Van ballerina tot adjunct-directeur: Het Nationale Ballet eert de glansrijke carrière van Rachel Beaujean

Rachel Beaujean, veertig jaar in dienst bij Het Nationale Ballet, heeft zich opgeworpen als schatbewaarder van Hans van Manen. Vanavond wordt de balletmeester geëerd tijdens het Ballet Gala in Amsterdam.

Rachel Beaujean: 'Als balletmeester ben je voor de danser wat het script is voor een acteur.' Foto Marie Wanders

Tijdens het interview op haar kamer in het gebouw van Nationale Opera & Ballet in Amsterdam wordt Rachel Beaujean (58) een paar keer gestoord. Iedereen wil van alles van haar weten voordat er beslissingen worden genomen. Over een productie binnenkort in Londen. Over een promofilmpje voor Hans van Manen. Ook directeur Ted Brandsen valt even binnen voor een spoedoverleg.

Beaujean is sinds 15 augustus intern gepromoveerd: haar officiële titel is nu adjunct-artistiek-directeur van Het Nationale Ballet. Bij dat gezelschap is ze intussen veertig jaar in dienst. Op haar 17de begonnen als prille danseres, daarna opgeklommen tot solist. Muze van Hans van Manen. Prachtige rollen in 5 Tango's en Sarcasmen, en heel veel meer. Op haar 38ste kwam er een eind aan haar danscarrière maar ze bleef: als balletmeester. Daarna werd ze hoofd van de artistieke staf en nu is ze dus adjunct-directeur. De moeder van Het Nationale Ballet - zo zou je haar kunnen noemen, hoewel ze dat zelf een rare benaming vindt. 'Moeder klinkt meteen zo moederkloekachtig. Dat ben ik niet. Ja, voor mijn eigen zonen wel, maar hier moet je soms ook moeilijke beslissingen nemen en lastige gesprekken voeren.'

Vanavond wordt ze geëerd tijdens het Ballet Gala 2017. Vrijdag volgt Ode aan de meester, waarmee de 85ste verjaardag van Hans van Manen wordt gevierd, met een staalkaart van zijn balletten, die door Beaujean mede zijn ingestudeerd.

De beroemde scène in Sarcasmen (1981). Foto Collectie Theater Instituut Nederland.

U wordt vaak de muze van Hans van Manen genoemd. Hoe is dat zo ontstaan?

'Onze relatie gaat ver terug, tot 1977, toen ik bij Het Nationale Ballet begon. Hans is een constante in mijn leven, hij is autonoom en ik denk dat ik dat ook ben. Het is moeilijk om zoiets over jezelf te zeggen, maar Hans zei gewoon dat hij op me viel. Hij vond me sexy, zag dat ik een bepaalde brutaliteit bezat en ook een zekere mate van muzikaliteit, die hij goed kon gebruiken voor de manier waarop hij dans wilde maken. Hij heeft trouwens verschillende muzen, die hij ieder op eigen wijze inzet.

'Dat stoute dat ik van nature heb, dat beetje swingende, dat heeft hij in zijn balletten veel gebruikt. Ik hoorde destijds bij de lange meiden van het gezelschap en daar hield hij van, dus ik kreeg veel te doen. Ik heb dertien balletten met hem gemaakt. Toen ik begon te dansen, had ik daarvan niet durven dromen. Hij weet nog precies welke pas hij in 1977 in 5 Tango's op mij heeft gemaakt. Dat is toch bijzonder. En ik vind zijn balletten zo lekker, dat scheelt ook.'

Feestweek

Het Ballet Gala vanavond wordt opgedragen aan Rachel Beaujean en het programma bevat een aantal verrassingen, waaronder optredens van internationale topsolisten en nieuwe creaties. Na afloop van het Gala kan het publiek zelf ook dansen, in de foyers van het Muziektheater. Vrijdag volgt dan de hommage aan Hans van Manen voor zijn 85ste verjaardag. Gedanst worden On the move, Alltag, Symfonieën der Nederlanden, 5 Tango's en Sarcasmen.

Een van de beroemdste balletten van het duo Van Manen-Beaujean is Sarcasmen uit 1981. Daar zat toch die beroemde scène in?

'Zeker, daar word ik nog vaak aan herinnerd, vanwege mijn hand op het kruis van mijn toenmalige danspartner Clint Farha. Dat was nog niet eerder vertoond in de dans, dat een vrouw een man op die manier beetpakte. Het was een pas de deux op muziek van Prokofjev, over twee mensen die elkaar uitdagen om te kijken tot hoever ze kunnen gaan tot het moment waarop de melk zuur wordt. Een verleidingsspel en krachtmeting tegelijk, in dit geval tussen een man en een vrouw, maar het had net zo goed tussen een man en een man kunnen zijn, of tussen twee vrouwen. Die hand op die bewuste plek was toen schokkend, maar ook de dansers van nu denken: huh, moet ik dat doen? Dat is nog steeds een ding, zeker in deze tijd waarin we weer teruggaan naar een zekere mate van preutsheid.

'Sarcasmen wordt nog steeds veel gedanst, ook in het buitenland. Het is een echte evergreen. Op het Gala en vrijdag tijdens Ode aan de meester staat het ook op het programma. Aan Igone de Jongh en Marijn Rademaker dan de eer om deze klassieke Van Manen te dansen.'

Ballet Gala

Het Ballet Gala vindt vanavond plaats in Nationale Opera & Ballet Amsterdam; Ode aan de meester met vijf dansstukken van Hans van Manen gaat daar 15/9 in première.

Bij Het Nationale Ballet heeft u een glanzende carrière gemaakt: van ballerina naar balletmeester naar directeur. Trots?

'Sinds kort ben ik adjunct-artistiek-directeur. Ik beschouw dat als een kroon op mijn werk, een bevestiging, nadat ik al veertig jaar bij dit gezelschap ben geweest. Ik was 38 toen de brief waarin staat wanneer je geacht wordt te stoppen, in de bus viel. Ik was gelukkig al bezig met lesgeven, dus ik ging geleidelijk over naar de positie van balletmeester. Daarbij ben je voor de danser wat het script is voor een acteur: de schakel tussen het origineel en de uitvoerder. Via registraties en video-opnamen leer ik de balletten van buiten, ik maak notities en studeer de passen en bewegingen vervolgens in met de dansers. Wij reconstrueren als het ware het originele kunstwerk. Het is minutieus werk.

'Balletmeester zijn is een roeping. Het is niet voor iedereen weggelegd, je moet het ook kunnen. Ik ga gemiddeld twee keer per jaar naar het buitenland om een Van Manen-ballet in te studeren - van Sint-Petersburg en Moskou tot San Francisco en Tokio. Wij zijn de schatbewaarders van het klassieke repertoire, dat is de basis van ons gezelschap, wij zijn het Rijksmuseum van de dans.'

Bent u nu vooral een manager die niet meer met de dans zelf te maken heeft?

'Gelukkig niet! In deze nieuwe functie plan ik alle vergaderingen in de ochtend, als de dansers allemaal les krijgen. Daarna ben ik de rest van de dag in de studio te vinden waar ik met hen de balletten kan instuderen. Anders zit ik alleen maar op kantoor. Die repetities geef ik niet op. Ik zou niet zonder kunnen, want dan zou ik geen voeling meer hebben met de dansers. En van werken in de studio word ik bovendien heel gelukkig.'