Van Lieshout's Schuldig kind is ontroerend maar ook vaak grappig

Ontroerend, soms keihard en schokkend en ook vaak grappig schrijft Ted van Lieshout over vieze plekken en smerige dingen.

Ted van Lieshout pleit niemand vrij, ook het kind niet.Beeld Jacob Aue Sobol / Magnum Photo

'Hij begon meteen mijn benen te strelen, heel teder en zacht, zo ontzettend lief, dat ik plotseling niet meer kon zeggen dat het niet mocht. Hoe kun je nou iemand verbieden om lief te doen? Dat kan toch niet? Toch wilde ik eigenlijk niet aangeraakt worden door een debiel. Ik dacht dat hij vanzelf zou merken dat ik het eigenlijk niet wou, maar dat deed hij niet. Ik denk, eerlijk gezegd, dat ik ook niet heel duidelijk ben geweest.'

Je moet goed zoeken in de Nederlandse literatuur naar een passage zoals die hiernaast, die zo helder de tegenstrijdige gevoelens blootlegt van een naar aandacht hunkerend kind dat wordt misbruikt. Hij weet heus wel dat hij iets verkeerds doet. En die ander ook, de zwakbegaafde schoonmaker die telkens zijn zwembadhokje in kruipt. Het mag niet, het is slecht en moet stoppen maar hij vindt het ook fijn. Wat moet hij doen, de viespeuk aangeven? Dan is het zíjn schuld dat die arme drommel wordt ontslagen.

Pedofilie

Weinig onderwerpen zijn zo brandbaar als pedofilie. Weinig schrijvers durven het aan. Ted van Lieshout, ook nog eens bekend als kinderboekenschrijver, had wel de moed. Dat heeft hij geweten. In zijn autobiografische roman Mijn meneer (2012), zijn eerste boek voor volwassenen, beschreef hij een relatie tussen een jongen van 11 en een volwassen man. Het boek veroorzaakte veel deining.

Er was lof in de literaire wereld, omdat hij de gevoelens van het jongetje en de volwassen man zo onbevangen toonde en hij de - langzaam ontsporende - vriendschap beschreef als iets dat nu eenmaal gebeurde.

Van Lieshout werd ook aan de schandpaal genageld. Hij zou seks met kinderen goedpraten. Erger, hij zou er zelf wel zo eentje zijn, en kreeg fanatieke pedojagers achter zich aan. Op een website zag hij een kinderlokkersymbooltje achter zijn naam. Wat zouden kinderen, die voor hun spreekbeurt informatie zoeken over hun lievelingsschrijver, daarvan denken?

Nuances

In praatprogramma's en ingezonden stukken moest hij uitleggen dat hij pedofilie afkeurde, en zelf géén pedofiel was maar een misbruikt kind. Hij wilde, sprekend uit ervaring, nuances aanbrengen in een tijd waarin de volkswoede zich massaal keert tegen pedofielen.

Dat het zo liep na de publicatie van Mijn meneer weten we uit de opvolger daarvan, Schuldig kind. Daarin lezen we hoe het Ted, nadat hij de vriendschap met 'zijn meneer' heeft beëindigd - toen de man te ver ging - in zijn puberteit is vergaan.

Het had weinig gescheeld of Schuldig kind was nooit uitgegeven. De schrijver legde het manuscript in een la. 'Ik vind', schrijft hij in zijn nawoord, 'dat ik met mijn verhaal bestaande vooroordelen eerder bevestig dan ontkracht. Moreel kan ik daar niet goed mee overweg (...).' Toch moest hij deze 'persoonlijke getuigenis' afleggen.

Hoerenjongen

Het is de literaire vorm die Schuldig kind bijzonder maakt. Die vorm maakt het de schrijver mogelijk om alle uithoeken van hoofd, hart en geweten te verkennen, ook de geniepigste en meest gênante. Het is een dialoog tussen de 15-jarige jongen Ted en zijn latere ik, de 59-jarige schrijver Van Lieshout. Het tweegesprek, dat nergens de pretentie heeft geloofwaardig te zijn, geeft lucht aan het verhaal. Het is een hulpmiddel om in de huid van de 15-jarige te kruipen en te onderzoeken wat hem bewoog, én aan volwassen zelfonderzoek te doen.

De volwassene is geen halfzachte interviewer. Hij perst het verhaal van zijn bijna-ontsporing er wel uit bij zijn jonge ik. Hoe de jongen die op een meisje lijkt - de jongen op het omslag - , niet van voetballen houdt en slechte cijfers haalt op school, ontdekt dat hij homo is. Niemand mag dat weten. Hij wordt tóch al gepest op school. Om zijn chanteurs tevreden te stellen jat hij geld van zijn moeder, of spullen in winkels. Een nóg snellere manier om geld te verdienen is meegaan met 'mannen in de nacht' en hen aan hun gerief laten komen. Sinds zijn vriendschap met zijn meneer ziet hij welke mannen zulke verlangens hebben. Hij komt op vieze plekken en doet smerige dingen.

'Ben je eigenlijk niet gewoon een hoerenjongen?', vraagt de oudere Ted. 'Net als u dan', repliceert de jongere. 'U deed het toen u jong was. Misschien doet u het nog steeds en bent u een ouwe hoer.' Maar ondanks zijn harde toon wéét oude Ted dat jonge Ted op zoek ging naar liefde, maar alleen seks vond.

Rollen omgedraaid

In het laatste hoofdstuk zijn de rollen omgedraaid. Dan vraagt de jongen waarom de schrijver zonodig wéér een boek over zijn jeugd moet schrijven. Blijkbaar zoekt die stokoude man nog steeds aandacht. 'Je hebt zo'n vijfenveertig jaar om eraan te wennen', zegt de oudere afgemeten.

Van Lieshouts vrees dat hij vooroordelen bevestigt is onterecht: zijn verhaal is veel meer dan een pro- of contra-bijdrage aan het debat. Het is een schitterend boek geworden. Ontroerend, soms keihard en schokkend, en gelukkig ook vaak grappig. Van Lieshout pleit niemand vrij, ook het kind niet. Dat is weliswaar beslist niet schuldig, maar voelt zich wel schuldig én medeplichtig. Als je die gevoelens ontkent, schrijft Van Lieshout terecht, neem je die kinderen niet serieus.

Ted van Lieshout. Schuldig kind. Fictie. Querido; 216 pagina's; euro 18,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden