Van straatprotest tot groot festival: Zo deed Exit het

Ook al zijn onze collega's het voor een keer roerend eens ('Er gaat niks boven het Deense Roskilde'), wij hebben even ons bekomst van de koude en regenachtige festivals 'up north'. Wie van zonnige dagen en temperaturen rond de dertig graden houdt, van ex-Joegoslavische meisjes in bikini, van strandfeestjes met cocktails aan belachelijk lage prijzen en een programma met meer dan 600 groepen, vindt in het Servische Novi Sad zijn gading. Welkom op Exit, een festival met een heel bijzondere voorgeschiedenis.

Of wijlen Slobodan Milosovic er blij om zou zijn valt te betwijfelen, maar indirect heeft Servië het Exit-festival aan hem te danken. © Exit.

Jeugdhuizen of ondernemers met een hart voor muziek die met een festival starten: dat kennen we thuis ook. In Novi Sad ligt echter een ongemeen hard politieoptreden aan de basis van wat het grootste festival in de regio zou worden. Exit komt voort uit het aanhoudende studentenprotest tegen toenmalig Servisch leider Slobodan Milosevic. Die hief in 2000 de autonomie van een universitaire campus op, waarna zijn ordediensten met harde hand elke vorm van protest tegen de beslissing de kop indrukten.

Bij relletjes om en bij de universiteit raakten heel wat betogers gewond, maar de onvrede won van de angst en de protesten hielden aan. De opvallendste actie was een 'muziekfestival' dat liefst honderd dagen duurde, en dat vooral als bestaansreden had het hardhandig optreden van Milosevic' politiemacht tegen de studenten aan de kaak te stellen. 'We willen tegen het regime mobiliseren', verklaarden de organiserende studenten. Meteen was de eerste editie van het festival een feit: 15.000 mensen kwamen naar 'Exit', dat letterlijk een uitweg uit de verstikkende politieke situatie wou bieden.

Beeld Ivana Stojanovic / Exit.
Beeld afp

Politiek wordt pret
Exit had van bij het begin een duidelijke ideologische dimensie - die ook in de jaren daarop duidelijk zichtbaar bleef. Zo ijverde men via Exit bij de Europese Unie voor afschaffing van strenge visumvoorwaarden voor Servische jongeren die hun land uit wilden, een strijd die uiteindelijk ook werd gewonnen. 'We zijn geen muziekfestival, we zijn een statement', klonk het toen. Vandaag zijn er nog steeds onder meer een filmfestival en een debattenreeks gelieerd aan Exit, en werden in de schoot van het muziekfeest tal van dochterbedrijfjes gesticht, waaronder een dancefestival en een ticketingbureau.

Sinds de oprichting van het zeer activistische en vrij kleine festival is er heel wat veranderd. Onder meer The New York Times, CNN en het gespecialiseerde UK Festival Awards rekenen Exit inmiddels tot de absolute top in Europa - met een prijskaartje van 119 euro voor een vierdaags entreebewijs behoort het bovendien tot de goedkoopste.

Iedereen profiteert mee
De afgelopen jaren zorgde Exit voor een enorme economische 'boost' van de Servische toeristische sector. Taxibedrijven, hotels, restaurants en cafés zijn maar enkele van de soorten ondernemingen die hun omzet medio juli flink zien stijgen.

De organisatie rekende uit dat Exit sinds de begindagen al in totaal 200 tot 250 miljoen euro voor de Servische economie genereerde. Niet gek voor een land dat het jarenlange monopolie op zijn hele olie-industrie voor 400 miljoen euro verpatste. 'Nooit gedacht dat een paar jongeren die graag biertjes drinken en geen idéé hadden wat ze met hun leven zouden doen, dit konden bereiken', staan ze er bij de organisatie zelf een beetje van te kijken. Al haasten ze zich wel om er meteen bij te zeggen dat ze bij Exit zelf, ondanks het vele geld dat zo het land binnenstroomt, nog niet rijk zijn geworden. AC/DC had het dus wellicht juist: 'The guitar man got famous, the business man got rich' - al moeten we ook in ons land de eerste festivalorganisator nog tegenkomen die niét klaagt over lage winsten en hoge kosten.

Gossip-zangeres Beth Ditto op Exit. Beeld Jovan Djokic.
Beeld afp

Cel en doodsbedreigingen
Niet dat iedereen er zo blij was met het festival. De organisatoren werden al met de dood bedreigd door Milosevic-veteranen en lokale maffia, maar hoeven niet op veel bescherming van de overheid rekenen. Integendeel; de kern van de organisatie belandde enkele jaren geleden achter de tralies nadat de conservatieve regering een overwinning wilde boeken in de strijd tegen fraude. Toen ze niet achter plaatselijke magnaten durfde of kon aangaan, richtte de regering haar pijlen op de culturele sector en meer bepaald op het in het oog springende Exit. De arrestaties, die met veel machtsvertoon werden uitgevoerd, leidden niet tot vervolging. Na twee weken werd de organisatie wegens gebrek aan bewijzen gewoon weer vrijgelaten, mede dankzij een grootschalige steuncampagne in Novi Sad en ver daarbuiten.

In 2012 is Exit vooral mega geworden. Het recordjaar was 2002 toen er 250.000 bezoekers opdaagden, vorig jaar vonden 210.000 mensen de weg naar het festival in Novi Sad. Topnamen in zowat elk populair genre passeerden de afgelopen jaren de revue, van The Sex Pistols tot de Chemical Brothers, van The Beastie Boys tot The Prodigy, van Madness tot The Pet Shop Boys. Dit jaar horen Guns 'N Roses, Gossip, Aviici, New Order, Erykah Badu en Wolfmother tot de grote namen.

Beeld afp
Beeld afp
Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.