postuum Rutger Hauer (1944-2019)

Van Rutger Hauer komt er geen tweede meer

Rutger Hauer in 1982. Beeld Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

De plotselinge dood van Rutger Hauer komt aan als een mokerslag voor iedereen die met zijn werk is opgegroeid.

Robuuste kop, staalblauwe ogen, de lange blonde manen uit de jaren zeventig. Geen andere Nederlandse filmacteur kon zich op het filmdoek meten met – noem er eens een – Steve McQueen, toch de gekende Mister Cool. Voor iedereen die met zijn werk is opgegroeid komt het bericht over het plotseling overlijden van Rutger Hauer aan als een mokerslag. Floris dood? De woeste kunstenaar Erik uit Turks Fruit? De Engelandvaarder uit Soldaat van Oranje? De melancholieke androïde uit Blade Runner? Onmogelijk, toch? Zoals altijd wanneer er weer een jeugdheld valt weten we: nu zit de eindigheid van het bestaan ook ons op de hielen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Paul Verhoeven zag zijn hoofdrolspeler Rutger Hauer als zijn alter ego. Truffaut had Jean-Pierre Léaud, Fellini bracht Marcello Mastroianni, en Verhoeven vond zijn Hollandse held. Geen verfijnde acteur, nee, maar wel een naar wie je moest blijven kijken. Rutger Hauer deed precies waar Verhoeven alleen maar van droomde. Dook in slotgrachten. Sprong van paarden. Won altijd weer de zwaardgevechten.

Ere wie ere toekomt. Het was scenarist Gerard Soeteman die als redacteur van de NTS-kunstrubriek Open Oog de aankomend acteur had gezien bij De Noorder Compagnie, een toneelgroep gevestigd in Drachten die zich ten doel had gesteld de provincie met cultuur te verrijken. Aanvankelijk aarzelde Verhoeven over de oermens Hauer, maar tijdens de opnames van Floris (1969) werd het wel duidelijk dat de regisseur zijn camera steeds meer naar Hauer liet trekken. En dat terwijl de mysterieuze magiër Sindala (Jos Bergman) met zijn filosofische kalenderteksten nog het vertrekpunt van de tv-serie was geweest. Verhoeven, terugblikkend in zijn biografie: ‘Ik werd door zijn verschijning verleid.’

Niet louter een actieheld, Hauer. En passant maakte hij met Monique van de Ven de beroemdste liefdesscène uit de Nederlandse filmgeschiedenis. In de regen, met goedkope rode landwijn, begeleid door de mondharmonicaklanken van Toots Thielemans. Commentaar van Jan Wolkers, later: ‘Ik heb altijd gezegd dat de film Turks Fruit veel beter was dan zijn tijdgenoot Last Tango in Paris. Met Marlon Brando in zijn laffe lange onderbroek. Rutger had gewoon een lekker vlezige kont, die best gezien mocht worden.’

Typerend voor wie Rutger Hauer was is de anekdote die Monique van de Ven over Hauer vertelde. De inkt van de contracten voor Turks Fruit was nog nat, beide hoofdrolspelers kregen van producent Rob Houwer een voorschot van 7.000 gulden precies. Rutger wist wel wat hij met dat geld ging doen: een Harley Davidson kopen, ergens in de buurt van Rotterdam. Zij mee. Hij happy. Wel vergat hij zijn nieuwbakken monster op slot te zetten voor het Turks Fruit-productiekantoor aan het Amsterdamse Rokin. Even naar binnen. Harley weg. Monique van de Ven: ‘He-le-maal Rutger. Zit verder geen kwaad in, hoor.’

Ander hoogtepunt: de tango met Derek de Lint in Soldaat van Oranje (1977). De Alex-figuur van De Lint is Rutgers Leidense studievriend, maar Alex is vrijwillig bij de SS gegaan. Rutger is als Erik Lanshof (min of meer) een verzetsheld. Op een feest voor Duitse officieren dansen ze samen (Rutger is undercover) die tango, waarin het wankel evenwicht tussen goed en fout wordt uitgedrukt. Internationaal geroemde scène, tot in Newsweek aan toe.

Soldaat van Oranje (1977) was de film die Hauer zijn ticket naar Hollywood bezorgde. Voor Jeroen Krabbé trouwens ook. Steven Spielberg vond de film geweldig. Festivaldirecteur Dan Ireland introduceerde Hauer in Hollywood. Hij kwam als de terrorist Wulfgar terecht in de thriller Nighthawks (1981), met Sylvester Stallone. Hij pakte zijn kans in Blade Runner (1982) van Ridley Scott, al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat – door het taalaccent – hij vooral als exotische types werd gecast. Hauer, destijds: ‘Hollywood is wel een gekke plek. Zo mag je nooit vuil onder je nagels hebben, welke boef je ook bent. Terwijl ik toch het liefst personages speel die in… nou ja, de klei van het leven wroeten.’

Zeg Rutger Hauer en je zegt Floris, en Turks Fruit, en Soldaat van Oranje. En natuurlijk, Blade Runner, met die magistrale slotzinnen die elke generatie fans opnieuw uit hoofd leert. Vijf onvergetelijke Hauers uit de filmgeschiedenis op een rij.

In bijvoorbeeld Engeland maakte al die typecasting de fans niets uit (en ons in Nederland trouwens ook niet). In de jaren tachtig werd hij het gezicht van Guinness, een Iers biermerk op zoek naar een nieuw publiek. Wat wel weer grappig is als je weet dat Hauer in 2011 de hoofdrol in De Heineken Ontvoering speelde.

Niet altijd een gemakkelijke man, Rutger Hauer. Nadat hij het in Hollywood zo ver had geschopt, kreeg hij bonje met Paul Verhoeven op de set van het middeleeuwse actiespektakel Flesh + Blood (1985). Noem het een soort vadermoord. En toen fan van het eerste uur Mike van Diem hem vroeg voor de hoofdrol in de latere Oscarwinnaar Karakter (1997), bedankte hij beleefd. Een gelukkige keuze van zijn rollen heeft Rutger Hauer niet altijd gehad, nee. Van de circa 174 titels waarin deze workaholic optrad, gingen er buiten ons zicht om heel wat straight to video.

Beeld Stephan Vanfleteren

Maar wat staat, dat staat. Van Rutger Hauer komt geen tweede meer. Met zijn overlijden zijn de jaren zeventig nu voorgoed voorbij.

Rob van Scheers is medewerker van de Volkskrant en auteur van de biografie Paul Verhoeven: een filmersleven (2017).

In een eerdere versie van dit artikel werd Guinness een Brits biermerk genoemd. Dat klopt niet, Guinness komt uit Ierland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden