Van Oudshoorn geeft filosofische overpeinzingen dramatische lading

J. Van OudshoornBeeld Letterkundig Museum te Den Haag

Dat er oorlogsdagboeken bestonden van J. van Oudshoorn (1876-1951), de sombere schepper van de roman Willem Mertens' levensspiegel (1914), was bekend. Biograaf Wam de Moor publiceerde er eerder fragmenten uit. Maar nu, na de dood van Van Oudshoorns biograaf, wordt de inhoud pas openbaar.

Na jaren in Berlijn te hebben gewerkt op de kanselarij van het Nederlands gezantschap, keerde Van Oudshoorn als wachtgelder terug naar zijn geboortestad Den Haag. In de oorlog komen hij en zijn Duitse vrouw op een bovenwoning terecht in het stadsdeel Bezuidenhout.

Eenzaamheid en getrouwd zijn kunnen heel wel samengaan, noteert hij uit eigen ondervinding in Dagboek 1943-1947. De filosofische overpeinzingen krijgen een dramatische lading als de schaarste toeneemt en de bomen, schuttingen en hekken uit het stadsbeeld verdwijnen: 'brandhout'.

Op 3 maart 1945 vindt het geallieerde bombardement op het Bezuidenhout plaats: 'Alle ramen aan voorgevel in duigen - tot 4 uur m.n. op portiek doorgebracht - bominslag na bominslag - van drie kanten door brandende huizen bedreigd.' Huilkrampen, flauwvallen ('drink eens oudje', noteert de bejaarde schrijver te hebben opgevangen), gaarkeuken, luchtalarm, 'volkomen geïsoleerd met z'n beiden'.

Non-fictie

J. van Oudshoorn, Dagboek 1943-1947.
Bezorgd door Jan Paul Hinrichs. Statenhofpers, 109 pagina's; €90.

De oorlog is net afgelopen, of Van Oudshoorn signaleert nog steeds bedelaars op de stoep en 'een chaos van de meest onbeduidende Hollandsche courantjes vol gemeenplaatsen', zoals het futloze orgaan Het Parool. Zo kennen we hem weer. Maar voor verrassingen zorgt hij ook, door bijvoorbeeld het prachtige 'blauwe licht' te beschrijven dat hij waarneemt als hij in zijn ogen gewreven heeft en ze nog gesloten houdt.

Binnen afzienbare tijd volgt Dagboek 1934-1943. Dat wordt intekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden