Van Eeden dicht voor eerste socialist

Frederik van Eeden stak zijn bewondering voor Ferdinand Domela Nieuwenhuis nooit onder stoelen of banken. In 'Heil d'Eersten Brenger van een Blijde Maar!' kende de dichter de socialist dezelfde charismatische kwaliteiten toe als de bode die rond 490 voor Christus na de overwinning van de Atheners op het Perzische expeditieleger...

'Toen 't Grieksche leger had bij Marathon/ den dwingeland verslagen, liep een held/ in zware rusting ijlings naar de stad/ riep: 'Wij overwonnen!' en viel dood ter aard./ Nog leeft zijn roem, daar hij met 't leven kocht/ bode te zijn van vrijheid's zegepraal. (..) Zoo zal de naam niet sterven, van wie 't eerst/ in ons arm land, aan ons arm lijdend volk/ de konde van een beter toekomst bracht.'

Van Eeden schreef deze ode aan de baanbreker van het socialisme voor het liber amicorum dat Domela Nieuwenhuis in 1904 werd aangeboden door het anarchistische deel van de arbeidersbeweging. Het was een cadeau ter gelegenheid van het feit dat hij een kwart eeuw eerder Recht voor Allen, de eerste socialistische krant van Nederland, had opgericht.

Dit vriendenboek, misschien wel het fraaiste dat ooit in Nederland werd gemaakte voor de 'eerlijk strijder voor de rechten der arbeiders, krachtig figuur in den strijd tegen onrecht, pionier van een betere samenleving, kampvechter voor waarheid en zelfstandigheid, - die nimmer zich zelf ten koste van anderen bevoordeelde, die steeds recht op zijn doel afging, streed tegen huichelaars en fortuinzoekers bekampte'.

Lang bevond het liber amicorum zich in het Domela Nieuwenhuis Museum in Amsterdam. Maar de collectie daarvan is inmiddels verhuisd naar Heerenveen. Het boek verkeerde in abominabele staat. Ter gelegenheid van de tachtigste sterfdag (18 november) van Domela Nieuwenhuis is het hersteld.

Het werk bevat een indrukwekkende verzameling verhalen, gedichten, eerbetonen en kunstwerkjes. Zo is er een schets van Jan Toorop van een zaaiende boer, een krijttekening van Kees van Dongen van een typisch tafereeltje uit een volksbuurt.

Liefst 76 tijdgenoten van Domela Nieuwenhuis leverden een bijdrage aan het liber amicorum onder wie geestverwanten als Pierre Kropotkin, de geestelijk vader van het sociaal anarchisme, de Duitser Gustav Landauer, de Amerikaanse anarchist van de daad Johan Most en een aantal Spaanse anarchisten.

'Het liber amicorum geeft duidelijk de verstrengeling weer van wetenschap, politiek en kunst in die tijd', zegt directeur Ad Geerdink van het Museum Willem van Haren waarin de Domela Nieuwenhuis collectie is ondergebracht.

Alles is gevat in een enigszins pompeuze varkensleren band met zilverbeslag, ingelegd met stenen van bloedkoraal. Alle 52 bladen van het liber amicorum zijn ingelijst en kunnen tot en met 30 januari 2000 in het nieuw ingerichte museum in Heerenveen worden bezichtigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden