Interview Vanja Rukavina

Vanja Rukavina toont hoe een nieuw geleerde taal een brug slaat naar een andere cultuur, maar ook een barrière kan vormen

Met Language is de Bosnisch-Nederlandse theatermaker genomineerd voor de BNG Bank Theaterprijs.

Vanja Rukavina Beeld Bowie Verschuuren

Kerstdiners bij acteur en theatermaker Vanja Rukavina (29) thuis zijn een ramp. Zijn ouders spreken perfect Bosnisch, maar gebrekkig Nederlands en geen Engels. Zelf spreekt hij Nederlands en Engels, maar gebrekkig Bosnisch. Zijn vrouw is Zuid-Koreaans en spreekt vloeiend Engels. En zijn zus heeft een vriend die half Pools is. Er is geen taal die allen verbindt. Niemand begrijpt elkaar helemaal, grapjes mislukken.

Toch raakt Rukavina ontroerd, als hij ziet dat iedereen zo zijn best doet. ‘Als ik uitzoom en naar ons kijk, zie ik de vele toenaderingspogingen’, vertelt hij. Daarin zit volgens hem de kracht van het leren van een vreemde taal. ‘Het is een middel om anderen te bereiken. Daarin faal je altijd, omdat je nooit zo goed zult kunnen spreken als een native speaker. Maar uit de poging spreekt wel liefde. De poging zorgt ervoor dat je de ander toch bereikt.’

Dit inzicht bracht hem op het idee om een voorstelling te maken over taal, over hoe een nieuw geleerde taal een brug kan zijn naar een andere cultuur, maar evengoed een barrière. Dat werd de solo Language, gemaakt bij Het Nationale Theater. Afgelopen seizoen speelde Rukavina deze voorstelling slechts vier keer in Den Haag. Maar dat leverde hem wel meteen een nominatie op voor de BNG Bank Theaterprijs (ter stimulering van jong theatertalent). De jury noemde Language ‘een intrigerende en verfrissende lecture-performance over taal, cultuur en identiteit’.

Vanja Rukavina in Language Beeld Sanne Peper

Dolblij is Rukavina met de nominatie, omdat die hem op de kaart kan zetten als theatermaker. Als acteur had hij die erkenning al, na in het oog springende rollen in onder meer The Nation (Het Nationale Theater), waarvoor hij al eerder een prijs won.

De winnaar van de BNG-prijs wordt vrijdag bekendgemaakt tijdens het Nederlands Theater Festival in Amsterdam. Daar speelt Rukavina zijn solo, evenals vandaag en morgen in Den Haag, en daarna op andere plekken in het land.

Language begint als een soort TED-Talk, een geanimeerd college over taal. In de eerste helft van de voorstelling gelooft Rukavina er nog helemaal in, in de verbindende kracht van zijn onderwerp. ‘Ik geloof echt dat taal je denken stuurt’, zegt hij voorafgaand aan een repetitie. ‘Onder wetenschappers is die aanname controversieel. Sommige beamen het, anderen zeggen dat het onderzoek naar de hersenen nog lang niet zover is om hierover iets te kunnen zeggen. Maar ik merk het zelf. Ik ben een andere Vanja als ik Bosnisch praat met mijn ouders dan als ik Nederlands praat met jou. Met mijn vrouw praat ik liever geen Nederlands of Koreaans, want dan wordt het gelijk een taalles. Onze relatie is gegrond in het Engels, dus dat spreken we het liefst.’

Sinds hij acht jaar geleden afstudeerde aan de toneelschool in Maastricht, stilt Rukavina zijn leergierigheid door ook nog eens Japans te leren. Elke week vijf tekens. Hij laat zijn schriftje zien en leest de woorden van deze week voor: ‘toevoegingen’, ‘sporen’, ‘aan de kant van de weg’, ‘hoopvol’ en ‘pensioen’. Dit zijn geen onderwerpen die hem nu bezighouden, zegt hij. Hij leert de duizenden Japanse tekens op volgorde van moeilijkheid.

Vanja Rukavina in Language Beeld Sanne Peper

Dat het Japans moest worden, lag voor de hand. Rukavina hield altijd al van het land, van de films en de cultuur. ‘Wat mij fascineert, is hun oog voor detail, het perfectionisme. Alles is er zo gestructureerd. Dat herken ik in mijn persoonlijkheid.’

Ook als hij Japans praat met zijn vrienden daar, merkt hij dat de taal hem dwingt om anders te denken. ‘De Japanse beleefdheidscultus, die zie je terug in hun taal. In het Nederlands hebben we bijvoorbeeld twee vormen om beleefdheid aan te duiden: u en je. In Japan hebben ze er een stuk of zeven. Als ik Japans praat, ben ik vooral bezig met sociale hiërarchie.’

In de tweede helft van zijn voorstelling gaat het over de keerzijde hiervan. De TED-talk ontspoort. De taal slaat op hol. Met woordwatervallen, eindeloze herhalingen, muziek, beeld en dans toont Rukavina de angst die hij soms ervaart. ‘Soms ben ik bang dat ik door al die talen in stukjes uit elkaar val. Verlies ik mezelf niet te veel in dat talenavontuur? Ben ik Bosnisch, Nederlands of zelfs Japans? Ik heb verschillende identiteiten gecreëerd, en soms weet ik het niet meer.’

Dus is taal toch niet de sleutel naar verbinding? ‘Jawel, zolang je het maar niet perfect probeert te doen. Juist door te falen, maak je contact.’

Language door Vanja Rukavina en Het Nationale Theater. Tour t/m 28/5

Vanja Rukavina in Language Beeld Sanne Peper

Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen

Meer theater over taal: dinsdag gaat het Rotterdamse acteurscollectief Wunderbaum in première met Wat heb ik nou aan mijn fiets hangen. Syrische, Nederlandse en Duitse acteurs proberen live op het podium een sitcom over de integratieproblematiek op te nemen. Deze speelt zich af rond een fietsenwinkel in het Oost-Duitse Thüringer Wald. De voorstelling wordt gespeeld in het Nederlands, Arabisch, Duits en Engels, met volledige boventitels in het Nederlands en Arabisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden