Boekrecensie Bart van Es

Van Es laat met historische precisie en inzicht zien wat onderduiken met mensen doet (vier sterren)

Op een zomeravond in 1942 zit een moeder aan het bed van haar 8-jarige dochter. ‘Ik moet je een geheimpje vertellen’, zegt de moeder. ‘Je gaat een tijdje ergens anders heen.’

Een tijdje werd altijd. Lientje zou haar ouders nooit terugzien; ze werden naar een kamp gebracht en vermoord door de nazi’s.

Lien overleefde. Ze werd van het ene naar het andere onderduikgezin gesleept, maar het langst, ook na de oorlog, bleef ze bij de familie Van Es in Bennekom. Die beschouwt ze als haar familie, als haar ouders, de grootouders van haar kinderen, haar broers en zussen. Tot er in 1979 een rouwkaart op de mat valt. Lien en haar gezin staan er niet op. Het is een mokerslag: ze hoorde er tóch niet bij. Wat had ze verkeerd gezegd, of gedaan?

Bart van Es, hoogleraar letterkunde in Oxford, groeide op in Engeland, maar het verhaal over de Joodse Lientje die door zijn grootouders verborgen was gehouden, kende hij. Als Van Es Lientjes poëziealbum vindt, besluit hij Lien, inmiddels over de 80, in Amsterdam op te zoeken. Zij raken bevriend. Ze vertelt hem haar verhaal en vindt het goed dat hij het opschrijft. Hij aarzelt. want het verhaal, dat eindigde in ruzie, ligt gevoelig in zijn familie.

Bart van Es: Ver-geet-mij-niet – Over het verborgen leven van een Joods meisje
Vertaald door René van Veen
De Bezige Bij; 302 pagina’s; € 21,99
Vier sterren

Van Es laat zien wat onderduik met mensen doet, met de onderduikkinderen en de onderduikouders. Mensen die met gevaar voor eigen leven Joodse kinderen hebben gered, zijn helden. Maar ook zij hadden hun tekortkomingen en nare trekken. Lien werd in sommige pleeggezinnen als dienstmeid gebruikt, en door de mannen in huis misbruikt. Dat gebeurde met grote vanzelfsprekendheid. Ook moest ze het gewoon vinden dat ze ineens niet Joods meer was en dat haar ouders niet terugkwamen, en eigenlijk nooit bestaan leken te hebben. Na de oorlog was de teneur: laten we het maar niet meer erover hebben. Dat heeft schade aangericht.

Ook voormalige verzetslieden, zoals de grootouders Van Es, zwegen. Voor Liens kwetsuren was geen oog, maar ze moest wel eeuwig dankbaar zijn. Ze moest een bovenmatig goede dochter zijn, en dat lukte haar niet altijd.

Door de zoetsappige titel zou je dit boek terzijde leggen als het zoveelste veelbewogen oorlogsverhaal. Dat is een vergissing. Ver-geet-mij-niet, dat in het Engels treffend The Cut Out Girl heet, is een goedgeschreven, scherp boek. Het is met historische precisie en inzicht verteld en is tegelijk persoonlijk, vol compassie en waar het moet meedogenloos eerlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.