Van Hove maakt rijpe 'Streetcar' in New York

Ja, Madonna had inderdaad de rol van Blanche willen spelen, en nee, Brad Pitt heeft zich niet gemeld voor de rol van Stanley....

Van Hove heeft 150 acteurs zien langskomen tijdens de audities voor de drie hoofdrollen voor deze New Yorkse productie. Daaronder bevonden zich een aantal filmacteurs van naam en faam, want in de Verenigde Staten is het spelen van een toneelrol op Broadway zeer statusverhogend, ook al is de betaling slecht.

Van Hove: 'Elizabeth Marvel, die Blanche speelt, had ook drie dagen kunnen filmen voor een tv-serie en zou daarmee meer hebben verdiend dan met al die weken dat ze nu in A Streetcar staat.'

A Streetcar namend Desire is Van Hovens tweede regie in New York, nadat hij bij de NY Theatre Workshop in 1997 met veel succes Eugene O'Neills More Stately Mansions regisseerde. De band tussen Van Hove en de NY Theatre Workshop heeft ertoe geleid dat de New Yorkse groep in 2000 naar het Holland Festival komt voor een coproductie met het Zuidelijk Toneel.

Williams' A Streetcar named Desire behoort tot de grote toneelstukken van deze eeuw en is nog steeds uitermate meeslepend. In ieder geval in Van Hoves regie, die compleet voorbij gaat aan de couleur locale van het Amerikaanse Zuiden.

Het stuk speelt zich oorspronkelijk af in New Orleans, tussen het verleden van southern belles en veranda's en het heden van een stinkende stad met mannen die zuipen en poker spelen. Van Hove maakte van De Tramlijn die Verlangen heet in 1995 bij het Zuidelijk Toneel een omstreden en memorabele voorstelling. Het stuk trok lange tijd uitverkochte zalen, niet in de laatste plaats door Chris Nietvelt, die met haar rol van Blanche Dubois theatergeschiedenis schreef.

In Van Hoves visie werd De Tramlijn een wrede oorlog tussen de seksen, verbeeld in een buitengewoon agressieve, overdonderende voorstelling waarin stoelen, kratten bier en stapels borden aan stukken werden geslagen, de acteurs elkaar voortdurend besprongen en over de houten vloer sleurden en waarin vooral veel in bad werd gegaan. Midden op het podium stond een ouderwetse badkuip waarin de spelers regelmatig kopje ondergingen om de hitte uit hun lijven te verjagen en de op hol geslagen zenuwen te kalmeren.

Die badkuip staat er weer, nu in de New York Theatre Workshop, een toonaangevend off-Broadwaytheater. Behalve de badkuip nam Van Hove ook vormgever Jan Versweyveld en muzikant Harry de Wit mee. Gedrieën maakten ze hier een getrouwe remake, met twee grote verschillen: de ruimte en de acteurs.

De Nederlandse Tramlijn was een schouwburgproductie met een bijna performance-achtige allure en een zenuwslopende Chris Nietvelt, die de tragiek van Blanche angstaanjagend doorschijnend maakte. In New York zijn de spelers en de schaarse decorstukken veel dichter op elkaar gepakt. Blanche komt bij haar zuster Stella en zwager Stanley inwonen uit pure noodzaak. Ze heeft het familiekapitaal er doorheen gejaagd en ze is haar baan als lerares kwijt omdat ze het had aangelegd met een jongen van zeventien.

Heel haar leven is ze op zoek naar liefde en aandacht, zeker nadat haar eerste vriendje zelfmoord pleegde omdat hij homoseksueel was. Sindsdien hebben haar zenuwen het begeven en leeft ze in een fantasiewereld. Bij haar zuster wordt het er niet beter op, vooral vanwege de felle liefdesoorlog die Stella en Stanley voeren. Uiteindelijk wordt Blanche naar een gekkenhuis afgevoerd, met de klassieke slottekst: 'Wie u ook moge zijn . . . op de vriendelijkheid van vreemden heb ik mij altijd kunnen verlaten.'

Van Hove's New Yorkse Streetcar is in zeker opzicht evenwichtiger dan de Nederlandse, omdat de drie hoofdpersonen volstrekt gelijkwaardig zijn. Dat komt mede door de acteurs die op en top Amerikaans zijn, zich derhalve van een stevige stemtechiek bedienen, verbaal af en toe flink uithalen en niet van plan zijn zich door welk regieconcept dan ook te laten wegcijferen.

Deze Streetcar is misschien wel rijper en rijker, maar mist wat mij betreft toch de magie waar Blanche zelf zo op uit is: 'Ja ja, magie! Dat probeer ik de mensen te geven. Ik verdraai de dingen voor ze. Ik zeg niet de waarheid, ik zeg wat waar zou móeten zijn. En als dat zondig is, dan verdien ik maar de hel!'

Chris Nietvelt verdiende de hel, Elizabeth Marvel een Tony Award.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden