Van Leth als pleitbezorger van de verhalende choreografie met de klassieker Carmen

'Dans die puur om beweging of schoonheid draait: prima. Maar dans die iets wil vertellen, moet helder zijn'

Van Leth maakt van Carmen een tegendraads dansstuk, wat betekent dat je het gewoon kunt vólgen. 'Dans die iets wil vertellen, moet helder zijn. Niet van die vage concepten. Ik wil me als toeschouwer niet dom voelen.'

Repetities voor De zaak Carmen in de gymzaal van een Haagse basisschool. Lonneke van Leth (midden, in rood) maakt de choreografie en verzorgt de titelrol. Beeld Tom Janssen

Daar gaat ze, in hoge lifts, van hand tot hand. Al die mannen willen haar graag vasthouden, maar zij wil dóór. 'Hoppa, hai! En, nee! Hoppa hai!'

De zaak Carmen

25 t/m 27/8
Zuiderstrandtheater, Scheveningen (daarna tournee)

Terwijl choreograaf Lonneke van Leth door de lucht golft - in haar nieuwe productie De zaak Carmen danst ze zelf de titelrol - legt ze de dansers het gevoel achter haar bewegingen uit. Carmen vindt alle aandacht heerlijk, maar is ook snel verveeld en wil zeker niet worden geclaimd. Als Van Leth even later op het plein voor de Haagse basisschool waar ze gratis in de gymzaal mag repeteren haar zelfgemaakte pasta eet, grijnst ze. 'Als je adoratie moet voelen, is dit het wel, toch?'

Ze wilde graag nog een keer het toneel op 'voor het niet meer kan' - ze is 41 en moeder van een 3-jarige - en de rol van Carmen past haar. Misschien niet haar kortgeknipte koppie, waarin geen cassiabloem zou blijven steken zoals bij het verleidelijke, eigengereide zigeunermeisje uit Bizets beroemde opera, maar wel haar lef; ook Van Leth doet wat ze wil.

Tegen de stroom in van wat en vogue is in de moderne dans, is zij een vurig pleitbezorger van verhalende choreografieën. Vandaar dat zij klassiekers als Romeo en Julia, Het zwanenmeer en De Odyssee bewerkte, net als De zaak Carmen groots gemonteerde voorstellingen, inclusief nieuw gecomponeerde livemuziek.

Beeld Tom Janssen
Beeld Tom Janssen

'Vaak begrijp ik dansvoorstellingen niet, terwijl dans nota bene mijn vak is. Dans die puur om beweging of schoonheid draait: prima. Maar dans die iets wil vertellen, moet helder zijn. Niet van die vage concepten. Ik wil me als toeschouwer niet dom voelen.'

Bij Van Leth duwt tekst het verhaal vooruit en is de choreografie in de kern realistisch: vereist een locatie, bijvoorbeeld een nachtclub, veel volk, dan zie je veel volk. Het is ook waarom ze een groot aantal (ervaren) amateurs heeft gecharterd: geld voor zo veel professionals heeft ze niet.

Deze keer wilde Van Leth spanning, iets wat ze in voorstellingen voor volwassenen - anders dan in jeugdvoorstellingen - vaak mist. En dus boog ze Carmen, een verhaal over passie en moord, om naar een thriller. Compleet met de crime passionnel door Don José aan het begin en niet aan het eind van het stuk (zoals in de opera). Er zijn parallelle scènes, waarin het publiek naderend onheil ziet dat de personages niet zien. Er loopt een archetypische rechercheur rond (gescheiden, met drankprobleem), die tevens optreedt als verteller.

Leesbare dans

Choreograaf Lonneke van Leth (41), die producties voor zowel kinderen als volwassenen maakt, zweert bij 'leesbare dans'. Die heeft volgens haar in de moderne danswereld 'een beetje vies imago' gekregen, terwijl toegankelijkheid juist ideaal is om de kunstvorm verder te emanciperen. 'Dat is nog altijd nodig. Er is wel veel dans op tv, maar dat zijn in feite videoclips, met een spanningsboog van slechts een paar minuten. Dans in het theater is een heel ander verhaal. Veel moeilijker.'

Beeld Tom Janssen

Het is een mooie rol voor acteur Juda Goslinga, buitenstaander en personage ineen. Bovendien wordt hij onderdeel van de zaak die hij moet oplossen, want ook hij raakt verslingerd aan Carmen, morsdood of niet.

Goslinga: 'Ik ben een variatie op de trouwe Don José, die het niet verdraagt dat Carmen hem inruilt voor macho Escamillo. Erger nog: ik word verliefd op een lijk. De strekking? Carmen is een gevaarlijke vrouw die je laat leven. Wij mannen hebben haar nodig om echt interessant te worden.'

Carmen maakt dus de man. Door haar voelt hij zich 'geil, grappig, spannend'. Maar er is een grens. 'Een man wil aan het eind van de dag ook rust thuis', horen we Goslinga in het stuk zeggen.

Die dubbelheid karakteriseert ook Carmen. Het vrouwbeeld dat Van Leth met haar neerzet, gaat van femme fatale en demonische half-vrouw, half-stier tot moederfiguur die niet zou misstaan in een piëta.

Van Leth: 'Carmen lijkt op veel vrouwen die ik ken: niet gebonden willen zijn, hedonistisch leven en toch ook huisje-boompje-beestje willen. Bij Carmen overwint uiteindelijk de behoefte aan autonomie. Dat is het grote verschil met de mannen om haar heen. Zij volgt haar verlangens en zegt al bij voorbaat: ik ben vrij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.