Overzicht De tien meest spraakmakende leeuwen in de film

Van Roar tot Prooi: de tien meest spraakmakende leeuwen uit de filmgeschiedenis

Actrice Tippi Hedren bij het zwembad met een van de leeuwen die bij het gezin woonden. Beeld Foto the Life Picture Collection via Getty Images

Deze week gaat The Lion King in première. Simba is zeker niet de enige leeuw die op het witte doek te zien was. Wat dacht je van de film Roar, waar echte leeuwen de baas waren op de set. Het resultaat: vijftig hechtingen in het gezicht van Melanie Griffith, plus nog heel wat tripjes naar het ziekenhuis. De tien meest spraakmakende filmleeuwen op een rij.

1. ROAR

Vergeet even de epische nieuwe versie van The Lion King: de krankzinnigste leeuwenfilm ooit gemaakt blijft ongetwijfeld Roar (1981). Niet door het simplistische verhaaltje: bioloog Hank wil het Afrikaanse dierenrijk bestuderen en gaat daarom midden tussen de dieren wonen. Gemene stropers zitten hem dwars. Weinig bijzonder, maar wat Roar toch zo uitzonderlijk maakt is dat de cast zich met gevaar voor eigen leven tussen circa vijftig ongetemde leeuwen en ook nog wat dito tijgers, olifanten en wilde boskatten moest begeven.

Of, nou ja: moest? Ze deden het uit vrije wil, want zo hadden Hitchcock-actrice Tippi Hedren en haar toenmalige echtgenoot Noel Marshall het bedacht. Hij regisseerde, zij produceerde en allebei speelden ze mee. Net als hun kinderen John en Jerry Marshall, alsook een nog piepjonge Melanie Griffith, dochter van Tippi.

Je kunt de film terugvinden op dvd, en verbazing wordt je deel. Als je denkt dat Tippi Hedren het in Hitchcocks horrorthriller The Birds (1963) moeilijk had, moet je Roar eens bekijken. Ongelofelijk dat dit gezin zo’n ridicuul experiment heeft overleefd. Grommende leeuwen op het dak. Gapende leeuwen op de veranda. Stoeiende leeuwen in de slaapkamer. Geen digitale leeuwen, nee, leeuwen met echte klauwen en echte tanden en een eigen humeur. Het is wel duidelijk wie er op deze ranch de baas zijn.

Noel Marshall met de leeuwen in Roar.

Bij die dvd zit een making-of, in 2005 geschoten tijdens een reünie van cast en crew. Tippi Hedren vertelt dat zij en Noel tijdens de opnamen van de Zuid-Afrikaanse avonturenfilm Satan’s Harvest (1970) in het toenmalige Rhodesië (nu Zimbabwe) langs een verlaten koloniaal plantagehuis kwamen dat door wilde dieren was geconfisqueerd.

Zij: ‘Wacht eens even… zou dat niet een geweldig idee zijn voor een film?’

Hij: ‘Ja, dat we daarmee de kijker bewust maken van de schoonheid van de natuur en haar bedreigde diersoorten.’

Zo ging dat ongeveer, waarna ze op hun ranch in Acton, Californië de Afrikaanse situatie nabootsten. Hollywood-dompteurs en dierentrainers vonden het project te omslachtig, waarna de familie Marshall zelf maar welpen en leeuwen kocht. Alles voor de kunst, nietwaar? Mits alle papierwerk goed wordt ingevuld is dat legaal in Californië. Afgezien van ongeveer zeventig verwondingen – Tippi brak een been nadat een chagrijnige olifant haar van zijn rug gooide; Melanie werd door een verwarde leeuw in haar gezicht gegrepen (50 hechtingen); cameraman Jan de Bont verloor in zijn eerste Hollywoodfilm bijna zijn scalp (220 hechtingen) – ging het best goed, allemaal.

Althans, als je de dreigende gangreen van Noel niet meerekent en de modderstroom die de complete set in de canyon verwoestte. Vijftien leeuwen en tijgers ontsnapten die 11de februari 1978, en de sheriff van Acton zag zich genoodzaakt er drie te doden. Waaronder leeuw Robbie, trotse aanvoerder van de troep en de eigenlijke hoofdrolspeler van de film. Als Tippi die toestand voor de camera nog eens ophaalt, stromen de tranen over haar wangen.

Af en aan werd Roar in vijf jaar gedraaid, en daarna was het geld op. Ondanks de slogan ‘De gevaarlijkste film ooit gemaakt’ werd hij aanvankelijk niet uitgebracht in de Verenigde Staten, omdat er vakbondsregels waren overschreden. De film draaide wel in Europa en Australië, maar dat duurde precies een week. De film was een flop, maar een klassiek Hollywood-cultverhaal werd het natuurlijk wel. ‘Jaws met leeuwen’, schreef het vakblad Variety destijds, maar dan ‘totaal gestoord.’ Laconiek commentaar van Jan de Bont, achteraf: ‘Dit is de enige film waarbij ik bijna mijn hoofd verloor.’

2. SAMSON

Mens versus leeuw, daar hebben we eerder over gehoord. Sterker: al in het Oude Testament wordt met veel respect gesproken over de koning der dieren. De leeuw als archetype: moedig, trots, sterk, gevaarlijk. In het bijbelboek Rechters (vers 13-16) gaat Samson – in 1965 een glansrol voor Anton Geesink in het bijkans vergeten Italiaanse epos I grandi condottieri (1965) van Marcello Baldi – op weg naar Timna om zijn bruid op te halen. Bijbelcitaat: ‘In de buurt van de wijngaarden van Timna kwam opeens een leeuw brullend op hem af. Toen voer de geest van de HEER in hem en met zijn blote handen verscheurde hij de leeuw, alsof het een geitenbokje was.’ Het is precies zoals Jan Wolkers altijd zei: hij had in zijn jeugd geen televisie nodig, hij had het Oude Testament.

3. CHAPLIN

Hollywood kon wat betreft leeuwen natuurlijk niet achterblijven; de actie begon al in het tijdperk van de stomme film. In de klassieker The Circus (1928) komt Charlie Chaplin in een leeuwenkooi terecht, met alle angstaanjagende complicaties van dien. Ook echt, deze leeuw, maar duidelijk getraind en voldoende doorvoed. Eerder al was Buster Keaton in een leeuwenkuil gegooid voor de comedy Three Ages (1923), maar dit exemplaar lijkt toch meer op een man in een leeuwenpak. Goedgemutst werpt Keaton zich op als manicure en de leeuw laat dit zich welgevallen, ze worden zelfs vrienden.

4. TEX AVERY

De eerste optredens van leeuwen in Hollywood waren cartoonesk, en nu we het daar toch over hebben, mogen ook de tekenfilmpjes van Tex Avery niet ontbreken: in Slap Happy Lion (1947) zien we de onttakeling van een ooit zo trotse leeuw door het gedrag en gepiep van een irritante muis. De leeuw die in het begin van het filmpje van zeven minuten de andere dieren in het bos met zijn gebrul nog schrik aanjaagt, eindigt als een geestelijk wrak in een rolstoel in een psychiatrische inrichting.

5. DE LAFFE LEEUW

Zo bezien heeft de Slap Happy Lion wel iets van de Cowardly Lion, de laffe leeuw uit The Wizard of Oz (1939). Hij is bekend met de rol die hij geacht wordt te spelen, maar het ontbreekt hem aan moed. Dus sluit hij zich aan bij Dorothy, de Blikken Man en de Vogelverschrikker en gaat mee op weg naar de Tovenaar van Oz. Wellicht dat die een remedie heeft. Nou, die heeft hij wel, maar eerst wil de Tovenaar dat ze hem de bezemsteel van de Boze Heks van het Westen bezorgen. Ze benaderen haar kasteel, maar dan wordt Dorothy door de heks ontvoerd en in een kerker gegooid. Nu moeten de achtergebleven vrienden wel zelf handelen.

Bert Lahr als de Laffe Leeuw in Victor Fleming’s The Wizard of Oz (1939). Beeld Getty Images

Vogelverschrikker: ‘Ik heb een plan hoe we daar binnen kunnen komen.’

Laffe Leeuw: ‘O ja. Hij heeft een plan.’

Vogelverschrikker: ‘En jij bent onze aanvoerder.’

Laffe Leeuw: ‘Huh? Ik?’

Vogelverschrikker: ‘Ja, jij.’

Blikken Man: ‘Ja! Zo is het!’

Laffe Leeuw (nu vastberaden): ‘Goed dan. Ik doe het voor Dorothy. Boze heks of geen boze heks, bewakers of geen bewakers, ik verscheur ze waar ze bij staan. Het zou kunnen dat ik niet levend terugkeer, maar ik ga hoe dan ook naar binnen. Er is maar één ding wat ik van jullie vraag.’

Vogelverschrikker en Blikken Man in koor: ‘En wat is dat?’

Laffe Leeuw: ‘Praat dit onzalige plan snel uit mijn hoofd.’

Beetje een watje, die laffe leeuw. Maar acteur en cabaretier Bert Lahr speelt hem met zoveel empathie dat je vanzelf van hem gaat houden. Een knuffelleeuw, dat is-ie. En volkomen ongevaarlijk. Toch wel een briljante vondst van de Amerikaanse kinderboekenschrijver Frank Baum, wiens The Wonderful Wizard of Oz in 1900 verscheen, om van zijn personage een held op sokken te maken.

6. CLARENCE

Wat betreft aaibaarheid vindt de laffe leeuw alleen zijn gelijke in Clarence, de schele leeuw uit de tv-serie Daktari (1966/69), een spin-off van de speelfilm Clarence, the Cross-Eyed Lion (1965). Clarence doet ook geen vlieg kwaad. Nou ja, behalve als er stropers opduiken in het dierenhospitaal van dokter Marsh Tracy en zijn mooie dochter Paula. Dan staat Clarence zijn mannetje. Zo geeft hij de filmleeuw geen slechte naam.

7. TARZAN

Daktari is gesitueerd in Oost-Afrika en die locatie appelleert aan de romantische visie van de westerse mens op het continent. Dat is al zo sinds Tarzan, en die is 107 jaar oud. De koning van de jungle in zijn lendendoek stamt uit de tijd dat we kolonialisme doodnormaal vonden, en het nog achteloos hadden over ‘nobele wilden’. Tarzan is zo’n nobele wilde. Natuurmens, zuiver, puur, rechtschapen, strijder voor de goede zaak.

Volgens zijn schepper Edgar Rice Burroughs (1875-1950) is Tarzan grootgebracht door de apen van de (fictieve) Manganisoort. Zij gaven hem zijn naam: hij met de blanke huid. Kind van Britse adel, dat zijn ouders op jonge leeftijd in Afrika verloor. Zijn mythische statuur werd nog eens bevestigd door de maagdelijke geboorte van zijn eigen zoon Boy, bij Jane. Doorgaans kunnen ze dat alleen in de bijbel, maar dan onderschat je Tarzan, leek Burroughs te willen zeggen.

De epiek van The Lion King blijft in de reallifeversie overeind: de film haalt alles uit de grootste spektakelscènes ★★★☆☆

Een dierenvriend pur sang is hij ook. Tarzan spreekt die taal. In The Legend of Tarzan (2016) vind je hem kroelend met leeuwenwelpen. Mooi gedaan, maar het is wel met de computer gemaakt. 

Dan zie je toch liever een film met Johnny Weissmuller, de beste Tarzan ooit. Tussen 1932 en 1948 trad de voormalige Olympisch zwemkampioen op in twaalf avonturen, waaronder Tarzan, the Ape ManTarzan Finds a Son! en Tarzan’s New York Adventure. In Tarzan and his Mate rijdt hij op een neushoorn en op olifanten, die laatste kudde helpt hij met hun strijd tegen ivoorjagers. Als die slechteriken een troep leeuwen naar hem opjagen, moet Tarzan ze in een heroïsch gevecht wel doodmaken. Wij weten: normaal zou Tarzan dat natuurlijk nooit doen, onbezoldigd ambassadeur van de Partij voor de Dieren als hij feitelijk is.

Johnny Weissmuller met leeuw in Tarzan and His Mate (1934) van regisseur Cedric Gibbons.

8. NERO

Nee, dan Nero. In Quo Vadis (1951) laat de gramstorige Romeinse keizer in het Circus Maximus een groep christenen voor de leeuwen gooien. Het is een tafereel dat we ook al wel van schilderijen kennen. Damnatio ad bestias. Veroordeeld tot de wilde beesten. Een straf die niet exclusief aan christenen werd opgelegd, zoals de film stelt, maar ook aan misdadigers, zo hebben historici onderstreept.

In ieder geval: voor het beoogde drama werkt het goed. De christenen staan bijeen in dat hele grote theater, ze bidden en zingen psalmen. Ze zijn niet bevreesd, ze gaan naar de hemel om hun Schepper te ontmoeten. Ondertussen lopen achter tralies de leeuwen al onrustig heen en weer.

Nero (Peter Ustinov) heft zijn hand op. Bazuingeschal. De kooi schuift open. Grommend komen de beesten naar buiten, het zijn er nogal wat. Publiek op de banken. Nero in zijn nopjes. Het bloedbad duurt nauwelijks een minuut. En ja: het zijn échte leeuwen, maar de geraffineerde montage suggereert veel meer dan we in werkelijkheid zien. De leeuwentrainer en zijn team aan stuntmannen hadden hun zaakjes goed voor elkaar. Goed voor acht Oscar-nominaties (gek genoeg niet een verzilverd).

De leeuwenkuil in Quo Vadis (1951)

9. ASLAN

De leeuw als beul van de christenen. Klinkt aannemelijk. Toch is de leeuw, meer dan je zou denken, een multi-interpretabel icoon. In de fantasyfilm The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (2005) speelt de machtige leeuw Aslan, en hij is dan juist weer een metafoor voor Jezus. Zo wordt hij ook wel in de Bijbel aangeduid: de leeuw van Judah. De Britse schrijver C.S. Lewis was zo aan Aslan gehecht, dat hij hem in alle zeven delen van de Chronicles liet optreden en over hem sprak als de reïncarnatie van Jezus. Dat kan dus ook nog. Iets van die christelijke symboliek kun je evenzeer aanwijzen in The Lion King. Simba de welp wordt eerst verstoten, maar zijn latere terugkeer naar het dierenrijk is triomfantelijk, en gaat ten koste van de valse profeet Scar, de gemene leeuw uit het verhaal.

Aslan (met de stem van Liam Neeson) en Skandar Keynes in The Chronicles of Narnia.

10. PROOI

Terug naar Roar. Robbie de leeuw ontsnapte van de set en de sheriff legde hem om. Treurige zaak. Aan de andere kant: wat er had kunnen gebeuren als de leeuw was ontkomen, hebben we gezien in Prooi (2016) van Dick Maas. Een leeuw – niemand weet waar hij vandaan komt, want uit Artis is het niet – maakt Amsterdam onveilig: in het Vondelpark, op de grachten en zelfs in de tram.

Filmstill uit Prooi Beeld RV

Dit is een eendimensionale, gevaarlijke, enge, bloeddorstige leeuw, verdere duiding overbodig. Maar de leeuw – half mechanisch, half digitaal – doet dat wel heel goed: paniek zaaien. Voor wie de aanstekelijke film gemist heeft – en dat zou kunnen met slechts 30 duizend bezoekers – is het goed te weten dat hij nog op Netflix staat. En ook wel frappant: in China trok Prooi ruim 1,2 miljoen kijkers. Beter bewijs dat de leeuw een universeel symbool is, bestaat niet.

De leeuw van MGM 

De beroemdste leeuw van Hollywood is ongetwijfeld Leo the Lion,de mascotte van studio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM). Leo maakte zijn entree in 1957, de leeuwen Slats, Jackie, Telly, Coffee, Tanner en George gingen hem vanaf 1916 voor. Bij de introductie van de geluidsfilm was het Jackie die in augustus 1928 als eerste zijn gebrul mocht laten horen. Ontwerper van het logo was Howard Dietz. Hij koos een leeuw als hommage aan Columbia University waar hij journalistiek had gestudeerd: het sportteam daar heet The Lions. Binnen het logo gaat de leeuw vergezeld van een tekst: Ars Gratia Artis – kunst omwille van de kunst. Leo de Leeuw heeft vele grafische aanpassingen moeten doorstaan, maar is inmiddels al 62 jaar het gezicht van MGM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden