Van schandaalrapper tot 'Herr Bushido'

Berlijn-Kreuzberg was jaren het toneel van de Duitse gangsterrap. Rapper Bushido is inmiddels een ster – volgens sommige een teken van crisis in de Berlijnse rap....

Van onze correspondent Merlijn Schoonenboom

BERLIJN Kubi (20) kan freestylen, en hij doet het graag en luid voor de klanten in zijn kiosk. In het Duits, maar helaas zijn zijn teksten op deze plek niet geschikt zijn voor publicatie. Ze zijn, zoals dat heet, nogal expliciet. Al ziet Kubi zelf dat anders; via zijn raps, zegt hij, kan hij nu eenmaal het beste uitdrukken wat hem bezighoudt.

Rapper/kioskverkoper Kubi komt uit de multiculturele wijk Berlijn-Kreuzberg, waar rap een deel van de jongerencultuur is geworden. Het begon rond 2001, en in een paar jaar tijd schoten platenlabels uit de grond, die harde gangsterrap op z’n Duits uitbrachten. Er stonden plaatselijke helden op, er werden – geheel op Amerikaanse leest geschoeide – vetes uitgevochten via rapnummers.

Er ontstonden zelfs landelijke sterren. De bekendste Berlijnse rapper uit de Kreuzberg-golf is Bushido. Sterker: op dit moment is Bushido (30) de meest succesvolle rapper in Duitsland. Deze maand neemt hij in Berlijn een bioscoopfilm over zijn eigen leven op. Regisseur is Uli Edel (62), producent is Bernd Eichinger (60); grote namen in de Duitse filmwereld, beiden maakten ze Christiane F. Wir Kinder vom Bahnhof Zoo, en onlangs nog Der Baader Meinhof Komplex, over de RAF. Door critici bespot, maar wel krijgt Bushido in boulevardblad Bild hele pagina’s, en met tv-komiek Oliver Pocher speelt hij in een ‘prominenten-voetbalteam’ tegen FC Bayern.

Op z’n minst is dat opmerkelijk: nog geen twee jaar geleden waarschuwden politici openlijk voor de slechte invloed van Bushido, de artiestennaam van de Duits-Tunesische Anis Mohamed Youssef Ferchichi. Men noemde hem Skandal-rapper, vooral wegens zijn woordenschat, met veel agressie en seks. Hij was hard en shockeerde graag; een van zijn albums heet Staatsfeind nr.1.

Voor Kubi uit Kreuzberg was dat allemaal nog prima. Maar juist nu begint hij het moeilijk te krijgen met Bushido. Beter gezegd: hij staat ‘dubbel’ tegenover de hiphopper. Bushido is namelijk ‘de koning’ geworden. Hij rijdt in mooie auto’s, heeft een eigen label, doet ook nog wat in mode en onroerend goed.

Maar hij is ook de ‘verrader van Kreuzberg’, zegt Kubi. Hij heeft zijn rug naar de straat gekeerd – ‘hoewel hij er nooit echt vandaan kwam, want hij heeft gewoon op het gymnasium gezeten.’

De nationale roem van Bushido tekent de situatie in de hiphop-scene in Kreuzberg, zo klinkt het opeens. Bushido’s verhaal is aan de ene kant namelijk een klassiek geval: de rebel wordt omarmd door de mainstream – en wordt van boze tegenstander tot deelnemer. Volgens sommige Duitse muziekcritici zegt het echter ook wat over de situatie in de Berlijnse rap. Daarmee zou het namelijk helemaal niet meer zo goed gaan. Onder meer het label Aggro Berlin, ooit de stal van de Kreuzberg-scene, heeft in april de deuren gesloten. Ook de harde gangsterrap uit Kreuzberg zou daarmee wel eens zijn langste tijd gehad kunnen hebben, en er wordt gezocht naar een nieuw geluid.

Ook Bushido ontdekt zijn zachte kant juist op het moment dat dat prima uitkomt. Misschien is het ook niet toevallig dat zijn roem in brede kring pas echt kwam na de publicatie van zijn autobiografie. Vorig jaar kwam hij direct bovenaan op de bestsellerlijsten terecht. Van harde taal was geen sprake meer. Het lied was opgedragen aan zijn moeder, en een oplettende criticus wist de zinsnede te vinden: ‘Waar gaat het in onze maatschappij heen met de oorspronkelijke waarden?’

Zelf lijkt hij niet met de omslag te zitten. Deze week is hij een van de publiekstrekkers in de Horst Schlämmer-film, de populaire satire van Hape Kerkeling – waarvoor hij ook de soundtrack schreef. Op de zender ARD werd hij laatst nog keurig met Herr Bushido aangesproken.

De komende Bushido-film draagt de titel De tijden veranderen. Een titel die vast moet verwijzen naar de bekende romantiek van de rapper van de straat die het gemaakt heeft. Maar onbedoeld kan het ook de situatie van de Berlijnse hiphopscene samenvatten.

Kubi zal dat dan weer goed begrijpen. Ook hij vindt namelijk dat de Duitse gangsterrap passé is. Zelf gaat hij het met zijn vrienden dan ook allemaal anders doen. Hij gaat rappen over liefde. Over liefde in het straatleven, voor zijn ‘kumpels’, voor een vrouw. Dan worden zij de koning, en dan wordt Bushido bang voor hen. ‘Want wij zijn natuurlijk beter.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden