Van wie zijn de topwerken uit de collectie Scheringa?

Twee topwerken uit de collectie van het voormalige Scheringa Museum, daaruit gestolen in 2009, zijn terug. De grote vraag is alleen: van wie zijn ze nu?

Beeld Tamara de Lempicka, c/o Pictoright Amsterdam

Twee schilderijen die in 2009 waren gestolen uit het toenmalige Scheringa Museum in Spanbroek zijn weer terecht. Het gaat om La Musicienne van Tamara de Lempicka en Adolescence van Salvador Dalí. 'Art detective' Arthur Brand van onderzoeksbureau Artiaz kreeg de twee schilderijen in handen, na moeizame onderhandelingen met een tussenpersoon die sprak namens het criminele circuit. De kunstwerken zien er volgens Brand nog 'verrassend goed' uit, met slechts een 'paar kleine wondjes'.

De schilderijen behoorden tot de collectie van oud-bankdirecteur Dirk Scheringa. Toen zijn DSB Bank in oktober 2009 failliet ging, waren de schilderijen al gestolen. Arthur Brand heeft geen idee wie nu de rechtmatige eigenaar van de twee teruggevonden schilderijen is: 'Er is niet achter te komen, en dat gaat jou ook niet lukken'.

Dirk Scheringa meent dat de kunstwerken van de verzekeringsmaatschappij zijn. 'Ze hebben ons in 2009 uitbetaald, met de clausule dat we de schilderijen binnen dertig dagen voor het uitbetaalde bedrag bij terugkeer konden terugkopen. Maar daar heb ik het geld niet voor.'

De inval in Spanbroek verliep destijds uitzonderlijk gewelddadig. Volgens kunstdetective Brand was het de eerste en enige kunstroof in Nederland waarbij vuurwapens werden gebruikt. Op 1 mei 2009, rond kwart over twaalf 's middags, drongen twee of drie gewapende mannen met bivakmutsen het museum (een voormalig schoolgebouw) binnen. Ze sommeerden de ongeveer vijfentwintig aanwezigen, bezoekers en personeel, op de grond te gaan liggen. De overval was specifiek gericht op de schilderijen van Dalí en De Lempicka. 'Het waren werken van bekende kunstenaars, vandaar', verklaart Brand de keuze. 'Het schilderij van De Lempicka werd een week voor de overval nog op tv getoond tijdens een interview met Scheringa in het programma EenVandaag.'

Salvador Dalí, Adolescence (1941). In 2009 werd het gestolen uit het Scheringa Museum.Beeld c/o Pictoright Amsterdam

Na de overval zijn de schilderijen enkele keren van eigenaar gewisseld, volgens Brand. 'Waarschijnlijk een keer of tien. Doorgaans als onderpand voor allerlei transacties. Soms weten ze niet eens dat het om gestolen waar gaat.' Dat de schilderijen nu terug zijn, zonder betaling, verrast hem niet. 'Op een gegeven moment gaan ze toch beseffen dat roof een criminele daad is. Als er dan een toezegging komt: wij de schilderijen, jullie geen 'gedoe', dan gaan ze overstag.'

Of Brand 'vindersloon' voor de geslaagde missie heeft ontvangen? 'Nee. Mijn geld verdien ik met de terugkeer van andere kunst. 70 procent daarvan haalt nooit de krant, zoals de teruggave van kunstwerken die gestolen zijn tijdens de Holocaust.'

Dat de twee kunstwerken ondanks de vermoedelijke omzwervingen nog in goede conditie zijn is opmerkelijk. Brand: 'Het schilderij van De Lempicka is toch behoorlijk van omvang. En de auto waarin de dieven reden, was maar een Volkswagen Golf. De chauffeur zal wel gefoeterd hebben toen de anderen met dat forse doek aankwamen.'

Scheringa voegt eraan toe: 'Het schilderij van Tamara de Lempicka heeft een lichte kras opgelopen. Niet verwonderlijk: ze zijn er destijds met de achterklep open mee vandoorgegaan.'

Op de veiling

De teruggevonden schilderijen behoorden jarenlang tot de verzameling van Dirk Scheringa. Na het faillissement van DSB kwam die grotendeels in handen van zakenman-miljonair Hans Melchers, die de kunstwerken onderbracht in Museum MORE in Gorssel. Melchers: 'Scheringa had eigenlijk te bont verzameld. Ik was alleen in Nederlandse moderne realisten geïnteresseerd. De rest bracht ik op de veiling. Als ik toen de Dalí en De Lempicka had gekocht, waren ook die geveild.'

Scheringa is verheugd dat de werken na zeven jaar weer terug zijn: 'Knap gedaan.' Hij vindt nog steeds dat de kunstwerken tot de 'top' van zijn collectie behoorden, met name dat van De Lempicka. Hij kocht het schilderij op een veiling in New York. 'Het was midden in de nacht dat ik van huis uit telefonisch meebood. Ik moest snel reageren. Het is achteraf het meest bizarre korte telefoongesprek uit mijn leven. Het duurde tweeënhalve minuut.'

Scheringa kocht het doek voor 4 miljoen euro. Zijn belangrijkste tegenbieder bleek popster Madonna te zijn, die vanuit een viploge toekeek. De Amerikaanse heeft de belangrijkste collectie De Lempicka's ter wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden