reportages

Van koeien naar kunst: zo kan een beeldentuin ontstaan. ‘Het gaat niet om wat mooi is’

Werk zonder titel van André Volten, de grootste sculptuur op het Landgoed Anningahof bij Zwolle.  Beeld Natascha Libbert
Werk zonder titel van André Volten, de grootste sculptuur op het Landgoed Anningahof bij Zwolle.Beeld Natascha Libbert

Kunstverzamelaar Hib Anninga noemt zijn beeldenpark bij Zwolle een uit de hand gelopen hobby. Ook Stasja Goedbloed en Arthur Broek op Goeree-Overflakkee hebben geen vastomlijnd plan. ‘Het plezier is de ontdekkingstocht.’

Landgoed Anningahof in Zwolle

Telkens als hij op de grote maaier zit om het gras te kortwieken, ‘ontmoet’ Hib Anninga (80) alle beelden op zijn buitenplaats aan de rand van Zwolle. Onder het maaien bedenkt hij welke er volgend seizoen moeten wijken. ‘Dit jaar heb ik 31 van de 94 beelden gewisseld’, zegt de initiatiefnemer van het vijf hectare tellende Landgoed Anningahof. ‘Zo’n besluit is niet altijd eenvoudig, maar het houdt me scherp. En voor bezoekers blijft het park ook elk jaar interessant.’

In 2004 opende boerenzoon Hib Anninga zijn particuliere beeldenpark. ‘Het gaat om de combinatie van cultuur en natuur’, zegt hij op een terras aan een van de vijvers. Op het water dobbert een metersgrote witte kop, een zelfportret van Levi van Veluw dat oogt als een dodenmasker. Een van zijn favorieten dit seizoen is een granieten beeld van Gertjan Evenhuis. Twee mannen staan tegen elkaar te schreeuwen, terwijl ze elkaar een hand geven. ‘Het is helemaal van deze tijd van grof taalgebruik en lange tenen.’ Een beeld moet zeggingskracht hebben, het gaat niet om wat mooi is. ‘Dat heb je snel gezien.’

Hib Anninga: . ‘Dit jaar heb ik 31 van de 94 beelden gewisseld. Zo’n besluit is niet altijd eenvoudig, maar het houdt me scherp.’ Beeld Natascha Libbert
Hib Anninga: . ‘Dit jaar heb ik 31 van de 94 beelden gewisseld. Zo’n besluit is niet altijd eenvoudig, maar het houdt me scherp.’Beeld Natascha Libbert

Anninga woonde achttien jaar in Amsterdam. Hij was adjunct-directeur op het hoofdkantoor van ABN. ‘In die tijd bezocht ik galeries en musea en ben ik zelf kunst gaan verzamelen. Rond mijn pensioen schonken mijn ouders me de grond van hun boerderij. Ik heb toen de bedrijfsgebouwen van ze gekocht.’

Vroeger graasden hier koeien, nu zijn er vijvers, graslanden, weidebloemen, heesters en hoge bomen. Anninga noemt de beeldentuin ‘een uit de hand gelopen hobby’. Uitgangspunt is de Nederlandse hedendaagse beeldhouwkunst van 1980 tot nu. Naast werken van ‘oude meesters’ (Armando, Shinkichi Tajiri) is er werk van ‘grote namen’ (Henk Visch, Hans van Bentem) en van ‘jong talent’ (Levi van Veluw, Maartje Korstanje). Beeldhouwers zijn fantastische mensen, vindt Anninga. ‘Wat minder pietluttig dan schilders. Vrijer en gemakkelijker in de omgang.’

Het grootste beeld is 12 meter hoog en 24 meter lang – een monumentaal werk van André Volten (1925-2002). ‘Het stond sinds 1985 voor het Europees Octrooibureau in Den Haag, maar bij de nieuwbouw in Rijswijk was er geen ruimte voor’, vertelt Anninga. ‘Ze zochten een nieuwe bestemming en ik ben er trots op dat ze deze plek hebben gekozen.’

Rob Sweere, Growing my own Wood op Landgoed Anningahof.  Beeld Natascha Libbert
Rob Sweere, Growing my own Wood op Landgoed Anningahof.Beeld Natascha Libbert

Het had overigens weinig gescheeld of de bureaucratie had het beeldenpark al direct om zeep geholpen. Bij de plaatsing van het allereerste beeld stond de gemeente Zwolle op de stoep. Anninga moest eerst een bouwvergunning aanvragen voor de 3 meter hoge Omega met frivole krullen van Luk van Soom. Precies zoals je dat voor een huis zou doen, met voor- en zijaanzichten, maatvoering en wat niet meer.

‘Ik zei: als elk beeld zo’n berg papier betekent, dan begin ik er niet aan. Moet ik dan straks ook weer een sloopvergunning aanvragen als ik het weer weghaal? Spoedig kwam het antwoord: je kunt je gang gaan, maar we gaan je wel controleren.’

Rond 2009 dreigde het einde voor het beeldenpark – de provincie Overijssel plande een vierbaansweg dwars over het landgoed. Anninga zou de helft van zijn grond moeten afstaan. Het leidde tot jarenlang getouwtrek, ‘een vervelende tijd voor alle betrokkenen’. Maar nadat Anninga in 2015 de Zilveren Anjer had gekregen voor zijn rol als moderne mecenas, leek er schot in de zaak te komen.

Anne Wenzel, Under construction. Beeld Natascha Libbert
Anne Wenzel, Under construction.Beeld Natascha Libbert

‘Op het Paleis op de Dam zat ik tussen prinses Beatrix en koning Willem-Alexander. In toespraken kwam de kwestie ter sprake. De commissaris van de koning en andere belangrijke lieden zaten ook in de zaal. Hoe dan ook, kort daarna bereikten we gelukkig overeenstemming over een grondruil.’ Hib Anninga denkt met plezier terug aan de ‘bekroning’ in het paleis. ‘Dat was een belevenis die me meer deed dan ik had verwacht.’

In 2017 heropende de commissaris van de koning het deels verplaatste landgoed. Er waren onder meer 35 duizend bomen en struiken geplant. Later dit jaar wordt de nieuwe provinciale weg in gebruik genomen. Het beeldenpark heeft daar geen last van, dankzij een 5 meter hoge beplante wal. ‘Het landgoed is weer even groen en groot als voorheen’, zegt Anninga, ‘en de hoofdroute voor mijn deur wordt een stille B-weg.’

Beeldentuin Achter de Westduinen op Goeree-Overflakkee

Het lijkt wel alsof de gele, oranje en blauwe partytent in de tuin van Stasja Goedbloed en Arthur Broek op hoge hakken staan of door hun hoeven zijn gezakt. Alsof het driemanschap na een nacht doorhalen de weg terug naar huis is kwijtgeraakt. Het zijn stalen sculpturen van het Rotterdamse designcollectief Rotganzen.

Iets verderop, in een zee van wilde bloemen, staat de Satzmachine, een van de ‘geluidshuizen’ van Nico Parlevliet. Aan lange stelen van bamboe zitten hulzen gevuld met zaden. Hoe feller de zon schijnt, hoe fanatieker ze op en neer deinen. Ook de bewegingen van voorbijgangers beïnvloeden de ritmes en de geluiden van de installatie.

Stasja Goedbloed en Arthur Broek: ‘De beelden moeten passen in de tuin en de tuin moet iets toevoegen aan de beelden.’ Beeld Natascha Libbert
Stasja Goedbloed en Arthur Broek: ‘De beelden moeten passen in de tuin en de tuin moet iets toevoegen aan de beelden.’Beeld Natascha Libbert

De achtertuin van Stasja Goedbloed (71) en Arthur Broek (65) in Ouddorp staat bekend als Beeldentuin Achter de Westduinen. Dit seizoen zijn er tientallen sculpturen van veertig kunstenaars uit binnen- en buitenland. Staand op het gras of hangend aan een boomtak, tegen een speciaal gemetseld muurtje of verstopt in een Japans aandoend bed van mos. Van de robuuste, vacuüm getrokken roestvrijstalen zuilen van Ewerdt Hilgemann tot de fragiele glazen zeepbellen van Marinke van Zandwijk.

In 2008 verhuisden Goedbloed en Broek van Dordrecht naar de kop van Goeree-Overflakkee. Zij verkocht haar reïntegratiebedrijf, hij bouwde zijn werk als architect af. ‘We hadden hier al langer een vakantiehuisje, maar werden verliefd op dit huis en vooral deze tuin’, vertelt Arthur Broek. ‘Die was destijds trouwens nog behoorlijk overwoekerd.’

Op het Zuid-Hollandse eiland kregen ze tijd voor hun grote passies: koken en tuinieren. Zij volgde een koksopleiding aan de Ballymaloe Cookery School in Zuid-Ierland, hij ontwierp fraaie prieeltjes en paviljoens in de tuin. Geregeld ontvingen ze gasten aan hun ‘aanschuiftafel’ voor een goed glas en een dito maaltijd. Tussen de eerste en tweede gang gaven ze steevast een rondleiding door de tuin. Een van de gasten zei: deze plek zou geknipt zijn voor beelden.

Rein Dool, Walking man, in de duinen bij beeldentuin Achter de Westduinen.  Beeld Natascha Libbert
Rein Dool, Walking man, in de duinen bij beeldentuin Achter de Westduinen.Beeld Natascha Libbert

In 2012, tijdens een reis door Namibië, leerden ze de Duitse kunstenaar Dörte Berner kennen, die al vijftig jaar aan de rand van de Kalahari-woestijn woont en werkt. Haar figuratieve beelden maakten grote indruk op het stel. Van het een kwam het ander. Beeldentuin Achter de Westduinen is inmiddels toe aan het zevende seizoen.

Een poëtische plek die meeverandert met de golfslag van de seizoenen, zo noemen ze het zelf. Er is geen rode draad in de collectie en selectie. ‘De beelden moeten passen in de tuin en de tuin moet iets toevoegen aan de beelden’, zegt Stasja Goedbloed. ‘Een groot deel van ons plezier is de ontdekkingstocht, het contact met kunstenaars en bezoekers.’ De rode draad is eerder een punt die naar alle kanten uitdijt, vult Arthur Broek aan, ‘geen rechte weg van a naar b’.

Je komt hier voor de kunst en voor de rust. ‘We willen liever geen groepsbezoeken, dan zijn de mensen vooral op elkaar gericht’, zegt Goedbloed. Gasten zijn op donderdag tot en met zaterdag welkom voor een wandeling én een rijke lunch. Op zondag is de tuin gesloten – dan respecteren ze de zondagsrust van de gelovige inwoners van Ouddorp.

Herbert Nouwens, Peniche Beeld Natascha Libbert
Herbert Nouwens, PenicheBeeld Natascha Libbert

Het kan hier aan zee flink stormen, maar de één hectare metende tuin ligt beschut tussen schurvelingen of ‘hoagtes’. Deze met gras en heesters beplante zandwallen, die verder alleen in Normandië en Noord-Portugal te vinden zijn, dienen in Ouddorp al eeuwenlang als erfscheiding. Achter in de tuin leidt een houten trap naar een veranda op de zandwal. Boven wacht een verrassend uitzicht over de Westduinen.

In deze hobbelige duinen zonder struweel, met droge toppen en natte valleien, staat nog één beeld opgesteld, de Wandelende Man van Rein Dool. ‘We mogen één keer per jaar het duingebied in om te wisselen’, zegt Arthur Broek. ‘Een medewerker van het Zuid-Hollands Landschap wijst precies aan hoe we door het gebied kunnen laveren zonder kwetsbare vegetatie, nesten of holen te beschadigen.’

De beeldentuin wil graag meer samenwerken met de landschapsbeheerders. ‘Kunst en natuur kunnen een harmonieus geheel vormen, maar er is toch wel huiver’, zegt Arthur Broek. Van elk toegangskaartje gaat 50 cent naar het Zuid-Hollands Landschap. ‘Hopelijk kunnen we in de toekomst meer samen met ze doen.’

Landgoed Anningahof, Zwolle. T/m 31/10, woensdag tot en met zondag, 13.00-18.00 uur.

Beeldentuin Achter de Westduinen, Ouddorp. T/m 18/9 op donderdag, vrijdag en zaterdag, 11.00-17.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden