Vanuit het niets verschenen, ongrijpbaar gebleven: zangeres Sevdaliza

'Ik wil per se geen noten leren lezen. Dan blijft het magisch'

Ineens was ze er: Sevdaliza, met een volkomen eigen sound en verschijning. Met haar krachtige en tegelijk zachte uitstraling verovert ze de wereld. De Volkskrant sprak met de Iraans-Rotterdamse zangeres over de bronnen van haar muziek.

Sevdaliza: 'Ik kan me nauwelijks nog voorstellen hoe het is om voor een baas te werken. Ik ben er totaal ongeschikt voor.' Beeld Zahra Reijs

Het is half tien en daar is ze dan. Sevdaliza komt niet op, nee, plotseling stáát ze er gewoon. Zwartleren korset. Blote, gespierde schouders. Gitzwart haar in een lange paardenstaart. Rijzige vrouw, zomaar opduikend vanuit de mist op de bühne.

Ze is bezig aan een miniwereldtournee, de Iraans-Rotterdamse Sevda Alizadeh (28): Berlijn, Warschau, Londen, Amsterdam, Oslo, Parijs, Los Angeles, New York en Toronto. Deze avond staan we dus in Amsterdam, voorlopig het enige optreden in Nederland, in de concertloods van Pllek aan de NDSM-werf in Noord. Het is uitverkocht.

Op 26 april verscheen, ook uit het niets, haar debuutalbum ISON op Spotify en andere streamingdiensten. Maar een debutant is ze allang niet meer. De ep's The Suspended Kid en Children of Silk (2015) en wat losse singles waren succesvol. Net als ISON uitgebracht via haar eigen label Twisted Elegance, alles strikt in eigen beheer. Zo bouwde ze een fanschare op.

Sevdaliza is autodidact. Ze leerde zelf muziek maken en ontwikkelde zelf haar zangstem. Ze is zo'n zeldzame Nederlandse artiest die, geheel op eigen voorwaarden en zonder platencontract, eerst internationaal naam maakte en pas daarna serieus de aandacht trok in eigen land. Haar eigenzinnige amalgaam van triphop, electro, art pop en alternative R&B à la FKA Twigs verspreidde zichzelf online.

'I cannot be what you want me to be, but I'll try', zingt ze in het nummer Time. Intens en geconcentreerd is haar voordracht in Pllek; een droge, mechanische handclap fungeert als beat. Sinister en plagend traag zijn de beats van Mucky, haar producer en muzikale partner.

Artikel gaat verder onder video.

That Damaged Girl

Twee jaar geleden werd Sevdaliza's That Other Girl (van de ep The Suspended Kid) luid bejubeld op toonaangevende muzieksites. Eind 2016 werd het nummer bewerkt door rapper A$AP Ferg. That Damaged Girl staat niet op Spotify, maar wel op YouTube, met Sevdaliza als stripheldin in de video.

Naar haar gezicht blijf je geïntrigeerd kijken: soms zijn haar trekken zacht en vrouwelijk als van een eigentijdse Cleopatra, dan weer is datzelfde gezicht hard als van een Perzische Lara Croft.

Fel voert ze haar choreografieën uit, nu eens sensueel en vloeiend, dan weer mechanisch en reptielachtig. Als ze korte, vinnige hoofdbewegingen maakt en haar paardenstaart zwiept, is de enorme tatoeage tussen haar schouderbladen zichtbaar.

Ook in haar dans speelt ze voortdurend met de tegenstelling tussen warm-sensueel en kil-afstandelijk, precies zoals ook een spanningsveld bestaat tussen de muziek en haar zang, tussen haar kinky korset en het snoezige roze boeket aan de microfoonstandaard.

Een week eerder. Op het interviewverzoek reageert haar manager met de vraag of het ook via Skype kan. Sevdaliza bereidt zich voor op haar tournee en heeft geen tijd voor ontmoetingen.

Nou, we komen uiteraard graag naar Rotterdam, desnoods naar haar woning of buurtkroeg. Dat kost nauwelijks meer tijd dan een Skypegesprek, toch?

Helaas, het blijft Skype. Vooruit dan maar, 's ochtends om negen uur. Sevdaliza ziet de journalist, maar de journalist haar niet: het scherm blijft zwart.

Ze was 5 toen ze met haar familie naar Nederland kwam, vanuit haar geboortestad Teheran. Vluchteling voelde ze zich nooit. Ze bewaart plezierige kleuterherinneringen aan de azc's in Groningen en Zeeland.

Of er nog iets Iraans in haar muziek zit? 'Ja', zegt ze, 'ik hoor wel dingetjes. Ik was nog maar klein toen ik naar Nederland kwam en herinner me vrijwel niets meer van Iran, maar het zit blijkbaar toch in mijn genen. De laatste jaren luister ik veel naar de Iraanse zangeres Googoosh, die prachtige muziek heeft gemaakt. Plotseling hoorde ik het: die intervallen, die melodieuze sprongen in de zang, dat doe ik ook, terwijl ik haar pas in Nederland heb ontdekt.'

Ze groeide op in Hardinxveld, waar ze zich 'anders' voelde: haar huid was donkerder van kleur, maar ze was ook een rouwdouwer, een uit de kluiten gewassen meisje dat jongensdingen deed.

Ze ging basketballen, een sport die haar als lang meisje goed lag. Elf jaar lang bleef ze die sport beoefenen, ook nadat ze op haar 15de het ouderlijk huis had verlaten. Ze speelde vier seizoenen profbasketbal in de eredivisie, bij Rotterdam Basketbal, en schopte het tot het Nederlands team onder-20.

'Ik heb nog altijd profijt van die topsportjaren. Het doet iets met je mentaliteit, je leert jezelf pushen, verder te gaan dan je dacht dat je kon. Ik ben een doorzetter en kan goed focussen: messcherp zijn in de studio, tien, elf uur per dag, als het moet, met oog voor detail.'

Vandaar, wellicht, haar liefde voor vocalisten die 'boven zichzelf lijken uit te stijgen' en een geluid uit zichzelf wringen waarvan je niet kon vermoeden dat het erin zat. Voorbeelden? Ze noemt net zo makkelijk Nina Simone als Kurt Cobain, net zo makkelijk D'Angelo of Björk als Thom Yorke. Als je ISON aandachtig beluistert, hoor je trouwens ook muzikale verwijzingen naar de latere Radiohead.

Het gekke is dat muziek in haar leven nauwelijks een rol speelde tot ruim na haar 20ste: nooit iets geprobeerd, nooit een instrument leren spelen, nooit noten leren lezen. Ze studeerde Communicatiewetenschappen aan de Erasmus Universiteit en werkte als marketeer voor culturele instanties als het Rotterdamse HipHopHuis. 'Nu kan ik me nauwelijks nog voorstellen hoe het is om voor een baas te werken. Ik ben er totaal ongeschikt voor. Te eigenwijs ook.'

Flirt

Het beslissende moment diende zich eind 2012 aan. Ze had al een tijdje het idee dat ze iets miste en voelde in zichzelf de drang iets te scheppen. Ze zocht een manier om zich te uiten.

'Ik ben gaan oefenen met muzieksoftware en met mijn stem. Ik heb nooit bewust gekozen voor een bepaalde sound en wil nog steeds per se geen noten leren lezen. Dan blijft het magisch.'

Na een korte flirt met Nederlandstalige hiphop kristalliseerde haar muzikale richting zich uit in de single Backseat Love. Daarna kwamen de ep's. En nu dus eindelijk een heel album, ruim twee jaar nadat ze op basis van enkele tracks haar opwachting had gemaakt op Noorderslag en in DWDD.

'Ik geloof dat alle platenlabels onderhand wel gebeld hebben', zegt ze. 'Aan belangstelling geen gebrek, maar dat is gewoon niet de weg die ik wil bewandelen. Ik ben van de internetgeneratie, ik wil mijn eigen plan trekken. Ook al is dat extra hard werken.'

Op het podium van Pllek kronkelt een gespierde danser met ontblote tors rond Sevdaliza, die sensuele handbewegingen maakt en haar lichaam met het zijne laat meegolven. Daar is de Sevdaliza-paradox weer: het ene moment lijkt de minutieuze choreografie een hitsige paringsdans, het andere moment lijkt ze haar mannelijke danspartner juist af te wijzen. Sevdaliza haalt je naar zich toe en duwt je weer weg, om vervolgens zoet op te merken dat het Moederdag is en haar moeder in de zaal staat: 'I love you, mom.'

Ze doet het woord in het Engels. Sevdaliza voelt zich niet per se deel van de Nederlandse popscene. Of van de Rotterdamse.

'Ik zit thuis of in de studio, ga zelden uit en reken mezelf niet tot een scene. Toen ik serieus met muziek aan de slag ging, was internet mijn podium. Ik hoor nergens bij.'

Fysiek

Om te begrijpen wie ze is en wat ze doet, heb je eigenlijk niet genoeg aan de muziek en haar teksten over liefde, verlies, filosofie of feminisme, zoals in Amandine Insensible ('There's some gravity, pulling her essence down').

Je moet haar ook zien om te begrijpen met wie je van doen hebt. Het fysieke aspect is integraal onderdeel van haar doordachte, ernstige kunstenaarschap: de choreografie, de foto's, de prachtige ISON-video's van de Amerikaanse beeldend kunstenaar Sarah Sitkin die Sevdaliza op de releasedag lanceerde op YouTube. Haar lijf. Haar naakte huid.

Wat dat betreft is de release van ISON een sleutelmoment en het Pllek-optreden eigenlijk ook. Niet eerder versmolten de twee dimensies van Sevdaliza zo mooi: de Sevdaliza naar wie je luistert en de Sevdaliza naar wie je wel móét kijken.

Het voelt als een kennismaking, zeker na dat zwarte Skypescherm. Maar kom bij Sevda Alizadeh alsjeblieft niet aan met de suggestie dat ze op ISON haar vorm heeft gevonden en nu ontdekt heeft wie ze is.

'I am flesh, bones/ I am skin, soul/ I am human', zingt ze. 'I am sweat, flaws/ I am veins, scars/ I am human/ Nothing more than human' - met alle grilligheid van dien.

'Zodra ik ontdek wie ik werkelijk ben, ben ik eigenlijk dood', zegt ze via Skype. Het klinkt alsof ze het meent.

Sevdaliza: ISON. Twisted Elegance (nu digitaal, vinyl eind juli).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.