Van Gennep zocht gretig en regelmatig de grenzen op van de documentairefilm

In alles was Hedda van Gennep naar eigen zeggen zwart-wit. Zelfs in haar kledingkeuze: 's winters droeg de programma- en documentairemaker altijd zwart, zomers altijd wit. Het typeerde de op 88-jarige leeftijd overleden grande dame van de Nederlandse documentairefilms. Bij haar was geen ruimte voor grijstinten, wel voor scherpe keuzes en een helder en strijdbaar verhaal.

Hedda van Gennep Beeld ANP Kippa

Dat verhaal was voor Van Gennep, weduwe van de bekende linkse boekenhandelaar en uitgever Rob van Gennep, er vaak een van grote betrokkenheid. Van dwarse inzichten en taboedoorbrekende vertellingen. En dan stond een groot deel van haar werk ook nog in het teken van de Tweede Wereldoorlog, waarin ze pas op haar 11de ontdekte dat ze een joodse moeder had. Haar grootouders werden in Auschwitz vermoord.

Herhaaldelijk probeerde Van Gennep de geschiedenis van '40-'45 te schetsen in reportages en portretten of 'Joderige werkjes' zoals zij die zelf noemde. Neem haar documentaire Het Oog van de Naald, over SS'er Alfons Zündler, die als bewaker van de Hollandsche Schouwburg Joden hielp ontsnappen aan deportatie. Of Elke Stip is Tien Joden, waaruit bleek dat ambtenaren van de gemeente Amsterdam meehielpen met het in kaart brengen van de joodse inwoners.

Aanvankelijk ambieerde Van Gennep, dochter van de surrealistische schilder Kor Postma, een carrière als actrice. Maar na 10 jaar vallen en opstaan bij het Amsterdams Toneelgezelschap en de Nederlandse Comedie koos ze ervoor het filmvak te leren bij Joop Geesinks Starfilms. Al zou ze op latere leeftijd nog eens opdraven als zichzelf in Paul de Leeuws komedie Filmpje en schitteren op de planken in De Vagina Monologen.

Ze werkte bij diverse omroepen samen met onder anderen Ageeth Scherphuis, Herman Wigbold en Koos Postema. Ook stond ze aan de basis van het VARA-programma Open en bloot, dat in 1974 als eerste openlijk over seks sprak. Presentator Joop van Tijn gebruikte daarin als eerste het woord 'neuken' op de Nederlandse tv.

Van Gennep maakte programma's over abortus, lesbisch moederschap, pornografie, de strijd tegen kruisraketten, vakbonden en asielzoekers. Daarbij zocht ze regelmatig en gretig de grenzen op. De VARA-leiding riep Van Gennep in 1987 op het matje omdat ze in de serie Op zoek zoenende homo's had getoond. Vlak daarna werd Van Gennep ontslagen bij de omroep en ging ze verder als onafhankelijke maker. Het leverde films over uiteenlopende onderwerpen op als Srebrenica of, zoals twee jaar geleden, de bekende Kriterion-bioscoop aan de Amsterdamse Roetersstraat.

Liefst toonde Van Gennep, die in 1989 de Clara Meijer-Wichmann-penning kreeg voor haar inzet voor de mensenrechten, geen tranen of goedkoop sentiment. Het verklaart waarom twee Koerdische kinderen bij het filmproject 26.000 gezichten, over uitgeprocedeerde asielzoekers, van haar niets in de camera mochten vertellen over hun vluchtverhaal. In plaats daarvan filmde Van Gennep hoe de twee minutenlang In Holland staat een huis zongen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden