus terrein, De Hond (68) is een speler geworden om rekening mee te houden. Hoe kwam het zover? Hoe verweert hij zich tegen de aanhoudende kritiek? En wat verdient zijn bedrijf eigenlijk aan de scholen?

De kinderen

Dat ene verhaal over het ontstaan van zijn school - hij vertelt het graag. Hoe hij Daphne een keer naar de peuterspeelzaal bracht. Hoe hij binnen keek bij de school waar zijn oudste kinderen ruim dertig jaar geleden het alfabet leerden. Hoe verbijsterd hij was, omdat vrijwel alles er nog hetzelfde uitzag, terwijl de samenleving zo was veranderd.

'Ik wilde mijn dochter niet in zo'n museum neerzetten', zegt hij. 'Dan zou ik haar nog liever thuis laten.'

Zou u dat echt gedaan hebben?

'Waarschijnlijk wel. Ik zag hoe Daphne zich thuis ontwikkelde en welke rol technologie daarbij speelde. En ik realiseerde me dat ze op een reguliere school niet op de wereld van 2030 zou worden voorbereid maar op die van 1980. Daar zou ze niet gelukkig van worden.'

Waar baseerde u het op dat ze niet gelukkig zou worden?

'Ik heb rondgekeken op scholen. Ik heb nogal wat gesprekken gevoerd met kinderen en ouders.'

Het was een gevoel?

'En mijn ervaring met mijn vier oudere kinderen. Mijn oudste zoon Marc kon zijn enthousiasme en creativiteit niet kwijt op school en universiteit. Bij de drie anderen werd er slecht ingespeeld op hun talenten en mogelijkheden.'

Een van uw uitgangspunten is dat kinderen van deze tijd anders zijn dan kinderen van vorige generaties. Leg dat eens uit.

'Toen ik kind was, hadden we geen televisie. Ik speelde buiten. Waar leerde ik iets over de wereld? Op school - dat was de plek waar je kennis opdeed. Mijn dochter groeit nu op in een huis vol televisies, pc's en iPads. Technologie is een integraal deel van haar leven.'

Ik sprak docent, lerarenopleider en columnist Ton van Haperen. Dat de huidige generatie kinderen anders is, noemt hij gelul. 'We leven niet in een andere samenleving', zegt hij. 'We zijn geen andere mensen.'

'Dat is dan gelul van Ton van Haperen. Die ziet het gewoon niet. Kinderen doen nu vanaf de geboorte heel andere ervaringen op en ze krijgen veel meer wisselende visuele informatie tot zich dan ik vroeger. Hun ervaringswereld is diverser, waardoor de manier waarop ze leren anders is.

'Zo kunnen kinderen van nu veel minder lang naar iemand luisteren. Dat leidt tot problemen in het onderwijs, want daar verwachten we dat nog wel van kinderen. En als ze het niet kunnen, krijgen ze al gauw een label: ze hebben concentratiestoornissen, leerproblemen, adhd, enzovoorts.'

Als we het onderwijs aan de kinderen aanpassen, is er minder Ritalin nodig?

'Exact. Als je al adhd had voor je naar school ging, zul je het wel echt hebben. Maar als het daarna wordt geconstateerd, is het de reactie van een kind op een saaie school. Moet je kijken hoeveel hoogbegaafden de diagnose adhd hebben! Die vervelen zich dood.'

Bij u op school gaat het beter met die kinderen?

'Veel ouders zeggen: mijn kind was nooit gelukkig op school, maar hier wel. Dat raakt me.

'Een moeder mailde dat ze dacht dat haar zoon een beetje dom was en dat hij onhandelbaar was omdat ze van zijn vader gescheiden was. 'Nu pas realiseer ik me dat het vooral aan het schoolsysteem lag', schreef ze, 'en niet aan mijn kind'.'

De scholen

Wie op De Ontplooiing komt kijken, ziet geen vaste klassen met vaste leerkrachten. Dat hoeft ook niet, want elke leerling volgt een eigen programma. Dat programma bestaat uit een serie 'workshops' onder leiding van een docent.

Welke workshops de kinderen op een dag bezoeken, bepalen ze in overleg met hun ouders. Daar zijn ze niet helemaal vrij in. Een hele dag kleien is er niet bij, een maand zonder rekenen evenmin.

Het voordeel van het systeem is dat kinderen in hun eigen tempo leren, zegt De Hond. Met rekenen gaan ze misschien wat sneller, terwijl taal meer inspanning vergt.

'Kijk', zegt hij tijdens de rondleiding door de school. 'Bij deze les zitten vooral kinderen van een jaar of 7. Maar daar zit ook een jongen van 5, en hij daar is 9. Dat kan bij ons dus.'

Er zijn nogal wat misverstanden over zijn scholen, zegt De Hond. Dat kinderen de hele dag achter hun iPad zitten, bijvoorbeeld. 'Dat is niet zo. Ik schat dat het om circa 30 procent van de tijd gaat.'

Een ander misverstand: dat het doel van zijn scholen is om kinderen te leren omgaan met een iPad.

'Het apparaat is geen doel, maar een hulpmiddel', zegt hij. 'Door die iPads kunnen de kinderen tussen de workshops op het stilteplein zelfstandig werken met interactieve, adaptieve trainingsprogramma's. Dat zorgt ervoor dat leraren lessen in kleinere groepen kunnen geven. En dat ze minder na hoeven te kijken, want dat doet de iPad.'

Beeld NoCandy

Ik was vorig jaar op een school waar ze met uw concept werken. De directeur klaagde dat hij de hele dag iPads moest opladen. En het was een puinhoop als kinderen van de ene naar de andere workshop moesten.

'Het systeem is op sommige plekken maar half geïmplementeerd. Dan mogen kinderen de iPad niet mee naar huis nemen, of ze kunnen niet kiezen naar welke workshops ze willen. Die school doet op geen enkel punt wat ze moet doen.'

Een leerkracht zei dat ze Steve Jobsschool waren geworden omdat de school leegliep. Het was marketing.

'Dat komt voor, maar het is niet overal het motief. We praten nu met een Rotterdamse school met vijfhonderd leerlingen. Die wil alleen overstappen om volgens onze formule les te kunnen geven.'

Was het schadelijk dat scholen het model niet goed invoerden?

'Daar zaten we wel mee. Maar ja, we deden dit werk vrijwillig, we waren al lang blij dat er scholen interesse hadden. We gaven ze het model als ze daarom vroegen. Alleen de roostersoftware namen ze bij ons af.

'Inmiddels doen we het anders. We maken voor scholen een transitieplan en stellen een projectleider beschikbaar. Het is professioneler geworden.'

De weerstand

U wordt niet bepaald met open armen ontvangen in het onderwijs.

'Dat valt mee, hoor. Weet je waar veel kritiek is op mijn aanpak? In de Volkskrant. En in Trouw. Er zijn wat columnisten en wat andere zurige mensen die de kinderen van vandaag niet herkennen. Maar in de onderwijswereld is dat helemaal niet het geval. Overal waar ik kom - of het nou bij de PO-raad, de VO-raad of de Onderwijsinspectie is - ik krijg altijd positieve feedback.'

Volgens onderwijskundige Casper Hulshof...

'Dat is een mooi voorbeeld. Hij is verbonden aan Universiteit Utrecht. Altijd als hij een camera voor zijn neus krijgt, geeft hij zijn mening. Maar hij heeft niet de nieuwsgierigheid om op mijn school te komen kijken.'

Moet iemand komen kijken om een oordeel te kunnen vellen?

'Het probleem is dat ik vaak in discussie moet met mensen die niet weten hoe het er op onze scholen aan toe gaat. Ze hebben een beeld in hun hoofd, een karikatuur van de school, en daar hebben ze kritiek op. Waarom komen ze niet langs? Ik vind dat intellectuele luiheid.'

Hulshof zei dat veel onderwijskundigen u niet serieus nemen. Als iemand u als spreker wil uitnodigen is de reactie vaak: wat weet De Hond er nou van?

'Dat is gewoon niet wáár. Ik word ontzettend veel uitgenodigd. Pas was ik bij de jaarvergadering van de Algemene Vereniging Schoolleiders. Ik was de laatste spreker van de dag, maar de zaal was bomvol. Ik kreeg na afloop het ene na het andere compliment.'

Er is geen weerstand?

'Nee. Hooguit bij dit soort kamergeleerden.'

Ik belde hoogleraar onderwijspsychologie Paul Kirschner van de Open Universiteit.

'Ook zo'n man die nergens komt kijken.'

Hij zei: 'De Hond heeft een dochter die leuk op de iPad speelt. Dat is één kind. Ik zou daar nog geen schoolconcept omheen durven te bouwen.'

'Net alsof ik dit allemaal op basis van één kind doe. De problemen die ik schets worden wereldwijd herkend. Moet ik onderzoek doen? Voordat dat klaar is, is mijn dochter 23. Daar wil ik niet op wachten.'

Kirschner vindt dat u scholen bouwt rondom anekdotisch bewijs.

'Hoe kun je dat anders doen?'

Tekst gaat verder onder de foto.

Maurice de Hond met leerlingen op de Master Steve Jobs School in Sneek in 2013. Beeld anp

U zou het systeem kunnen invoeren op één school. En dan kijken of het werkt.

'Wat moet ik dan meten? Of ze beter rekenen en lezen? Of ze gelukkiger zijn? Of ze flexibeler zijn?'

Begin door de Cito-scores te vergelijken met andere scholen.

'De inspectie heeft een aantal scholen die meedoen al positief beoordeeld. De Cito-scores zien er goed uit. Maar die toets meet alleen de cognitieve vakken. Ik vind het belangrijker dat mijn kind creatief en flexibel is en haar talenten kan ontwikkelen.'

Onderzoek wijst uit dat kinderen minder goed leren op een iPad, zegt Kirschner.

'Veel van die onderzoeken hebben geen betrekking op de iPad, maar op ict in het algemeen. Neem dat rapport van de OESO, waaruit jullie columnist Aleid Truijens concludeerde dat onze methode niet deugt. Dat stamt uit 2012, toen er nog amper iPads op scholen gebruikt werden. Het gaat over computers en laptops, dus je kunt op basis daarvan niet zeggen: zie je wel, iPads in het onderwijs werken niet.'

De belangrijkste vraag is: wat is nu het bewijs dat dit systeem werkt?

'Kijk rond op onze school. Praat met leerlingen en ouders. Er loopt hier een moeder rond die zegt dat het veel beter met haar kinderen gaat dan op de vorige school. En zo heb ik er vijfhonderd.'

Kirschner vindt dat u experimenteert met kinderen.

'Weet je wat pas een experiment is? Kinderen in de 21ste eeuw in een 20ste-eeuwse school stoppen.'

Het geld

De Hond speelt verschillende rollen bij de Steve Jobsscholen. Allereerst bestuurt hij als voorzitter van Stichting O4NT zijn twee 'eigen' scholen in Amsterdam, die door de Rijksoverheid gefinancierd worden. Maar hij heeft ook zakelijke belangen, als directeur en aandeelhouder van sCoolSuite Concepts BV.

Dat bedrijf, dat nog geen winst maakt, leverde scholen aanvankelijk alleen Tiktik, de software waarmee leerlingen kunnen plannen naar welke workshops ze gaan. Nu verhuurt de firma ook projectleiders die scholen begeleiden bij een transitie en organiseert het bedrijf trainingen voor het personeel.

Het gaat daarbij om aardige bedragen. Grofweg betalen scholen die Steve Jobsschool willen worden drie jaar lang 25- tot 35 duizend euro. 'Dat is ongeveer evenveel geld als scholen kwijt zijn voor hun lesmethodes', zegt De Hond. 'En daarvan hebben ze dan minder nodig.'

Betalen de twee scholen van uw eigen schoolbestuur ook aan sCoolSuite Concepts BV?

'Nee. Die scholen krijgen alles gratis, zodat ik geen conflicterende belangen heb. Wel mogen we buitenlandse bezoekers gratis op De Ontplooiing rondleiden. Die school is wel ons vlaggenschip natuurlijk.'

Botst het nergens - schoolvoorzitter en ondernemer?

'Nee. We doen er alles aan dat de school goed draait en dat doen we dus gratis. Ik verdien niets aan mijn eigen scholen.'

Stel dat uit onderzoek blijkt dat uw model niet werkt. Dan zit u toch in een rare positie. U heeft enerzijds een school met kinderen en anderzijds een bedrijf dat diensten wil verkopen.

'Als overduidelijk zou blijken dat het niet werkt, kan ik het concept ook niet meer verkopen.'

U heeft er wel belang bij zo'n onderzoek te bagatelliseren.

Ontwijkend: 'Ik denk dat ik op de iets langere termijn geen voorzitter meer ben. Dat was belangrijk om de scholen van de grond te krijgen, maar op een gegeven moment kan het prima door een ander worden gedaan.'

Speelt die schijn van belangenverstrengeling mee bij de beslissing om op termijn uit het schoolbestuur te stappen?

Geïrriteerd: 'Nee. We hebben er veel tijd en energie in gestoken om het model op die school goed te implementeren. Maar op gegeven moment is mijn rol uitgespeeld.'

Onlangs ging een school in Johannesburg, Zuid-Afrika, met uw concept aan de slag. U onderhandelt met de Verenigde Arabische Emiraten en Spanje. Waarom zoekt u het over de grenzen?

'Ik krijg mensen langs die enthousiast zijn over het idee. Als die vragen of ik ze kan helpen, dan doe ik dat. Ik gun het kinderen om op de toekomst te worden voorbereid. En ja, commercieel is het ook interessant.'

Schets het verdienmodel eens.

'Scholen die door de overheid worden gefinancierd, zoals alle deelnemende scholen in Nederland, hoeven geen jaarlijks bedrag aan ons te betalen voor het gebruik van ons concept. Commerciële scholen betalen wel voor de licentie. Wij krijgen dan een percentage van de tuition fee. Er zijn scholen in de Emiraten die 15- tot 20 duizend euro per kind vragen, en daar krijgen wij een deel van.'

Welk deel?

'Dat weet ik niet precies.'

Maar dat zou zomaar 1000 euro per kind kunnen zijn.

'Ja.'

Dus een school met tweehonderd kinderen levert...

'...200 duizend euro per jaar op. Ja, het is een mooi businessmodel. Maar dat was aanvankelijk niet het doel. We hebben nooit gezegd: we gaan zo veel mogelijk geld verdienen met die scholen.'

De toekomst

Hoeveel Steve Jobsscholen zijn er over vijf jaar in Nederland?

'Dat weet ik niet. Wat ik vooral hoop, is dat er veel scholen zijn die grote delen van onze aanpak hebben overgenomen. En dat hoop ik niet voor mezelf, maar voor de kinderen, de ouders en de leerkrachten. Want er zijn echt veel leerkrachten die tegen me zeggen: je hebt me mijn vak teruggegeven.'

Daphne is nu bijna 7. Wordt het niet tijd een middelbare school voor haar op te richten?

'Dat hoeft niet. Ik denk dat zich wereldwijd de komende vijf jaar de grootste revolutie uit de onderwijsgeschiedenis gaat voltrekken. Enerzijds door de technologische component, want de tablet is echt een breekijzer. Anderzijds verwacht ik dat mensen zich bewust worden van het feit dat we kinderen andere dingen moeten leren dan vroeger.

'Het voortgezet onderwijs is al aan het veranderen. Als Daphne 12 is, zijn er voldoende geschikte scholen om uit te kiezen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.