Architectuur

Van der Valkhotel Amsterdam Zuidas gekozen tot Beste Gebouw van 2021

Architect Wiel Arets heeft de scherpe hoeken van het gebouw niet willen wegpoetsen. Beeld Wiosna van Bon
Architect Wiel Arets heeft de scherpe hoeken van het gebouw niet willen wegpoetsen.Beeld Wiosna van Bon

Hoe de underdog onder de kanshebbers een spectaculaire winnaar werd.

Wat maakt een bouwwerk tot hét gebouw van het jaar? Een lastige vraag, waarop het antwoord evenwel tamelijk voorspelbaar blijkt. Cultuurcomplex Forum Groningen, de Noord-Zuidlijn in Amsterdam, het Gelderse Provinciehuis: afgelopen zes jaar won steeds een groot publiek gebouw of station de Beste Gebouw van het Jaar-verkiezing, die de Branchevereniging voor Nederlandse Architectenbureaus (BNA) organiseert.

Dit jaar komt de vakjury onder voorzitterschap van oud-politicus Alexander Pechtold verrassend uit de hoek. Ze wees een Van der Valkhotel aan als het gebouw ‘met de meeste meerwaarde voor mens en maatschappij’. De jury zelf lijkt ook verrast: bij de naam Van der Valk dacht ze aan ‘bakstenen gebouwen met een toekanlogo’, zo staat in het juryrapport.

Het interieur is licht, ook in trappenhuis. Beeld Wiosna van Bon
Het interieur is licht, ook in trappenhuis.Beeld Wiosna van Bon
Ronde vormen domineren in het interieur. Beeld Wiosna van Bon
Ronde vormen domineren in het interieur.Beeld Wiosna van Bon

Het Van der Valkhotel Amsterdam Zuidas, ontworpen door Wiel Arets Architects, is heel wat anders: een toren van glas, aluminium en beton, op maat gesneden voor de driehoekige kavel waarop het staat. In de scherpe punten zijn spectaculaire suites gemaakt, in de hoeken van de open parkeerverdiepingen bijzondere atelierruimtes.

Van buiten oogt het hotel niet overdreven spectaculair: grote kans dat je het over het hoofd ziet als je over de snelweg rijdt. ‘Het is moeilijk dit gebouw op je netvlies te krijgen’, aldus de jury, die het ‘gaandeweg steeds meer ging waarderen’. Zozeer zelfs dat de underdog van de competitie het uiteindelijk tot winnaar schopte.

De Volkskrant zocht uit hoe dat kon gebeuren.

Onmogelijke locatie

Locatie is alles, luidt een makelaarswijsheid die op een onverwachte manier van toepassing is op dit gebouw. Het betreft een postzegel grond in een uithoek van de Zuidas, pal naast het snelwegtalud, de tramlus van lijn 4, een transformatorstation en een zendmast. Een onmogelijke bouwlocatie; zo kon de bouwkraan niet boven de snelweg draaien, waardoor de bouwer genoodzaakt was om de kraan midden in het gebouw te plaatsen. En tegelijk een typische locatie: dit soort plekken langs spoor- en snelwegen zijn vaak de enige die nog over zijn om steden verder te verdichten.

Restaurant op de vijfde verdieping, met zicht op het gebouw van Suitsupply aan de overzijde van de A10. Beeld Wiosna van Bon
Restaurant op de vijfde verdieping, met zicht op het gebouw van Suitsupply aan de overzijde van de A10.Beeld Wiosna van Bon

Het was architect Wiel Arets die de locatie spotte. Hij wist dat de familie Van der Valk (met wie hij bevriend is) droomde van een vestiging in de Amsterdamse zakenwijk. Hij zag de potentie van de plek, juist door de beperkingen, die dwongen om voorbij de rechthoekige plattegrond met standaard kamers te denken. Hij kreeg het idee om een ‘Van der Valk-special’ te ontwikkelen: een gebouw met een architectonische zeggingskracht die het toekanlogo overbodig zou maken. En daarmee wist hij de familie te overtuigen.

‘Hoe een bijzondere kavel leidde tot een nieuwe standaard’, zo vat Adriaan van der Valk, telg van de familie Van der Valk die de bouw leidde, het project samen.

Bijzondere indeling

Er mocht niet ondergronds worden gebouwd, niet te hoog in verband met de aanvliegroute naar Schiphol, en parkeren, laden en lossen moest binnen de kavel opgelost worden. Deze randvoorwaarden brachten Arets tot een bijzondere gebouwindeling. Naast de entree aan de straat en de (in het gebouw weggewerkte) laad- en losruimte voor leveranciers, voert een hellingbaan naar vier open parkeerverdiepingen. In de hoeken – onbruikbaar als parkeerplaats – zijn atelierruimten gemaakt, die voor een bescheiden bedrag worden verhuurd aan kunstenaars. Ook vind je in dit deel van het gebouw de klimaatinstallaties, zichtbaar in een enorme etalage, waarbij met striptekeningen de duurzaamheidsmaatregelen worden toegelicht. Zo is de gevel van driedubbel glas, wordt restwarmte uit de koel- en vriesruimte bij het restaurant gebruikt voor verwarming van het hotel en staan in de daktuinen bijenhotels en vleermuiskasten.

De open parkeerverdiepingen zijn verrijkt met beplanting. Beeld Wiosna van Bon
De open parkeerverdiepingen zijn verrijkt met beplanting.Beeld Wiosna van Bon
De mooiste kamers bevinden zich in de scherpe hoeken. Beeld Wiosna van Bon
De mooiste kamers bevinden zich in de scherpe hoeken.Beeld Wiosna van Bon

Vanuit de entreehal brengt de lift gasten naar de vijfde verdieping met de lobby, het restaurant en vergaderruimtes. Daarboven bevinden zich de 240 hotelkamers. De mooiste zitten in de onhandig scherpe hoeken, die de architect niet heeft geprobeerd recht te poetsen, maar uitbuit als uitkijkpunt. In deze glazen ‘scheepsboeg’ met loungebank en vrijstaand ligbad voel je je als Leonardo DiCaprio en Kate Winslet in de film Titanic.

David verslaat Goliaths

Het Van der Valkhotel was voor de verkiezing ingezonden in de categorie ‘Identiteit en Icoonwaarde’. Dat heeft iets ironisch, merkt de jury op, aangezien het gebouw pal tegenover het instant-iconische RAI-hotel van architectenbureau OMA staat. De jury vergelijkt de beide hotels met David en Goliath. Eigenlijk zijn er twee Goliaths, want naast het RAI-hotel staat het door de Deense sterarchitect Bjarke Ingels ontworpen hoofdkantoor van Suitsupply, een hellende stapel glazen dozen die schreeuwt: kijk naar mij!

Het wapen waarmee het Van der Valkhotel tegen dit architectuurgeweld opbokst, heet subtiliteit. Het gebouw probeert niet schever of gekker te zijn dan de buren, blijft bescheiden, maar is met zijn markante punten en strakke belijning wel uitgesproken. Als je eromheen loopt, oogt het steeds anders. Anders ook dan de kantoortorens op de Zuidas, die opvallende gevels hebben maar op straatniveau vaak doods aandoen. De afgelopen jaren zijn veel woongebouwen in de wijk verrezen, die levendigheid moeten brengen buiten kantooruren. Met (semi)publieke functies draagt het Van der Valkhotel daaraan zijn steentje bij. Aan de zuidkant, gericht op de buurt, is een brasserie met buitenterras gemaakt. In de entreehal - gelegen aan de looproute tussen station RAI en de Zuidas - een zelfbedieningswinkeltje met een koffiehoek.

Trap in de lobby naar het vergadercentrum in het hotel.  Beeld Wiosna van Bon
Trap in de lobby naar het vergadercentrum in het hotel.Beeld Wiosna van Bon

Efficiënt en ruimtelijk

Hotelarchitectuur draait om efficiëntie; hoe stapel je zoveel mogelijk kamers tot een compact gebouw, wat is de kortste looplijn voor de schoonmakers? Architect Arets heeft daaraan ruimtelijkheid toegevoegd. Hij gaf de gangen op de kop een raam, zodat overal licht en uitzicht is, en je je makkelijk kunt oriënteren. De hotelkamers kregen verdiepingshoge vensters met een zitbank waarin – heel slim – de installaties van de ondergelegen kamer zijn weggewerkt.

‘Het werken met Wiel Arets Architects is voor ons als hotelier een extra dimensie gebleken’, zegt Adriaan van der Valk. Hij wijst op de lange zichtlijn in het restaurant op de vijfde verdieping, waardoor je vanuit de private dining-ruimte in de ene punt, langs de gevel en de keuken, helemaal tot in de andere punt kijkt. In de verdiepingen met de vergaderzalen maakte de architect een metershoge vide.

null Beeld Wiosna van Bon
Beeld Wiosna van Bon

Op zijn beurt leerde Arets van de familie Van der Valk met haar 150 jaar hotelervaring hoe je een gebouw gezellig en gastvrij maakt. In contrast met het strakke glazen gebouw, ontwierpen de interieurarchitecten van het concern een warme inrichting met ronde vormen. De jury spreekt van ‘een mooie dans’ tussen opdrachtgever en architect.

Kolom met karakter

‘In het detail zie je de hand van de meester’, zegt jurylid en architect Pieter Bannenberg over de betonnen kolommen die Arets speciaal voor dit project ontwierp. Het zijn vierkante kolommen waarvan de zijden naar binnen stulpen en de hoeken zijn afgerond. Daardoor ogen ze vriendelijk, aaibaar zelfs.

Bannenberg: ‘Wat je ziet, is hoe je van een banale draagconstructie iets bijzonders kunt maken: een kolom die zo eigen is in vorm, dat hij de hele ruimte karakter geeft.’ Bannenberg vindt het ‘sterk’ dat Arets deze verbijzondering in de draagconstructie heeft ‘verankerd’. ‘Van het interieur weet iedereen dat het ooit vervangen wordt, omdat het versleten is, en het mee moet met de mode. Maar die kolom blijft, en als je hem ziet, weet je meteen: ik ben in het Van der Valkhotel Zuidas Amsterdam.’

Station Assen wint publieksprijs

Naast de vakjuryprijs kent de BNA Beste Gebouw van het Jaarverkiezing een publieksprijs. Online kon gestemd worden op twaalf genomineerde gebouwen. Station Assen, ontworpen door Powerhouse Company in samenwerking met De Zwarte Hond, won met 1373 stemmen. Vorig jaar ging de publieksprijs naar Domusdela in Eindhoven, een voormalige kerk die verbouwd is tot een ‘centrum voor vieren, rouwen en trouwen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden