BESPREKINGBARRY SONNENFELD, CALL YOUR MOTHER

Van porno tot kaskrakers: regisseur Barry Sonnenfeld schaamt zich nergens voor

Zelfcensuur zit regisseur Barry Sonnenfeld niet in de genen. In Barry Sonnenfeld, Call Your Mother vertelt de flapuit over zijn leven achter de camera, van porno tot kaskrakers.

Barry Sonnenfeld (rechts) op de set van de film Wild Wild West in 1998.Beeld Getty

Op 28 januari 1970 is Barry Sonnenfeld, dan 16 jaar, met een vriendin bij een concert in Madison Square Garden in New York. Het is een protestavond tegen de Vietnamoorlog en Jimi Hendrix heeft net het podium beklommen. Dan klinkt er in de zaal met 22 duizend bezoekers met veel galm over het geluidssysteem: ‘Barry Sonnenfeld, bel je moeder.’

Sonnenfeld, de latere regisseur van films als The Addams Family (1991) en Men in Black (1997), denkt uiteraard dat er iets vreselijks is gebeurd. Zijn vader is vast plotseling overleden. Huilend baant hij zich een weg door de ‘Barry, Barry’ scanderende menigte, op zoek naar een telefoon (het is 1970). 

Wanneer hij eindelijk zijn moeder bereikt, begrijpt hij dat er niemand dood is. ‘Ik dacht dat jij dood was’, zegt ze. ‘Kom onmiddellijk naar huis, je bent te laat.’ Jimi Hendrix kan die avond niet in de stemming komen en stopt na anderhalf nummer met spelen.

Sonnenfeld had een vreselijke moeder. Het is geen wonder dat hij zo verknipt is geworden, schrijft hij in Barry Sonnenfeld, Call Your Mother (ondertitel: Memoirs of a Neurotic Filmmaker). Zijn narcistische, hypochondrische moeder dreigde om de haverklap zelfmoord te plegen, lag thuis vooral op bed, sprak zelden de waarheid, liet hem aan zijn lot over en smoorde hem tegelijkertijd in dodelijk betuttelende moederliefde. Zijn vader, een notoir vreemdganger, was overigens niet veel beter.

De deze maand verschenen memoires van Sonnenfeld gaan niet alleen over zijn jeugd in New York en zijn Joodse ouders. Minstens zo openhartig – en soms meedogenloos – schrijft hij over zijn ervaringen in de filmwereld. Dat is even wennen, want autobiografieën uit Hollywoodkringen (acteurs schrijven ze vaker dan regisseurs) staan doorgaans vol met vleierijen. Als er al eens kwaad wordt gesproken of een smakelijke anekdote wordt verteld, dan gebeurt dat omzichtig, ongetwijfeld na langdurig overleg met juristen. Niemand maakt graag vijanden in de filmindustrie en je hebt zo een rechtszaak wegens smaad aan je broek.

Sonnenfeld trekt zich daar bar weinig van aan. Misschien wil de 66-jarige filmmaker graag met pensioen, maar het kan ook zijn dat hij simpelweg niet weet wanneer hij zijn mond moet houden. Zijn zeer lezenswaardige boek is duidelijk het werk van een flapuit zonder sociale schaamte. Zelfcensuur zit niet in zijn genen.

Barry Sonnenfeld.Beeld Getty

Soms zou je willen dat hij dat wat meer had. Nadat hij was afgestudeerd aan de filmacademie in New York nam Sonnenfeld elke baan aan om rond te komen. Hij wijdt een heel hoofdstuk aan zijn avonturen als cameraman van pornofilms; dat beschrijft hij weliswaar geestig, maar ook met plastische details waar niet iedereen op zit te wachten. Dat hij tijdens de opnamen vaak moest overgeven, maakt het verhaal er niet smakelijker op.

Ook bij zijn eerste serieuze klus, als cameraman van Blood Simple (1984), de debuutfilm van de broers Joel en Ethan Coen, gaat Sonnenfeld veelvuldig over zijn nek. Van de zenuwen, legt hij uit. Niemand heeft veel ervaring op de set. Puur toeval is het trouwens, schrijft Sonnenfeld, dat hij uitgerekend met zulke begenadigde filmmakers als de Coens zijn carrière aanvangt. Sonnenfeld ontmoet Joel Coen op een feestje, raakt aan de praat over het werk van de Nederlandse cameraman Robby Müller – door beiden bewonderd – en zijn intrede in de filmwereld is een feit. Een gedeeld gevoel voor humor zal ongetwijfeld ook een rol hebben gespeeld.

Sonnenfeld neemt na Blood Simple nog twee films op met de Coens, Raising Arizona (1987) en Miller’s Crossing (1990). Hij is ook cameraman bij films als en When Harry Met Sally (1989) en Big, de komedie uit 1988 met Tom Hanks. Met regisseur Penny Marshall klikt het niet zo: Sonnenfeld vindt haar ondraaglijk besluiteloos, zij noemt hem een slechte cameraman. Daarna besluit hij te gaan regisseren.

The Addams Family (1991) is zijn debuut als regisseur. Afgezien van het eindeloze traject om een filmstudio te vinden die er geld in durft te steken, verloopt de productie redelijk soepel. Sonnenfeld, die in New York blijft wonen, heeft geen hoge pet op van Hollywood, maar past zich aan. 

Zijn steun en toeverlaat is de door de wol geverfde producent Scott Rudin, met wie hij een haat-liefdeverhouding heeft. Rudins woedeaanvallen zijn legendarisch, schrijft Sonnenfeld, en liegen en manipuleren kan hij als de beste.

Ook andere Hollywoodiconen worden door Sonnenfeld weinig flatteus geportretteerd, zoals de acteurs John Travolta (niet bijster slim), Dustin Hoffman (ijdel) en Warren Beatty (onbeschoft en ijdel). Bijzonder is het verslag van een muiterij op de set van The Addams Family, waarbij de acteurs een ander slot van de film eisen. De 10-jarige Christina Ricci, die Wednesday speelt, fungeert als woordvoerder en brengt zulke sterke argumenten in dat het scenario wordt aangepast.

Naast de succesvolle Men in Black-trilogie regisseerde Sonnenfeld onder meer de Elmore Leonard-verfilming Get Shorty en de actiefilm Wild Wild West (1999). Over zijn werkwijze en stijl laat hij in zijn memoires weinig los; het boek is vooral een losse aaneenschakeling van anekdoten, soms wat flauw, vaak ook scherp en geestig. Sonnenfeld omschrijft zichzelf als een trotse neuroot, vol angsten en onzekerheden, maar ook met flink wat doorzettingsvermogen. Zelfs na een vliegtuigongeluk blijft hij, behept met de grootste vliegangst op aarde, stug doorreizen.

Veel van zijn sterke verhalen heeft de regisseur al talloze malen verteld, proef je bij het lezen van Barry Sonnenfeld, Call Your Mother. Als een doorgewinterde stand-upcomedian stapelt hij grap op grap. Toch heeft zijn levensverhaal ook een zwarte kant, die net zo eerlijk en rauw op tafel wordt gegooid. In zijn jeugd is hij seksueel misbruikt door een neef van zijn moeder, die jarenlang bij hen inwoonde. Ook andere kinderen uit de familie en de buurt waren niet veilig voor neef Mike, die een goede baan had bij televisieomroep NBC.

Het is een schokkend verhaal, vooral omdat Sonnenfelds ouders alles lieten gebeuren. Ook jaren later betoonden ze daarover geen spijt. ‘In die tijd werd er anders tegenaan gekeken’, luidde het verweer van zowel zijn vader als zijn moeder. Het verklaart de woede waarmee Sonnenfeld over zijn ouders schrijft. Dat hij dat desondanks ook met humor en zelfs een vorm van liefde doet, is bewonderenswaardig.

Barry Sonnenfeld: Barry Sonnenfeld, Call Your Mother

Hachette Books; 368 p.; € 27,99

★★★★☆

Overstap

Barry Sonnenfeld (66) begon zijn carrière als cameraman, onder meer voor de broers Joel en Ethan Coen. Later werd hij regisseur. Sonnenfeld is niet de enige filmmaker die die overstap maakte, maar wel een van de meest succesvolle. In zijn boek Barry Sonnenfeld, Call Your Mother geeft hij een verklaring. Zodra hij ging regisseren, huurde hij een cameraman in die veel beter was dan hij. ‘Veel cameramannen willen hun vak niet opgeven’, schrijft Sonnenfeld. ‘Toch zul je je minder met de camera en het licht moeten bezighouden, zodat je meer tijd kunt doorbrengen met de enge mensen – de acteurs.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden