'Van lof kan ik mijn personeel niet betalen'

Na 442 jaar komt een einde aan een unieke collectie sieraardewerk van Koninklijke Tichelaar Makkum. Het oudste familiebedrijf van Nederland kampt al enige jaren met teruglopende verkopen. Zowel het klassieke aardewerk als het eigentijdse design waarop de fabriek zich de afgelopen jaren richtte, verdwijnt uit de winkel.

B-servies van Hella Jongerius; dit servies wordt straks wel nog gemaakt. Beeld Studio Marten Aukes

'Wij produceren op een ambachtelijke manier, waarbij elk voorwerp met de hand wordt beschilderd. Ook investeren wij enorm in de ontwikkeling van nieuwe technieken', aldus directeur Jan Tichelaar. 'Maar door de research en de handmatige productie zijn de verkoopkosten van zulke designobjecten te hoog om voldoende afzet te genereren.'

Bord, Marcel Wanders Beeld Studio Marten Aukes

Koninklijke Tichelaar Makkum (KTM) was een van de eerste bedrijven die traditioneel ambacht combineerden met het zogeheten Dutch Design. 'We kregen daarvoor ook alle lof. Maar van lof kan ik mijn personeel niet betalen', aldus de elfde generatie Tichelaar in het bedrijf. Dit najaar was er een tweede ontslagronde in anderhalf jaar tijd; er werken nu nog 53 mensen bij de aardewerkfabriek. Er is een extern algemeen directeur aangetrokken, Jan Tichelaar richt zich op de creatieve en technische ontwikkeling.

Vijftien jaar geleden schakelde Tichelaar over naar eigentijds design van Nederlandse ontwerpers als Marcel Wanders en Studio Makkink & Bey, omdat de vraag naar ouderwets handbeschilderd sieraardewerk stokte. De nieuwe collectie bestond uit avontuurlijke, maar functionele gebruiksvoorwerpen. Het servies Non-temporary uit 2005 van Hella Jongerius bijvoorbeeld is slechts gedeeltelijk beschilderd en geglazuurd; een detail van de vazen en borden blijft 'naakt', waardoor de fryske giele, de karakteristieke gele klei uit de Friese weilanden rond Makkum, zichtbaar blijft. Elk servies is zo de verbeelding van een vernieuwend maakproces en bovendien uniek.

Slechts een bescheiden deel van de collectie wordt overgenomen door Thomas Eyck, een designlabel gespecialiseerd in ambachtelijk design. 'Het aardewerk van Tichelaar is uniek historisch erfgoed. Dat moet behouden blijven', geeft Eyck als zijn beweegreden. Het designlabel heeft zijn oog laten vallen op 'hooguit vijf tot tien' ontwerpen van Studio Job en Hella Jongerius. Deze sterk uitgedunde collectie zal overigens wel worden geproduceerd in de aardewerkfabriek in Makkum. Tichelaar: 'Wij zijn dan uitvoerend producent voor Thomas Eyck, dat bepaalt wat en in welke oplage wordt vervaardigd. Het merk Tichelaar houdt op te bestaan.'

De restanten van het traditionele aardewerk, van tulpenvazen in Delfts blauw tot plooischotels, kraaikommen en kandelaars, zijn nu al alleen nog te koop bij Eyck. Van eigentijdse producten als de tegelkachel van Dick van Hoff of sieraden van Alexander van Slobbe wordt de productie door Tichelaar gestaakt, tenzij de fabriek in Makkum de voorwerpen in opdracht en in substantiële volumes kan maken.

De aardewerkfabriek gaat zich richten op projecten die worden gedaan in opdracht van bijvoorbeeld kunstenaars of architecten. Zo leverde KTM een bijzondere wigvormige gevelsteen voor de prijswinnende uitbouw van museum De Fundatie in Zwolle. Momenteel wordt een speciale buitentegel van porselein ontwikkeld voor het Victoria & Albert Museum in Londen, in opdracht van het internationale architectenbureau Amanda Levete Architects. Tichelaar: 'Dit zijn complexe opdrachten die veel research en innovatie vereisen. Hierin blinken wij nog steeds uit en dat willen we blijven doen.'

Non-temporary, Hella Jongerius Beeld Studio Marten Aukes
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden