Achtergrond Lorenzo Vitturi

Van betekenisvolle spulletjes en materialen van over de hele wereld maakt Lorenzo Vitturi kunst

Fused Cotisso Terracotta Manta Ccochinilla Dyed Yarn Green Pigment Plum in Gocta uit de serie Caminantes, 2019. Beeld Lorenzo Vitturi / Foam

De kunstenaar maakt sculpturen van alle dingen die hij vindt en maakt daar vervolgens foto’s van. Zo  verbeeldt hij het enorme thema mondialisering (en passant zijn eigen familiegeschiedenis) op zijn kleinst. En kleurrijkst.  

Hoe zou het atelier van Lorenzo Vitturi (39) eruitzien? ‘Een puinhoop’, grinnikt de Italiaanse fotograaf zacht. Oké, maar dan wel een mooie puinhoop, zo stel ik me voor, vol kleurrijke spullen, objecten, materialen, en zelfgemaakte, uiterst esthetische altaartjes en sculpturen, klaar om vastgelegd te worden. Vitturi, wiens grote overzichtstentoonstelling Materia Impura nu te zien is in fotografiemuseum Foam in Amsterdam, is geïnteresseerd in stedelijke verandering, globalisering en culturele vermenging. Het zijn ingewikkelde, gelaagde onderwerpen, die hij ook nog eens op een omstandige wijze in beeld brengt. Het belangrijkste wat je als kijker moet onthouden is dit: die spullen, objecten en materialen die hij overal vandaan verzamelt, díé vertellen het verhaal.

Wie bekend is met het werk waarmee hij in 2013 doorbrak, weet hoe dat eruitziet. In Dalston Anatomy probeerde hij de geest, de geuren en de gekte van de Ridley Road Market, vlak bij zijn huis in Londen, te pakken te krijgen, voordat die plek wellicht door gentrificatie aan gekte zou inboeten. Vitturi, die tijdens zijn studie fotografie werkte als decorschilder in een Italiaanse filmstudio, legde de markt niet op een traditionele documentaire manier vast, maar haalde de ingrediënten, de ‘bouwstenen’ van de uitbundige plek, naar zijn studio. Hij maakte knotsgekke, surrealistische sculpturen van groente en fruit, die hij fotografeerde tegen een achtergrond van het bouwmateriaal van de marktstalletjes. Hij gebruikte inpakpapier, plastic zakjes, bananenbladeren, ballonnen en afval; hij portretteerde de marktmensen, even kleurrijk als hun producten, en bestrooide hun foto’s met kruiden en felle pigmenten.

Vitturi bouwde de Ridley Road Market na (te zien in de laatste zaal van de expositie in Foam). Niet letterlijk zoals hij eruitzag, maar figuurlijk, zoals de drukke plek zich in zijn hoofd had genesteld: als een super-esthetische kakofonie van kleur, geur, geluid. In zijn eigen woorden: Dalston Anatomy is een ‘visuele benadering’ van een plek. En een project dat de toon zette voor de rest van de projecten van de fotograaf.

Zei ik ‘fotograaf’? Stop de tijd; Vitturi is een kunstenaar, een straatjutter, een beeldenmaker, een knutselaar met een timmermansoog, een setdesigner, magisch realist, performer, wereldreiziger, sjamaan – en oké, uiteindelijk ook een fotograaf.

‘Sjamaan.’ Vitturi (schaduwbaardje, woeste donkere krullen, en tijdens het gesprek nog volop bezig met de opbouw van Materia Impura) kauwt grijnzend op het woord. ‘Eh…’ Hij kijkt naar de kleurrijke figuren die in de eerste zaal van de tentoonstelling staan opgesteld. De ruimte is gewijd aan zijn nieuwste, lopende project Caminantes, over zijn eigen familiegeschiedenis.

Green Cotisso Mantas Foam Green Fortuny Mask Wicker Vase Blue Plastic in Paracas uit de serie Caminantes, 2019. Beeld Lorenzo Vitturi / Foam

Hybride figuren

In de jaren zestig reisde zijn Venetiaanse vader naar Peru om daar een glasfabriek te openen, een vestiging van de beroemde glasfabrieken op het eiland Murano bij Venetië, waar men sinds de 13de eeuw volgens geheime recepten glaswerk en spiegels maakt. Waaróm zijn vader naar Peru ging, is een gekke vraag. Gewoon, dáárom. Vitturi komt uit een familie van nomaden, reizigers, caminantes.

‘Hybride figuren’, zoals hij zelf zegt, die nu eenmaal gaan waarheen de wind waait. Waarom níét, kun je dus beter vragen. In Peru kwam zijn vader zijn moeder tegen, en daarmee smolten de twee landen voor altijd samen. Hun zoon vertelt nu deze geschiedenis op z’n Lorenzo Vitturi’s na. Dus reisde de kunstenaar, zo vertelt hij, van Venetië naar Peru met een aantal brokken gekleurd ‘cotisso’, het rauwe materiaal waarvan de glasbewerkers van Murano, nadat het in de oven vloeibaar is geworden, hun kristallen producten maken.

Hij wijst het materiaal aan op een van zijn foto’s, en loopt dan naar de hoek van de zaal om zo’n brok tevoorschijn te toveren uit iets wat eigenlijk alleen maar kan worden beschreven als een wonderkist. Van buiten lijkt het een doodgewone, houten doos van ongeveer een meter hoog, op wieltjes. Maar gaat het deksel open, dan voel je wat je voelt wanneer je ontdekt dat je nieuwe winterjas verborgen binnenzakken heeft: pure vreugde. Het binnenste van de kist is verdeeld in vakken, die zijn bekleed met exact op maat gezaagde, dunne stukken piepschuim. In die vakken bevinden zich in wit schuimplastic en tape gewikkelde geheimzinnige voorwerpen van verschillende vormen en kleuren, als slapende diertjes in een winterlandschap.

Zelf wuift Vitturi het ding een beetje weg, zoals hij tijdens het gesprek wel vaker dingen verlegen maar beslist terzijde schuift, zo van: ik snap niet wat je dáár nou zo bijzonder aan vindt. Maar hoewel de reiskist geen deel uitmaakt van zijn tentoonstelling, vertelt hij wel precies wat je wil weten over Vitturi’s manier van werken; over zijn liefde voor objecten, spullen, materiaal, grondstoffen, de dingen die in zijn werk terugkomen. In het geval van Caminantes: de breekbare brokken glas.

Die maakten in Peru, net als zijn vader decennia geleden, kennis met de Zuid-Amerikaanse aarde. Ze versmolten er zelfs mee; Vitturi verhitte en vermengde het glas met de Peruaanse terracottagrond. Met het kleurrijke resultaat bouwde hij er, net als in Dalston Anatomy, sculpturen van, waarin hij ook andere materialen verwerkte: pikzwarte Peruaanse maiskolven, het verpakkingsmateriaal waarin de stukken cotisso werden vervoerd, schuimrubber, textiel, gekleurd garen, spullen die afkomstig waren uit verschillende sociaalmaatschappelijke milieus. Alles wat hij onderweg tegenkwam, gebruikte hij dwars door elkaar om zijn verhaal te vertellen. Voor het eerst schakelde hij ook zichzelf in, het ultieme product van de familiegeschiedenis; gewikkeld in stof poseerde hij bij 40 graden als een wonderlijke totempaal in de Peruaanse woestijn.

Red Cotisso, Green Pigment, Wood in Arìn uit de serie Caminantes, 2019. Beeld Lorenzo Vitturi / Foam

Sjamaan

Dat verhaal wordt verteld op monumentale foto’s aan de muur. Maar ook met de eerdergenoemde kleurrijke figuren, sommige klein, andere manshoog, die op gekleurde kleedjes middenin de tentoonstellingsruimte staan. Ze zijn gemaakt van dezelfde materialen die je op de foto’s ziet. De lappen, de stenen, de brokken glas, de zwarte maiskolven, het verpakkingsmateriaal – alles ging met Vitturi mee terug naar Europa. Hij bouwde er installaties mee in de Laguna van Venetië, en nam de objecten in die luxe houten kist mee naar Amsterdam alwaar ze, geladen met betekenis, symbool staan voor trans-Atlantische transformatie, globalisatie en multiculturele versmelting.

Vandaar dus de vraag of de fotograaf niet eigenlijk, in plaats van al die andere benamingen, vooral een sjamaan is. Vitturi moet erom lachen. ‘Ik weet niet of ik sjamanistische capaciteiten heb, hoor’, zegt hij. 

‘Ik hou van rituelen’, zegt hij, ‘en van irrationaliteit. Mijn manier van werken is niet wetenschappelijk of journalistiek, maar instinctief, met veel ruimte voor poëzie en magisch realisme. In het dagelijks leven dreigen we dat kwijt te raken. Ik beschouw het als de rol van kunst om die magie terug te brengen, zonder tegelijk de verbinding met het heden en met hedendaagse onderwerpen te verliezen.’

Vitturi noemt twee van zijn inspiratiebronnen: de toverachtige zwart-witfoto’s van de Italiaanse fotograaf Mario Giacomelli, die met een magische blik keek naar de dagelijkse gebeurtenissen in zijn eigen dorp, en de hallucinerende boeken van de Colombiaanse schrijver Gabriel García Márquez, die ook de actualiteit niet uit het oog verloor. En ook hier weer versmelten Europa en Zuid-Amerika met elkaar, als glanzende brokken cotisso met steenrode aarde. ‘Ik ben altijd op zoek naar harmonie.’

Voorzichtig haalt hij een groen stuk glas uit de houten reiskoffer, en pelt het uit zijn witte jasje. Het is dof en heeft zachte vormen; het lijkt op een stuk kneedgum. Het object heeft een lange tocht achter de rug. Eerst ging het op het eiland Murano in een geheime machine, een soort droger die drie dagen lang hard ronddraaide (Vitturi mocht er niet bij zijn), waardoor het zijn wonderlijke vorm kreeg. Het reisde met Vitturi mee naar Peru en terug, en is nu hier in Amsterdam, waar het zijn plek vindt op een gekleurd Peruaans kleedje.

Het brok glas is een ‘hybride lichaam’ geworden, zegt Vitturi, terwijl hij er met zijn duim overheen wrijft. ‘Het doet me denken aan drijfhout.’ Het object hoort thuis in verschillende delen van de wereld, vindt hij, net als hijzelf. ‘Bij één plek of één land horen – ik weet niet hoe dat is. Ik vind het fijn om een nomade te zijn.’

Lorenzo Vitturi: Materia Impura. T/m 19/01 in Foam, Amsterdam.

Brown Fortuny Mantas Ccochinilla Ccoli Dyed Yarn Fishing Nets Wood in Lazzaretto Vecchio uit de serie Caminantes, 2019. Beeld Lorenzo Vitturi Foam

In vlammen 

Hoe vertel je het verhaal van een veranderende, grootstedelijke plek? De Italiaanse kunstenaar Lorenzo Vitturi woonde een tijd in de Londense wijk Dalston, waar de gentrificatie oprukte. Na zijn project Dalston Anatomy, over de levendige markt in de wijk, begon hij aan Droste Effect, Debris and Other Problems (2016). Hij verzamelde afvalmateriaal op de plek waar een gloednieuwe wolkenkrabber werd gebouwd, en bouwde er in zijn studio hoge ‘gebouwen’ van, met dezelfde glimmende, luxe esthetiek. Toen hij uit Dalston vertrok, zette hij de fik in de sculpturen. Elke stap van die ‘visuele meditatie’ legde hij vast met de camera.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden