Van der Stoel staat ver van de megafoon

Toen uitlekte dat het kabinet Max van der Stoel had voorgedragen voor de Nobelprijs voor de Vrede, waren zijn naaste medewerkers woedend....

Ewoud Nysingh

Van der Stoel (75) is als Hoge Commissaris voor de Minderheden van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) niet overal geliefd. Zeker niet in het Balticum, waar hij opkomt voor de rechten van de Russische minderheid. 'Ik schaats op dun ijs; veel mensen vinden het niet erg als ik er doorzak', zegt hij in de documentaire De Stille Diplomaat.

Van der Stoel wijst regeringen in Oost-Europa en in de voormalige Sovjet-republieken erop dat ze de rechten van minderheden moeten eerbiedigen. Alle 55 landen die lid zijn van de OVSE, moeten accepteren dat dit gebeurt.

De oude diplomatenwijsheid 'spreek zacht, maar draag een zware knuppel' gaat niet altijd op voor de voormalige PvdA-minister. In Kosovo kon hij niets uitrichten, omdat president Milosevic hem niet toeliet.

Van der Stoels voornaamste wapen is dreigen met klikken bij de Europese Commissie, die een belangrijke rol speelt bij de onderhandelingen over toekomstige lidmaatschappen van de EU.

De preventieve diplomatie van Van der Stoel speelt zich af achter gesloten deuren. Publiciteit is dodelijk voor het onderhandelingsproces, want welke regering wil in het openbaar aan de schandpaal worden genageld?

Daarom mocht regisseur Rob Hof geen gesprekken filmen. Dat maakt de documentaire De Stille Diplomaat op het eerste gezicht voorspelbaar: een sombere Van der Stoel in het kapotgeschoten Vukovar, folklore in Kirgizië, de zoveelste vliegreis, groten der aarde die Van der Stoel prijzen.

Tussen die beelden door wordt Van der Stoel geïnterviewd. Dat is geen sinecure. De ijdelheid van de Amerikaanse diplomaat Richard 'Bulldozer' Holbrooke, bekend om zijn megafoondiplomatie, is Van der Stoel vreemd. Maar de Canadese publicist Michael Ignatieff stelt de goede vragen. Zijn analyses zijn dermate scherp, dat de geïnterviewde ze slechts kan beamen.

De kijker houdt de adem in als Van der Stoel hevig geëmotioneerd raakt over de dood van de Tsjechische hoogleraar Patocka van Charta '77. Patocka werd eind jaren zeventig na een gesprek met Van der Stoel opgepakt, en overleed na een urenlang verhoor. Onlangs heeft Van der Stoel een jaar bijgetekend als Hoge Commissaris. Doorgaan met kandideren voor de Nobelprijs dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden