Vaticaan kan niet langer star blijven

Kruispunt. Nederland 1, 22.58 uur...

Kees Beekmans

Zo - contrastrijk - begint de driedelige BBC-documentaire De absolute waarheid over de geschiedenis van de rooms-katholieke kerk van de afgelopen veertig jaar. Mooi gezang (als in The Godfather), historische beelden en interessante figuren (bisschoppen, een theoloog, politici, een journalist), die er indertijd bij waren, en terugblikken - een documentaire maken kun je gerust aan de BBC overlaten. Enige smet (kleintje) is de wat vermoeiende Nederlandse vertelstem, die alles zo spannend mogelijk maakt: Vanuit Het Vaticaan Bekeken De Kerkleiders De Maatschappelijke Veranderingen Met Argusogen.

De nieuwe paus wilde veranderingen - maar niet iedereen dacht er zo over, en er onstond een richtingenstrijd (conservatief versus progressief) die nog altijd voortduurt. De uitkomst van het concilie was niettemin spectaculair. Er werden vèrgaande vernieuwingen ingevoerd, zoals: het afschaffen van het Latijn tijdens de mis - een vierhonderd jaar oud gebruik - ten gunste van de volkstaal. Een journalist merkt daarover op: 'De twintigste eeuw is de eeuw van de democratisering, ook binnen de kerk.' Een andere vernieuwing is dat de priester de consecratie (het eten van de hostie en het drinken van de wijn) niet meer voltrekt met zijn rug maar met zijn gezicht naar het kerkpubliek toe. Een commentator maakt treffend de balans op: de winst van deze liturgische vernieuwing is grotere betrokkenheid van het publiek, een gevoel van gemeenschap. Anderzijds gaat a sense of mysterie verloren. De mysterieuze verandering van brood en wijn in lichaam en bloed van Jezus Christus - het hoort erbij, zo gezegd, dat zoiets zich in het verborgene voltrekt.

Het concilie sprak zich niet uit over het heikele onderwerp seks, voorbehoedsmiddelen, de pil. Een nieuwe paus kwam in 1968 met een encycliek die de pil verbood - het moment dat veel gelovigen zich van de kerk afkeerden, priesters uittraden, en andere gelovigen, die wel binnen de kerk bleven, maar zich op dit punt niets van Rome aantrokken, tot een niet gekende ongehoorzaamheid aanzette.

Het eerste deel eindigt bij het intreden van de huidige paus Johannes Paulus II en concentreert zich op een ander gevecht, niet tegen de conservatieve krachten in het Vaticaan, of tegen de moderne tijd, maar tegen het communisme. Zijn eerste bezoek aan zijn geboorteland Polen in 1979 werd een triomftocht; een jaar later luidden stakingen op de scheepswerf in Gdansk het einde van het communisme in. Volgens stakingsleider en latere president Lech Walesa speelde de paus een beslissende rol bij die ontwikkelingen.

Het derde en laatste deel van de documentaire gaat over de strijd die Johannes Paulus nu met zijn eigen gelovigen levert. Waarom mogen priesters niet trouwen? Waarom kunnen - met het huidige tekort aan priesters - vrouwen geen priester worden? Het instituut dat gewoon was eeuwenlang 'de absolute waarheid' te decreteren, zal een antwoord moeten vinden op deze betrekkelijk nieuwe vragen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden