Reportage Breakdance

Van Parijs tot Mumbai, overal ter wereld wordt gebreakt. Zelfs op de Spelen van 2024

Menno van Gorp, alias B-Boy Menno, in zijn studio in Rotterdam. Beeld Hilde Harshagen

De Nederlander Menno van Gorp werd deze maand in Mumbai voor de derde keer officieus wereldkampioen breakdance. De sport wordt mogelijk olympisch. Goed idee? 

Het is zaterdagavond 9 november en in de National Sports Club of India in Mumbai zijn vierduizend paar ogen gericht op de verhoging in het midden. Daar danst de Japanse B-Boy Nori in een oversized groen shirt, baggy broek en petje in de richting van de Nederlandse Menno van Gorp (30), alias B-Boy Menno. Soepel veert Nori op en neer op de hiphopbeats, hij laat zich naar de grond zakken en schopt zijn benen razendsnel opzij, hij lanceert zichzelf op één hand omhoog, terwijl hij met de andere zijn petje rechtzet. Het publiek joelt terwijl Menno, in een bruin trainingspak uit zijn eigen kledinglijn, Nori beantwoordt met een lange reeks in elkaar overvloeiende bewegingen. Hij hupt op zijn handen, terwijl zijn benen ronddraaien in de lucht, hij rolt onder zijn armen door, pakt een voet vast en draait weer verder. Als beiden drie ronden hebben gedanst, steken de vijf juryleden elk een bord omhoog: vijf keer ‘Menno’.

Drie keer kampioen

Dit is de eerste ronde van de finale van de Red Bull BC One, een van de grootste breakdance-evenementen ter wereld, dat sinds 2004 elk jaar wordt georganiseerd door het energiedrankbedrijf. In de breakdancegemeenschap, die de kunstvorm liever bij zijn originele naam ‘breaking’ noemt, wordt dit gezien als het wereldkampioenschap. B-boy Menno is een grote naam; hij won de BC One in 2014 in Parijs en in 2017 in Amsterdam, en maakt nu kans als eerste ooit drie keer te winnen. 

Breaking ontstond op de straten van de Bronx in New York, waar break-boys begin jaren zeventig atletisch bewogen, terwijl een dj de break van de muziek bleef herhalen. Capoeira, oosterse vechtsporten, salsa, Afrikaanse dans: in breaking kwam het allemaal samen, met het snelle footwork op de grond als onderscheidend kenmerk. De dans is net als dj’en, rappen en graffiti een van de pijlers van de hiphopcultuur die de wereld in de laatste decennia heeft veroverd. 

Hier in India is breaking in korte tijd enorm populair geworden. De eerste breakers, vaak jongeren uit de armere milieus, begonnen rond 2006 dansgroepen te vormen, met namen als Slumgods en Beast Mode Crew. Nu zijn er talloze crews, verspreid over het hele land. De jonge Indiase b-boys en -girls op het evenement onthalen de internationale dansers als supersterren. Dankzij sociale media weten ze precies wie wanneer tegen wie heeft gebatteld en welke signatures (zelfbedachte moves) elke danser heeft. Helemaal door het dolle zijn ze als Flying Machine opkomt, de eerste Indiase breaker die meedoet aan de BC One. ‘Het betekent veel voor ons dat dit evenement nu hier is’, zegt Arjun Lal (19), die met zijn vrienden vier uur heeft gereisd om hier te komen. ‘Als ze dit zien, geloven onze ouders eindelijk dat we ons leven niet aan het vergooien zijn door uren per dag op de grond rond te tollen.’

Olympische sport

Er is nog een reden dat ouders breaking binnenkort wat serieuzer zullen nemen: hoogstwaarschijnlijk wordt de dans in 2024 in Parijs voor het eerst een Olympische sport. Na recente hervormingen, is het gaststeden nu toegestaan zelf onderdelen aan te dragen. De Franse organisatie heeft breaking, samen met skateboarden, klimmen en surfen genomineerd vanwege de grote populariteit onder jongeren wereldwijd. Het IOC heeft het voorstel voorlopig goedgekeurd en zal in december 2020 definitief de knoop doorhakken.

De gemeenschap zelf is niet onverdeeld blij met deze ontwikkeling. Breaking draait om vrijheid en zelfexpressie, het is een uitlaatklep voor jongeren, een manier om een identiteit te creëren. Wat zal er gebeuren als dat in een keurslijf van Olympische regels wordt geperst?

‘Het is een fantastische kans voor breakers’, zegt Tyrone van der Meer (44), die al sinds 1998 het hiphopfestival The Notorious IBE organiseert en meereist naar Red Bull-evenementen om te adviseren en battles te hosten. ‘Maar er is ook altijd die angst voor mensen die van buitenaf onze cultuur willen overnemen. Wat als we ze het vertrouwen geven en ze laten ons vallen?’ Die angst was er ook toen Red Bull dit evenement ging organiseren, zegt Van der Meer. ‘Misschien zouden er alleen nog maar crowd pleasers worden geselecteerd, jongens die een spectaculair showtje neerzetten, maar niet per se vernieuwend zijn. Menno is wat dat betreft echt een gamechanger geweest. Hij is een kunstenaar, hij vertegenwoordigt de creatieve essentie van breaken. Dus dat hij het zo goed doet op de BC One bewijst dat we hier begrepen worden.’

Menno van Gorp: ‘Ik was nooit heel stoer, en breaken was voor mij de manier om me toch een houding te geven.’ Beeld Hilde Harshagen
Beeld Hilde Harshagen

Dat Van Gorp een bijzondere stijl heeft, is te zien in het stadion in Mumbai, waar hij in elke ronde van elke battle weer nieuwe combinaties van bewegingen laat zien. Een breaker wil zijn zelfbedachte moves nooit twee keer doen op één toernooi. Hoe meer hij er heeft, hoe meer kans hij maakt de jury te verrassen. En dat doet Menno, blijkt als hij ook Kazuki Rock uit Japan en Bumblebee uit Rusland verslaat. 

Van Gorp begon als kind met breaken in Tilburg, waar het toen een rage was. ‘Ik was nooit heel stoer, en breaken was voor mij de manier om me toch een houding te geven.’ Uit zijn Tilburgse vriendengroep vormde zich de crew Hustle Kidz. Inmiddels verdient Van Gorp zijn geld door de wereld af te reizen voor competities, en door een partnerschap met Red Bull. 

Nieuwe bewegingen  

In de afgelopen weken is hij vooral bezig geweest nieuwe bewegingen te creëren en zijn bestaande materiaal op originele manieren te combineren, vertelt hij een dag voor de wedstrijd. ‘Ik break zo’n twee uur per dag, maar in mijn hoofd gaat het proces de hele dag door. Ook als ik ’s avonds op de bank filmpjes van mezelf terugkijk, krijg ik nog nieuwe inzichten. In de laatste week vind ik het moeilijk om over iets anders te denken of te praten.’ 

Natuurlijk moet hij fysiek in vorm zijn, maar het atletische aspect is wat hem betreft bijzaak. Daarom voelt het vreemd dat breaking nu een olympische sport wordt. ‘Het WK in Nanjing (China) afgelopen juni, georganiseerd door de World Dance Sport Federation, was niet echt een leuke ervaring. Omdat breaken zelf nooit een federatie heeft gehad, vertegenwoordigt de WDSF (World DanceSport Federation) ons nu, maar die houdt zich normaal gesproken bezig met ballroomdans en weet weinig over onze scene. De sfeer daar was zo anders dan op onze eigen evenementen, zo stijf. We moesten allemaal op een rij staan en kijken naar de Chinese vlag, de rillingen liepen over mijn rug. Niemand kende me daar, en toen ik even een battle van een vriend wilde kijken, mocht dat niet, omdat mijn nummertje nog niet aan de beurt was.’

Toch ziet hij de Olympische Spelen ook als een kans. Met een jong kind en een tweede op komst kan hij niet wekelijks blijven reizen. Voor zijn winst in China kreeg hij 20.000 euro (twee keer zoveel als de winnaar van de Red Bull BC One krijgt) en als olympisch atleet zou hij op kosten van de Nederlandse overheid kunnen trainen. De World Urban Games in Boedapest afgelopen september, georganiseerd door de Global Association of International Sports, stemden hem al wat hoopvoller. ‘Ze deden daar echt hun best het op een van onze eigen evenementen te laten lijken qua sfeer.’

B-boy Richard Colón

Gezaghebbend in de breaking-gemeenschap is eerstegeneratie-b-boy Richard Colón (53), alias Crazy Legs van de beroemde Rock Steady Crew uit de Bronx. Hij is in India om een aantal kleinere battles te jureren. ‘Veel van de oorspronkelijke b-boys vinden de Olympisch Spelen niet bij ons passen’, zegt Colón, ‘maar ik vind dat kortzichtig.  Elke generatie dansers mag haar eigen invulling geven aan de betekenis van breaking. Alleen omdat wij als oude garde mooie herinneringen hebben aan de muziek en de cultuur uit onze tijd, wil dat nog niet zeggen dat alles hetzelfde moet blijven. Het argument dat breaking underground moet blijven is onzin. Wij waren destijds niet underground, we dansten gewoon op muziek die toen populair was.’

Colón wil zijn best doen om het Olympisch Comité te informeren. Want er zijn nog genoeg dingen die beter kunnen. Neem het jurysysteem: in de scene wijzen de juryleden vaak gewoon naar rechts of naar links na afloop van een battle. Maar bij olympische evenementen geven juryleden op iPads met sliders punten aan verschillende aspecten van de dans. Met een eerste versie van dit systeem heeft Colón al gewerkt bij de Olympische Jeugdspelen in Buenos Aires vorig jaar. ‘Ik vind het problematisch dat een jurylid steeds op zijn iPad moet kijken, het is namelijk erg belangrijk dat je alle details ziet. Ik vond ook dat de criteria her en der overlapten. En soms geeft een danser je gewoon een fantastisch gevoel, is dat wel uit te drukken met sliders?’ 

Daarnaast wil Crazy Legs dat er geld komt om kansarme jongeren te ondersteunen. ‘Breaking blijft in essentie een manier voor jongens van de straat om niet op het slechte pad te raken, maar zich bezig te houden met iets positiefs.’ In de komende jaren zal blijken of de gemeenschap de Olympische Spelen een geschikt platform vindt, zegt Crazy Legs. ‘Zij mogen denken dat ze bezig zijn óns te beoordelen, maar het is ook andersom.’ 

Menno van Gorp Beeld Hilde Harshagen

In het stadion is Kastet uit Rusland gekozen tot winnaar van de b-girlcompetitie, die naast haar bestond uit Ami, Ayumi en Mimz, alle drie uit Japan.  Nu kondigt de host de laatste batte aan: Menno tegen Killa Kolya uit Kazachstan. Killa Kolya is nooit eerder zo ver gekomen in de competitie en danst vol overgave op de snelle beats. Dan doet hij iets dat hij duidelijk heeft bewaard voor de finale: een achterwaartse flip die eindigt in een meditatiezit. Het Indiase publiek gaat los. 

Na drie rondes gaat de muziek uit. Maar terwijl de host al naar de twee b-boys loopt, werpt Menno zich plotseling opnieuw op de grond. Terwijl het publiek juichend opspringt volgt er nog een ronde. En nóg een. 

Op olympisch niveau zou zoiets niet mogelijk zijn. En wat te denken van de vele opgestoken middelvingers en andere uitdagende gebaren? Er wordt op de grond geslagen als de tegenstander de fout in gaat, er wordt in het eigen kruis gegrepen en soms draaien twee breakers minutenlang rondjes om elkaar heen, omdat niemand als eerste wil dansen. ‘Elkaar intimideren hoort erbij’, zegt van Gorp, ‘maar we vinden op de Spelen vast wel subtielere manieren om dat te doen.’ 

Uitlaatklep

De juryleden steken achtereenvolgens hun borden omhoog. ‘Menno’, staat op de eerste, ‘Killer Kolya’ op de tweede, en nog eens ‘Menno’ op de derde. Zodra het vierde bordje, weer Menno, is omgedraaid, breekt de hel los. Toeschouwers stormen het podium op en tillen de winnaar de lucht in, overal flitsen camera’s. Voor de derde keer neemt Van Gorp de kampioensriem in ontvangst, die hij opdraagt aan zijn ongeboren kindje, een zoon. 

Het was zwaar, zegt hij achteraf, en hij is dolblij met zijn derde winst. Maar hij voelt vooral opluchting. ‘Ik ga nu echt even een tijd uit de competitiemodus. Ik ga lekker voor mezelf oefenen, en break gebruiken zoals het bedoeld is: als uitlaatklep. In de heftige babyfase die straks komt, kan ik dat goed gebruiken.’

De persreis naar Mumbai is betaald door Red Bull. Het bedrijf had geen invloed op de inhoud of onderwerpkeuze van dit stuk. 

WDSF

In de breakinggemeenschap is niet iedereen blij met het feit dat de World DanceSport Federatie, die zich vooral bezighoudt met ballroomdans,  breaking zal vertegenwoordigen op de Olympische Spelen. ‘We willen breakdansers absoluut niets opdringen’, zegt senior adviseur Jean-Laurent Bourquin van de danssportfederatie. ‘We doen ons best te luisteren naar de gemeenschap en op de Olympische Jeugdspelen in Buenos Aires was breaking daardoor al een groot succes. Dit is een win-winsituatie: een mooie kans voor breakers én een mooie manier voor de Olympische Spelen om jongeren aan te spreken.’

Nederlanders in Mumbai

Behalve B-Boy Menno (Menno van Gorp) waren ook Stepper (Sjoerd Poldermans) uit Laren, Kid Colombia (Jeffry Verschoor) uit Den Haag en de Nijmeegse B-girl Mess (Marina Liskova) aanwezig in Mumbai. Stepper en Mess deden de donderdag voor de finale mee aan de Last Chance Cypher, de laatste kans om een plek in de finale te veroveren, maar redden het niet. Kid Colombia won vrijdag de Powermove Battle, waarin zes Indiase breakers het opnamen tegen hem en de Franse Lil Kev, beiden grote namen. 

Het breakingwoordenboek

Battle: twee of meer breakers nemen het tegen elkaar op, meestal in twee of drie rondes.

Crew: een groep breakers die samen trainen en elkaar ondersteunen. De bekendste Nederlandse crews zijn Hustle Kidz en The Ruggeds.

Toprock: de staande bewegingen waar breakers hun ronde vaak mee beginnen en waarmee ze hun eigen stijl laten zien. 

Footwork: bewegingen op handen en voeten

Powermoves: draaiende bewegingen waarvoor momentum nodig is, en vaak veel kracht in het bovenlichaam. Voorbeelden zijn windmills en flares

Freezes: de b-boy of -girl houdt een pose vast, vaak steunend op de armen.

Flips: rotaties als salto’s en flikflaks.

Signatures: zelfbedachte bewegingen. 

Burns: bewegingen waarmee de tegenstander wordt belachelijk gemaakt of geïntimideerd. 

‘Ik straal dominantie uit op de dansvloer.’ Lees hier hoe Menno van Gorp zich voorbereidde voor de Red Bull BC One. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden