InterviewMark Verkerk

Van de idyllische beelden uit ‘De schooltuin’ krijg je zin om met de vingers door de modder te woelen

Voor zijn nieuwe documentaire volgde regisseur Mark Verkerk een jaar lang een aantal schooltuinen in Amsterdam. Hij vertelt de Volkskrant hoe hij in dat jaar niet alleen de plantjes zag groeien, maar ook de kinderen. ‘Je zíét het zelfvertrouwen aanzwellen.’

De SchooltuinBeeld Ellis de Vries

Wat is moeilijker, het filmen van dieren of het filmen van kinderen? Regisseur Mark Verkerk (61) moet een beetje om de vraag lachen. ‘Volgens de filmwetten is het allebei onverstandig’, zegt hij. ‘Maar dieren filmen is vooral een kwestie van geduld hebben. En met kinderen is het feitelijk niet heel anders.’

Verkerk is vooral bekend van De nieuwe wildernis (samen met Ruben Smit) en De wilde stad, documentaires die de Nederlandse natuur op haar allermooist in beeld brengen. Nu heeft hij De schooltuin gemaakt; daarin volgt hij in een krap jaar een paar schooltuinen in Amsterdam. Vanaf de prille lente, als de kinderen voor het eerst met hun handen de grond omwoelen tot de laatste oogst, aan het einde van de herfst. Feitelijk óók een film over een stuk groen dus, maar dan wel groen dat te maken heeft met een wekelijkse invasie van 10- en 11-jarigen, die er onder andere leren hoe je winterpenen verbouwt en hoe een veenmol eruitziet.

‘De gemeente Amsterdam had ons gevraagd een film te maken over honderd jaar schooltuinen. Maar wij kwamen er al vrij snel achter dat het project, dat ooit was gestart om arme gezinnen van extra voedsel te voorzien, nu vooral is bedoeld om stadskinderen kennis te laten maken met de natuur en ze te laten zien waar ons eten nu eigenlijk vandaan komt. Dat zijn actuele thema’s, en daarom vonden we dat onze film een breder publiek verdiende.’

Zelfs de meest verstokte tuinhater zou door de idyllische beelden uit De schooltuin zin kunnen krijgen om met de vingers door de modder te woelen. Het is altijd lekker weer (‘als het regende, kregen de kinderen binnen les en dat was minder interessant om te filmen’) en het enthousiasme van de kinderen is aanstekelijk. Ze proeven voorzichtig voor het eerst koolraap, vergelijken elkaars aardappelen. Ondertussen krijgen ze les over het nut van lieveheersbeestjes en bijen, en mogen ze rillend een ringslang aanraken. De steeds groener wordende tuin wordt gevangen in prachtige timelapses en dronebeelden.

Tekst gaat hieronder verder

Niet altijd exotisch

Mark Verkerk is als natuurfilmer gespecialiseerd in de Nederlandse natuur: samen met Ruben Smit filmde hij de Oostvaardersplassen in De nieuwe wildernis en in De wilde stad toonde hij de natuur zoals die te vinden is in Amsterdam. Zijn werk ontstond als een soort reactie op BBC-natuurdocumentaires als Earth. ‘We zijn aan De nieuwe wildernis begonnen omdat we mensen wilden laten zien dat mooie natuur niet altijd exotisch en ver weg hoeft te zijn.’

Beeld Ellis de Vries

‘De planten groeien, maar het allerleukst vond ik dat je de kinderen tijdens zo’n cyclus zelf ook ziet groeien. Ze beginnen allemaal wat aarzelend; aan het begin van het jaar is de tuin nog nat en koud, en willen ze allemaal handschoenen aan. Maar het duurt niet lang of ze worden gegrepen door die beesten en planten, en uiteindelijk zijn ze trots op hun eigen stukje grond en wat ze eruit halen. Een heleboel groenten eten ze door dit project ook voor het eerst; er zijn kinderen bij die nog nooit een courgette hadden gegeten. Je zíét het zelfvertrouwen aanzwellen.’

Verkerk weet hoe belangrijk het is om op jonge leeftijd te worden gegrepen door het buitenleven. Zelf groeide hij op in Kenia, en daar is zijn liefde voor de natuur geboren, zegt hij. ‘Je merkt hoe natuurlijk ze het oppakken op deze leeftijd. Als je zoiets vijf jaar later probeert, wordt het een stuk ingewikkelder.’

De regisseur focust niet op losse personages, maar volgt de kinderen als groep. Gewoon registreren wat er gebeurt tijdens de lessen, dat was de bedoeling. ‘Het is grappig hoe ongelofelijk bewust deze generatie zich is van de camera. Je krijgt continu de vraag: ‘Komt dit op YouTube?’ Dat we iets aan het maken waren voor tv of voor een bioscoop, vonden ze totaal niet interessant. Aan de andere kant zijn ze ook heel snel gewend aan het idee dat er altijd een camera bij is.’

Beeld Ellis de Vries

Het lastigst, zo zegt hij, was het vangen van de interacties tussen de kinderen onderling, en met de leerkrachten. Wat hielp was dat hij zich voor dit project had omringd met jonge makers: veel van de geluids- en cameramensen en de componist zijn begin 20. Het leek Verkerk handig, omdat zij qua leeftijd dichter bij de doelgroep staan. En ook tijdens het filmen had dat voordelen: ‘De cameramensen konden met ze over muziek praten bijvoorbeeld, en dan loopt het contact heel soepel.’ Tijdens de aftiteling is te zien hoe een paar kinderen een dansje doen. ‘Zo is het, soms moeten ze als ze een camera zien gewoon even wat doen. Kun je daarna weer verder.’

Toch krijgen ook de beesten in De schooltuin een prominente rol. Verkerk laat zien dat, zodra de kinderen hun hielen hebben gelicht, de konijnen uit hun holen komen, een vos zijn eieren verstopt en een fazant rondscharrelt. Het is niet de beroepsdeformatie van de natuurfilmer dat hij daar oog voor heeft, zegt hij. ‘Ze zíjn er gewoon. Je zou zo een hele natuurfilm in een schooltuin kunnen opnemen. Het zou veel nachtwerk worden, maar het kan makkelijk. De schooltuinen zijn echt een soort oasen in de stad.’

De familiedocumentaire De schooltuin is te zien op kinderfilmfestival Cinekid en draait vanaf 8 oktober in 90 bioscopen en filmtheaters. 

Cinekid

De schooltuin is een van de films die dit jaar te zien zijn tijdens Cinekid, het grootste kinderfilmfestival ter wereld. Dit jaar gaat het door corona een beetje anders: de filmpremières zijn gelijktijdig te volgen op tien plekken in het land, via een livestream. Bij de vertoning van De schooltuin op 10 oktober geeft chef-kok Joris Bijdendijk een kookworkshop in de Amsterdamse bioscoop Het Ketelhuis. Wie helemaal niet de deur uit wil, kan via Cinekid Play het festival volgen; daar zijn films, games, workshops en live-events te vinden.

Meer klimaat en natuur? In het Mini-MediaLab kun je praten met de digitale waarzegger Moeder Natuur, die wil weten hoe je met haar omgaat. Er zijn afleveringen van Zapp Your Planet te zien, en in de Smerige quiz valt van alles te leren over het menselijk lichaam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden