Interview Roland Emmerich

Van sappige oneliners tot opbouw in spektakel: zo gaat ‘Master of Disaster’ Roland Emmerich te werk

Aaron Eckhart in Midway. Beeld AP

Rampenregisseur Roland Emmerich brengt in zijn nieuwe film Midway de Amerikaanse slag met de Japanners ná Pearl Harbor spectaculair in beeld. The Master of Disaster deelt zijn werkwijze met de Volkskrant.

De eerste bijnaam van Roland Emmerich (63) was neerbuigend bedoeld. De filmmaker, geboren en getogen in en rond Stuttgart, dacht ruim dertig jaar geleden in Duitsland ongestraft films te kunnen maken naar Hollywoodmodel. ‘Kleine Spielberg’, noemden de critici hem. Emmerich emigreerde naar zijn beloofde land toen de eerste gelegenheid zich voordeed, regisseerde als eerste proeve van bekwaamheid Jean-Claude van Damme tegenover Dolph Lundgren in het smakelijk pulperige Universal Soldier en ontpopte zich vervolgens in hoog tempo tot herontdekker van de rampenfilm. Dat genre was na de jaren zeventig, toen films als The Poseidon Adventure en The Towering Inferno populair waren, in de vergetelheid geraakt.

Midway volgt slaafs de regels van het genre van de oorlogsfilm ★★☆☆☆
Midway wil elke heldhaftige betrokkene recht doen en levert een tombola van helden van stavast die zichzelf dapper opofferen als het moet. Lees hier de recensie.

Emmerich legde het Witte Huis in puin in Independence Day, liet een prehistorisch monster los in Godzilla, toonde de genadeloze gevolgen van klimaatverandering in The Day After Tomorrow en zinspeelde op het einde der tijden in 2012. Zo vergaarde hij een nieuwe bijnaam: The Master of Disaster. Zijn nieuwe film Midway, over de Amerikaanse slag met de Japanners ná Pearl Harbor, draait vanaf vandaag in de bioscopen. De Amerikaanse Duitser bezocht Amsterdam en deed zijn aanpak uit de doeken in vijf lemma’s. 

1. Begin het spektakel zo klein mogelijk

Een van de eerste explosies in Midway wordt aangekondigd via ratelende afwas in een afwasrek. ‘Dat heb ik ooit beter gedaan. Herinner je je het moment waarop Will Smith in Independence Day de krant van zijn stoep pakt en zich verbaast over de drukte op straat? Wellicht is er een aardbeving op komst, denkt-ie. Wíj weten beter: een gigantisch buitenaards ruimteschip. Zo met verwachtingen van publiek en personages spelen, is een van de leukste dingen. Favoriet in dat opzicht is een scène in Steven Spielbergs eerste Jurassic Park: de rimpeling in twee glazen water waarmee de donderende voetstappen van de T-Rex worden aangekondigd. Toen ik Godzilla maakte, dacht ik: mijn monster is groter dan Spielbergs grootste dinosaurus, dus laat ik hem dan ook zo groot mogelijk aankondigen. Dus veren tijdens de entree van Godzilla in New York alle auto’s in een straat even op – mijn bescheiden poging om Spielberg te overtreffen.’

2. Schuw de sappige oneliner niet.

‘This is for Pearl’, zegt een Amerikaanse piloot in Midway terwijl hij een Japans oorlogsschip bombardeert. ‘Dat zijn van die typische zinnen die het publiek lekker opjutten. Een goede oneliner verwijst idealiter naar een eerder moment in het verhaal. In dit geval gaat het om wraak, gerechtigheid. Iedere marinier die Pearl Harbor had overleefd kende vrijwel alle slachtoffers. Deze oneliner zegt ook iets over de kameraadschap van de Amerikaanse marine. Als je je verdiept in hun verhalen, zie je dat de onderlinge verbintenis enorm was. Tegelijk benadrukt de film hoeveel vrienden die mariniers zijn kwijtgeraakt.

‘Kijk naar Jurassic Park 2, Jeff Goldblum die zegt: ‘Ja ja, het begint altijd met oh en ah, maar dan, later, komt het geren en gegil.’ Een heerlijk cynische zin die de hele fucking film samenvat. Geweldig, toch?’

3. Anticipeer op de energie van een actiescène

‘Ik zoek altijd naar manieren om beweeglijke elementen zo beweeglijk mogelijk in beeld te brengen: de camera die achter de vallende bom aan duikt, zoals Michael Bay dat deed in zíjn Pearl Harbor (2001). In Midway raakt tijdens een landing op een vliegdekschip een torpedo los van een vliegtuig, en schuift over het dek. Ik liet toen stante pede op die torpedo een camera monteren. Wieltjes eronder, klaar. Ik denk er niet zoveel over na, het zijn meestal spontane invallen.

‘Ik probeer een balans te vinden tussen dit soort scènes en rustigere opnamen. De tsunami die in The Day After Tomorrow vanuit de verte op New York afkomt is wat dat betreft het beste wat ik ooit heb gemaakt. Dat móést precies zo lang, want lang is in-druk-wek-kend.’

4. Omarm de digitale revolutie, maar blijf realistisch

‘Het onmogelijke shot is aan een opmars bezig, want met digitale effecten is tegenwoordig alles te filmen. Ik ga altijd uit van een reële situatie, ook al bootsen we die na in een digitale omgeving. Waar zouden we de camera plaatsen als we échte vliegtuigen en échte decors tot onze beschikking hadden? Als de camera in het luchtledige lijkt te tollen, oogt de scène nep. Dan geloven je ogen niet meer wat je ziet. Dan krijg je een videogame-esthetiek, zoals in veel superheldenfilms.

‘Tegelijk zie je nu een romantisch verlangen naar een tijd waarin films zonder computers werden gemaakt. Toen ik werkte aan Midway verscheen Dunkirk van Christopher Nolan in de bioscopen. Dat maakte me nerveus: óók een film vol luchtgevechten. Wat bleek? Zijn luchtgevechten zijn slappe hap vergeleken met die van mij. Dat komt doordat Nolan graag échte oude vliegtuigen wilde gebruiken. Wat krijg je dan? Antieke vliegtuigjes van steenrijke, hoogbejaarde verzamelaars die hun machines best willen uitlenen, maar erop staan om zelf te vliegen. Totáál niet spectaculair natuurlijk. De jonge piloten die in het echt aan de stuurknuppel zaten, waren gestoord, namen absurde risico’s: tijdens een duikvlucht zo laat mogelijk je bom loslaten, omdat de kans op een voltreffer dan het grootst is. Dát zie je in Midway.’

5. Film het detail in de seconde voordat iemand sterft: een close-up van het gezicht met wijd opengesperde ogen.

‘Je moet altijd op zoek naar een gezicht achter degene die sterft, juist als ze bij bosjes vallen. Midway is een pilotenfilm die geen al te hoge leeftijdskeuring mocht krijgen, dus wat het opblazen van mensen betreft waren mijn handen gebonden. Zo’n close-up is dan een mooi alternatief.’

Politieke boodschap

Ook al staat Roland Emmerich bekend als The Master of Disaster, hij huldigt het principe dat elke film ook altijd een politieke boodschap moet hebben. ‘De hoofdpersoon in Anonymous (2011), mijn film over het gerucht dat Shakespeare zijn verhalen niet zelf schreef, zegt: als we geen boodschappen in onze verhalen stoppen, kunnen we beter schoenen maken. Mijn films zijn weliswaar entertainment, maar ook dat moet méér zijn dan decoratie. Met een film als Midway hoop ik ook een bepaald historisch bewustzijn aan te wakkeren. Het kan geen kwaad af en toe stil te staan bij mensen die zich hebben opgeofferd om de democratie te verdedigen tegen fascisme, zeker nu.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden