Van gevierd toneelspeler tot geestelijk wrak

Na twee geflopte Shakespeare-rollen denkt Simon Axler dat het uit is met zijn carrière: het begin Philip Roths nieuwe roman....

Hans Bouman

‘The Humbling is Roths dertigste boek’, meldt de uitgever droog op het omslag van de nieuwe, korte roman van Amerika’s grootste levende schrijver. Indrukwekkender is misschien het feit dat The Humbling al het zevende boek is dat Philip Roth deze eeuw publiceert, terwijl het achtste al is aangekondigd: het voor 2010 geplande The Nemesis.

Roth schrijft de laatste jaren of de dood hem op de hielen zit en in minstens één opzicht is dat ook zo. Nadat hij eerder in het non-fictiewerk Patrimony (1991) en de roman Sabbath’s Theatre (1995) over het overlijden van respectievelijk zijn vader en de ex-geliefde van hoofdpersoon Mickey Sabbath schreef, waarde de thematiek van dood en verval vervolgens uitvoerig rond in The Dying Animal (2001), Everyman (2006), Exit Ghost (2007) en Indignation (2008).

In The Humbling zet Roth deze lijn onverstoorbaar en bij vlagen indrukwekkend voort. Zijn hoofdpersoon is ditmaal de 65-jarige acteur Simon Axler. Of liever: ex-acteur, want na twee desastreuze Shakespeare-rollen – Macbeth en Prospero – is Axler ervan overtuigd dat hij het kwijt is.

Om de ellende compleet te maken, gaat Axlers vrouw ervandoor. Bang als hij is in het lege huis zelfmoordneigingen te krijgen, laat hij zich vrijwillig opsluiten in een psychiatrische inrichting en ondergaat daar diverse vormen van therapie.

In de inrichting ontmoet hij Sybil Van Buren, die een mislukte zelfmoordpoging ondernam toen ze ontdekte dat haar man incest pleegde met hun dochter. Ze vraagt Axler, half serieus, haar man te vermoorden. Sybil zal nog tweemaal opduiken en een grotere invloed op Axler hebben dan je op basis van haar muizige verschijning zou vermoeden.

Na enkele weken keert Axler terug naar huis, in de overtuiging dat hij nooit meer zal acteren. Alles lijkt te veranderen wanneer hij bezoek krijgt van een vrouw die hij twintig jaar niet heeft gezien. Pegeen is de dochter van een echtpaar collega-acteurs en heeft jarenlang een lesbische relatie gehad, totdat haar partner Priscilla besloot zich tot man te laten verbouwen. Dat laat haar verstoten vriendin niet op zich zitten. In een wat Irving-achtige zin schrijft Roth: ‘Als Priscilla een mannelijke hetero kon worden kon Pegeen een vrouwelijke hetero worden.’

Axler en de vijfentwintig jaar jongere Pegeen krijgen een relatie. Hij koopt nieuwe, uitgesproken vrouwelijke kleding voor haar en brengt haar de kneepjes bij van het vrijen met mannen. Zonder vuiltjes aan de lucht is de nieuwe situatie niet, want er is een kaapster op de kust in de persoon van de (vrouwelijke) decaan van de universiteit waaraan Pegeen werkt, die zich genoeg afgewezen voelt om tot stalking en middennachtelijke telefoontjes over te gaan. Ook Pegeens ouders zijn weinig enthousiast over het feit dat hun dochter het met een veel oudere man houdt, die bovendien in een inrichting heeft gezeten.

The Humbling bestaat uit drie delen. Het eerste (‘Into Thin Air’) beschrijft de val van Axler van gevierd acteur tot geestelijk wrak, het tweede (‘The Transformation’) zijn wederopstanding als gevolg van een relatie met Pegeen. Het derde (‘The Last Act’) begin met de even cynische als omineuze zin: ‘De pijn in zijn onderrug belette hem haar van boven of zelfs van opzij te neuken en dus lag hij op zijn rug en besteeg zij hem.’

In de pagina’s die volgen, zien we Axler voortgaan op de weg die hij insloeg toen hij Pegeen herschiep naar het evenbeeld van de ware heteroseksuele vrouw. Hij schept nu niet alleen een nieuw uiterlijk, maar stap voor stap een nieuw leven. In zijn verbeelding voert hij hele gesprekken met haar, laat zich door haar opdrachten geven, die hij vervolgens in de werkelijkheid uitvoert.

Langzaam groeit Axler in wat zijn voorlaatste grote rol zal blijken te zijn. Wanneer deze uiteindelijk niet brengt wat zijn verbeelding hem had beloofd, herpakt hij zich om in zijn laatste rol alsnog te gloriëren.

Roth heeft met The Humbling een elegant, somber, schrijnend boek geschreven dat niet alleen thematisch maar ook in zijn verhaalmotieven duidelijke verwantschap vertoont met ander recent werk, met name Exit Ghost. Werd in dat boek schrijver Nathan Zuckermann verliefd op een jonge vrouw die welbeschouwd meer aan zijn verbeelding dan aan de werkelijkheid was ontleend – in The Humbling bewijst Simon Axler tot zijn laatste snik dat de wereld inderdaad een schouwtoneel is.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden