Van oerknal tot nu

De geschiedenis als degeneratie: het einde der tijden is nabij

Marcel Hulspas

Een geschiedenis van de aarde in 480 bladzijden, zou Nederland daarin een rolletje spelen? Niet echt: één alinea, op pagina 349, over de bouw van grote slagschepen in de stad Hoorn: 'Ideaal voor verre reizen waarop vloten met Spaanse schatten veroverd konden worden.' De Britse dictator Oliver Cromwell besloot dezelfde schepen te gaan bouwen, en door de opkomst van de Britse marine kwam de Spaanse koning Filips II in financiële problemen. Tot zover onze bijdrage aan de wereldgeschiedenis.

Desondanks blijft er veel te genieten. Lloyd springt vlotjes van de ene beschaving naar de andere, wijst dan weer terug en dan weer ver vooruit, zodat de lezer werkelijk doordrongen raakt van de grote samenhang van de menselijke geschiedenis. Hij heeft daarbij een goed gevoel voor de grote lijnen en veelzeggende details.

Uitglijers zijn in een dergelijk pretentieus boek onvermijdelijk. Op vrijwel elke bladzijde staat wel een bewering waartegen een vakhistoricus bezwaar mag maken. Zo schrijft Lloyd dat de snelle opmars van de islam veroorzaakt werd doordat de onderworpen volken zich zo gemakkelijk tot dat geloof konden bekeren. Dat bekeren gebeurde in feite vaak pas eeuwen later.

Volgens Lloyd wilde Otto von Bismarck dolgraag Duitse koloniën hebben. Maar Bismarck gaf niets om Afrika. En dan is er de opmerking dat Hitler in 1933 begon met 'massale sterilisaties'. Opmerkelijk is verder dat Lloyd een wel heel zwart beeld schetst van het Romeinse Rijk. Volgens hem was dat een 'op geweld en groei gebaseerde beschaving' waarin 'de rijke heersende klasse' haar levensstandaard alleen kon handhaven door 'meedogenloze onderdrukking'. Waarom juist de Romeinen deze uitbrander krijgen, is een raadsel.

Minstens zo opmerkelijk is dat Lloyd over primitieve volken niet veel meer gelezen lijkt te hebben dat The Golden Bough van James Frazer (inmiddels ruim een eeuw oud), en de romantische reisverslagen van Laurens van der Post. Die volken zijn ecovriendelijk, wijs, altijd gastvrij en ga zo maar door. Ondertussen drijft het westerse kapitalisme, in combinatie met onze kortzichtigheid, de wereld in de richting van de afgrond. Er zijn, naar het schijnt, scholen in Vlaanderen die Lloyds boek gebruiken als leerboek. Arme kindertjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden