Van morbide details tot het omringende landschap, Da Messina schilderde een klein meesterwerk

Kunst - Galerij Prins Willem V

Dit kleine meesterwerk wekt de indruk dat Da Messina de betrokkenen interviewde voor hij met schilderen begon. Specifiek en inventariserend, zo ogen zijn bijbelstukken, 'alsof hij woorden drukte'.

Antonello da Messina: De kruisiging van Christus, 1475. Beeld Hugo Maertens

U moet weten van Galerij Prins Willem V. De kunstzaal tegenover het Buitenhof kent een boeiende, maar weinig bekende geschiedenis. Zij werd in 1774 gebouwd in opdracht van Prins Willem V van Oranje Nassau, 's lands eerste openbare kunstkabinet: een bomvolle zaal met schilderijen van de grote mannen van weleer, met Potters De Stier als het bekendste. Het was geen lang leven beschoren. In de Franse tijd ging de galerij op de schop. De collectie ging als roofbuit naar Parijs, het gebouw werd een schermschool. Pas in 1977 heropende het als kunstgalerij, zij het nu als dependance van het Mauritshuis.

Je kunt zeggen: Willem V is het best bewaarde geheim van Den Haag. Of: Willem V kampt met een imagoprobleem. Het grote publiek laat het links liggen. Om de plek meer bekendheid te geven, wordt elk najaar een bruikleen in huis gehaald, een Italiaan. Eerder was dat een Caravaggio en een Mantegna, nu is dat een Da Messina uit het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen.

Antonello da Messina (1430-79) was een 15de-eeuwse schilder afkomstig uit de havenstad Messina, Sicilië. Hij werd opgeleid in Napels; daar zag hij, of niet, Van Eyck c.s. Hij schilderde portretten zo koel als de winter zelf en bijbelstukken, ruimtelijke, kijkdoosachtige constructies. In John Bergers essay Krakow merkt een vriend van Berger op dat Da Messina schilderde 'alsof hij woorden drukte' en dat is de spijker op z'n kop. Specifiek en inventariserend, zo ogen Da Messina's bijbelstukken. De Kruisiging van Christus ook. Op de knekelberg zien we de bekende figuren: Maria, Johannes en Jezus, met aan diens weerszijden twee erotisch ogende veroordeelden - de een dood, doch nabloedend, de ander kronkelend als een paling in een emmer. Verder weg: Romeinse soldaten te paard, opgetogen na de gedane arbeid. Daarvoor: een uil, een konijn, slangen. Het tafereel is een demonstratie in aanschouwelijkheid. Het wekt de indruk dat Da Messina de betrokkenen interviewde voor hij met schilderen begon.

Beeldende kunst

Galerij Prins Willem V, Den Haag, t/m 7/1.

'En die kerel links van Christus, droeg die óók een onderbroek?'

'Een onderbroek, jazeker.'

'En had die onderbroek losse of strakke pijpjes?'

'Losse. Nee: strakke. Zeg, waarom wil je dit eigenlijk weten?'

Het resulteerde in een klein meesterwerk, afstandelijk en dichtbij tegelijk. Mooi zijn de sprekende en morbide details: de kruipende slang in de holtes van de schedel, de steun zoekende voeten van de veroordeelde, en minstens zo mooi is het omringende landschap, de uitnodigende diepte ervan, de gastvrijheid waarmee het zich uitstrekt. Je oog kan het uitwandelen, over bruggen en langs verbaasd kijkende wachttorens, helemaal tot aan die diepblauwe baai. Mocht u me zoeken, dat is waar ik ben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.