Van Beijnums project blijkt een pijnlijke aangelegenheid

Fictie

Kees van Beijnum: De offers

Vier jaar werkte Kees van Beijnum aan De offers, een vuistdikke roman die hij in het nawoord zijn Japanse boek noemt. Ter voorbereiding dompelde de schrijver zich onder in documentaires, films, rechtbankverslagen, brieven, dagboeken, romans, krantenartikelen. In hoofdlijnen beschrijft De offers de mislukte liefde tussen de Japanse Michiko en een Nederlandse rechter, Rem Brink (gebaseerd op Bert Röling). De twee ontmoeten elkaar in Tokio in het jaar na de capitulatie van Japan. In de rol van rechter is Brink betrokken bij het vonnis dat uitgesproken zal worden over Japanse oorlogsmisdadigers. Bij toeval leert Brink, gehuwd en vader van drie kinderen, de sopraan Michiko kennen met wie hij een verhouding begint.

Michiko verloor haar ouders tijdens de oorlog. Ze werd opgevangen door mevrouw Haffner, die een toekomst in de muziek voor haar uitstippelde. Als uitkomt dat zij een affaire heeft met Brink, weigert de strenge Haffner langer voor haar te zorgen. Ook Brink heeft geen tijd, want z'n echtgenote is juist overgekomen uit Nederland. In arrenmoede vertrekt Michiko vanuit Tokio naar het bergdorp onder aan de Fuji waar haar tante woont. De familie ontvangt haar in mineur; Amerikaanse soldaten hebben de vrouwen van het dorp verkracht. En Michiko is in verwachting. Treurigheid alom.

Zoekende
Toch krijgt de malheur nauwelijks vat op de lezer. Van Beijnum beschrijft zijn personages vooral van de buitenkant, benoemt voornamelijk hun uiterlijke kenmerken. Zo heeft iemand een dunne hals, of is iemand 'gehuld in luchtige witte tenniskleding'. Geen woorden waarmee je lezers de diepte intrekt. Soms brengt een wat al te pompeuze zin toch ineens wat leven: '... Tussen de zwaarte van haar verlies en de lichtheid van haar vrijheid zoekt ze haar weg', al is het dan niet het soort levendigheid waarop je gehoopt had. De seksscènes klinken even gezwollen: 'Hij beteugelt het vuur van zijn hartstocht, wil en mag het nog niet wegschenken.' Niet moeilijk te bedenken hoe dit afloopt: '... verstrengeld liggen ze naast elkaar'. In 'lome extase'. Ook dat nog.

Brinks weggeschonken hartstocht resulteert in de geboorte van een jongetje. Michiko voedt het alleen op. Ondertussen houdt Brink zich bezig met recht en onrecht, het thema van de roman. Essayerend komt Van Beijnum via zijn personage Brink tot de slotsom dat 'er geen beter systeem, geen betere procedure [bestaat] dan die van het gerechtshof'.

Uit evenwicht
Toch is er in zijn ogen een vorm van ongelijkheid: 'Rechtvaardigheid volgt geen vaste lijnen.' Despoten blijven in sommige gevallen gevrijwaard van vervolging terwijl kruimeldieven voor de rechter komen, redeneert Brink. Die ongelijkheid doet hem besluiten zelf iets onrechtmatigs te doen. Hij redt een invalide Japanse man die verantwoordelijk is voor de dood van drie Amerikaanse militairen van rechtsvervolging. Op deze manier wordt het evenwicht hersteld. Dat wil zeggen: binnen deze roman.

Als het proces voltooid is en Brink huiswaarts gaat, verlaat hij Japan in redelijke harmonie. Michiko pakt haar zangcarrière weer op en de Japanse man kan een nieuw leven beginnen. Balans is het toverwoord. Toch is dat een tamelijk zure uitkomst als je die naast de feiten legt uit de bronnen die Van Beijnum in zijn nawoord noemt. Balans en harmonie zijn daarin ver te zoeken.

De offers is een pijnlijke aangelegenheid: als het iets laat zien dan is het de krachteloosheid van fictie tegenover de werkelijkheid. En dat is precies niet de bedoeling.

Kees van Beijnum. Beeld Bert Verhoeff
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.