Van Reve kunnen we nog veel brieven verwachten

Aan inspiratie voor boektitels heeft het Gerard Reve nooit ontbroken. De zaterdag gestorven volksschrijver, die morgen in zijn woonplaats Machelen (België) wordt begraven, gaf in Het Lieve Leven (1974) een hilarische opsomming van denkbare titels voor nog te schrijven werk....

Remco Meijer

De eerste titel zou hij uiteindelijk zelf gebruiken voor een bloemlezing van zijn brieven (1986). Het elders genoemde Zondagmorgen Zonder Zorgen benutte hij voor een verzameling verspreide stukken (1995). En dat hij De Taal Der Liefde (1972) niet God In Frankrijk noemde, zoals oorspronkelijk zijn plan was, bleek achteraf maar goed ook: onder die naam publiceerde Visser eerder een roman.

Niet alleen titels waren geen probleem, ook aan manuscripten ontbrak het niet. Reve had de gewoonte altijd eerst enkele brieven te schrijven, alvorens zich aan de ware literaire arbeid te zetten. Van die brieven werden, voordat ze naar de geadresseerde gingen, kopieën gemaakt. Levensgezel Joop Schafthuizen bewaarde alles keurig in mappen, hetgeen hem op enig moment in een interview deed verklaren: 'Ik heb nog zeker materiaal voor zeventien brievenboeken.'

De grote vraag is nu natuurlijk wat de gestorven schrijver precies nalaat. Vorig jaar verscheen de correspondentie tussen uitgever Geert van Oorschot en Gerard Reve, waarin de schrijver zelf nog had toegestemd voordat de Alzheimer hem in de greep kreeg. Datzelfde gold voor de correspondentie met Bram Peper (2003). In Reves schemerjaren is steeds ook sprake geweest van een uitgave van de Verzamelde Brieven, als opvolger van het in zes delen verschenen Verzameld Werk.

A.F.Th. van der Heijden, behalve romancier ook fervent briefschrijver, laat desgevraagd weten uit te kijken naar een dergelijke, chronologische uitgave van alle Reve-brieven: 'Met lichte huiver natuurlijk ook, want onvermijdelijk krijg je dan een groot aantal overlappingen voor de kiezen. Zoals bekend schreef Reve moeiteloos drie, vier brieven in de loop van één ochtend. Als hij dan in Spanje zat, kon hij één anekdote achtereenvolgens aan drie vrienden vertellen. Maar zelfs dan zou ik zo'n brievenuitgave willen lezen, om zijn ontwikkeling te kunnen volgen.'

Victor Schiferli, redacteur van Reves uitgeverij De Bezige Bij: 'Wij hebben een jaar of twee geleden een inventarisatie gemaakt, met als bedoeling de chronologisch geordende correspondentie van Gerard Reve uit te geven. Volgens onze toenmalige beraming zouden we uitkomen op vijf delen van elk zo'n duizend pagina's.

'Maar dat project is op de lange baan geschoven, omdat nog een aantal knopen moet worden doorgehakt. Zo bestaat er ook nog veel ongepubliceerd brievenmateriaal, bijvoorbeeld de correspondentie met Willem Frederik Hermans. Moet je die niet eerst afzonderlijk uitgeven? Wat doen we met overlappingen, en hoe gaan we al die brieven annoteren? Niet te uitvoerig, was ons idee - het moet een leeseditie worden en geen wetenschappelijke uitgave.'

Joop Schafthuizen heeft zich steeds op het standpunt gesteld geen manuscripten of briefwisselingen te willen uitgeven waaraan Reve niet zijn fiat gaf. Hij zegt desgevraagd de uitgave van een chronologische correspondentie nog steeds een goed idee te vinden en zal daar, als hem straks meer rust is vergund, graag verder over nadenken.

Remco Meijer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden